Mərkəzi-Azərbaycan

2011-06-14T12:51:00.000-07:00

ساوادان كيتاب گلير: ساوالي ابوالقاسم حبيبي نين شعر كيتابي، دادا، ياييملاندي

http://qaraguney.blogfa.com/post-54.aspx

ساوالي شاعر ابوالقاسم حبيبي نين “دادا” آدلي توركجه شعر كيتابي ياييملاندي. 88 صفحه ليك اولان بو كيتاب قوم شهرينده بخشايش يايين ائوي طرفيندن 1500 تومنه ساتيشا بيراخيليب دير.

كيتاب موضوع باخيميندان آرتيق مذهبي، ساوانين يئرلي كولتورو، آدليم شخصلر و … قونولاردان سؤز آچيب دير.

ابوالقاسم حبيبي ۱۳۴۱ گونش ايلينده(۱۹۶۲ م) ساوانين صفي آباد كندينده دونيايا گؤز آچميش و ايندي كاشاندا ياشايير.

دادا كيتابيني آلماق ايچين بو آدرس له تماسلاشين:

ساوه- اول بازار- كتابفروشي خيام پيراللهي

تلفن 02552222289 و 09122550068

2011-06-14T12:39:00.000-07:00

شاعیر صفرعلی غیبی

نئچه ایل اؤنجه ساوالی آشیق نادر رنجبر له بیر دانیشیق آپاردیم و او دانیشیق آلما یولو وبسایتیندا بیر مقاله کیمی یاییملاندی. نادر رنجبر او دانیشیقدا ساوانین آقداش کندینده صفر علی غیبی آدینا بیر شاعیر اولدوغوندان خبر وئردی. چوخ ایسدیردیم بو شاعیردن بیلگی لر آلام.

آیلار اؤنجه اینترنت فضاسیندا آقداش آدینا بیر وبلاگ گؤروب، اونون مدیری سایین محمد رفیعی له مجازا تانیش اولدوم. سایین رفیعی یه آقداش دا بئله بیر شاعیرین اولدوغونو خاطیرلادیب، بیله سیندن شاعیردن بیلگی ییغماغینی ایسته دیم. اودا سؤزومو یئره سالماییب، ایکی دی وی دی شاعیرین اؤزو اوخودوغو شعرلریندن منه گؤندردی. من او دی وی دی لری هله کامیل یازییا دؤندره بیلمه میشم. آمما منه ایلگینج(جالب) اولان بیلگیلری سایین اوخوجولارلا پایلاشماق ایسته دیم:

۸۶ یاشیندا اولان شاعیر صفرعلی غیبی ۱۳۰۳ده ساوانین آقداش کندینده دونیایا گؤز آچیب، مسلکداشلاری اولان بویوک شاعیر ملا پناه واقف و تورکمان محمود کیمی کندده مکتبی وارایمیش و اوشاقلارا یاخین ۱۵ ایل علم اؤیره دیرمیش. گلیری(درآمدی) اکینچیلیک دن اولان شاعیر، تعزیه(شبیه) ده اوخویور و تعزیه نسخه سی ده یازیر. نئچه دفتر تورکجه شعری وار و اونلاری موضوع باخیمیندان آییریب و جونگ آدلاندیریر.

او ایندی شعرلرینین چاپ اولوب یاییملانماسی آرزوسوندادیر. فرهنگ و ارشاد اداره سیندن فقط "راهنمایلیق"(= ارشاد) بکلنتیسی(انتظار) واریمیش کی فقط راهنمایلیق اولونوب و هئچ ایش گؤرولمه ییب!

شاعیر، سؤزلرینده رحمتلیک علی کمالی دنده سؤز آچیر: " علی کمالی قاراقانین بند امیریندن، تهراندا وکیلدی، او گلدی شعرلریم آلدی اوخودو، چوخ بگندی...".

بوندان سونرا تانری ایسدرسه شاعیرین گؤزل شعرلریندن آرتیق یازاجاغیق.

اسدا... امیری

2011-06-14T12:32:00.000-07:00

ساوالی شاعیر صفرعلی غیبی دونیاسینی دگیشدی

http://qaraguney.blogfa.com/post-62.aspx

ساوانین نوواران بولگه سینین آقداش کندیندن اولان صفرعلی غیبی خرداد آیینین اون یئددیسینده(۱۷/۳/۹۰) آقداش کندینده تانری رحمتینه قوووشدو. رحمتلیک شاعیرین جسدی آقداشین مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلیبدی. او مرحومون ختم مراسمی تهران دا بازار گونو خردادین ۲۲ سینده (یکشنبه 22 خرداد)اولاجاقدیر. ختم مراسمینین آدرسی و زماني:

- تهران- شهرک ولی عصر - خيابان شهيد رجايي شمالي- خيابان ش اكبر حسيني- پ ۹۰- حسینیه آقداشیها

- بازار(يكشنبه) گونو خردادين ۲۲ سي(۲۲/۳/۹۰)- ساعت ۳۰/۱۵ الي ۱۷

رحمتلیک صفرعلی غیبی دن بیر شعر:

سپاس و حمد اول خالقه کی یکتادور
قدیم و لم یزل و لاشریک و همتادور
کی ذات- پاکی هامی ممکناته غالب دور
علیم و عالم و حاکم و حلیم و دانادور
یئری گؤگو هامی ممکناتی خلق ائله ین
کی هم سمیع و بصیر حی و هم توانادور
ائدیبدی خلق هامی جن و انسی دام و ددی
کی ذات- اقدسی هر عیب دن مبرادور
تمام خلقت و جنبنده نی ائدن مرزوق
رحیم و راحم و رحمان خدای-بینادور
کی ناامید ائله مز بنده سینی لوطفوندن
دئمز بیریسی دیر اعلی بیریسی ادنی دور
تمام جن و بشر وحش و طیر و جنبنده
کی ریزه خوار ولی و نعمادور
تمام گبر و مجوس و سیاه و سرخ و سفید
وظیفه خوار در- کردگار یکتادور
الها دست نیازینی بنده غمگین
دوتوبدو درگهوه صاحب- خطایادور
باغیشلا جرمینی یارب به سید ثقلین
اؤز آدین حرمتینه غافرالخطایادور
غریق لجّه عصیانم عفو ائله یارب
گلیبدی درگهوه صاحب- تمنادور

( شعر از غمگین با تشکر از زحمات استاد اسدا... امیری در گرداوری)
--------------------------------------------------------------------------------

ایلگیلی لینک و قایناق: http://aghdashrosta.mihanblog.com/post/6

2011-06-14T12:16:00.000-07:00

همایش بزرگداشت حکیم تیلیم خان در ساوه برگزار می شود

ساوه - خبرگزاری مهر: رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ساوه از برگزاری همایش بزرگداشت حکیم تیلیم خان در شهرستان ساوه خبر داد.
علی شعبانی با اعلام این خبر در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: این همایش 26 تیرماه امسال با حضور شاعران، محققان، پژوهشگران و هنرمندان این شهرستان برگزار می شود.

وی افزود: علاقه مندان می توانند آثار خود را در قالب شعر و مقاله در خصوص راز ماندگاری ، جنبه های هنری شامل موسیقی، شعر ،سبک های ادبی، تحلیل سبک شناسی اشعار تیلیم خان وعرفان و معنویت و منزلت انسان و سیمای اهل بیت (ع) در اشعار تیلیم خان به دبیرخانه همایش ارسال کنند.

شعبانی ادامه داد: دبیرخانه این همایش در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی این شهرستان مستقر است و تا 15 تیر ماه آماده دریافت آثار علاقه مندان توسط هنرمندان است.

وی گفت: حکیم تیلیم خان، شاعر توانای معاصر و ترکی سرای شهرستان ساوه بوده است که در سرودن اشعار در سالهای دور دست توانایی داشته است.

همايش بزرگداشت حکيم تیلیم خان

http://savehershad.ir/ershad/Index.php

فراخوان

هوالجميل

اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوه با مشارکت بخشداري نوبران و انجمن شعر و موسيقي محلي حکيم تيليم خان ، همايش بزرگداشت حکيم تيليم خان را برگزار مي نمايد . لذا بدينوسيله از کليه محققين ، پژوهشگران و علاقمندان دعوت به عمل مي آيد تا آثار خود را ( شعر و مقاله ) در محورهاي ذيل به دبيرخانه همايش ارسال نمايند .

محورهاي ديني :

-1 تجلي قرآن در آيينه اشعار تيليم خان
-2 جلوه هاي نيايش
-3 سيماي اهل بيت (ع) در اشعار تيليم خان

محورهاي اجتماعي :

-1 -1بررسي آثار تيليم خان با رويکرد تقويت روحيه تعاون و وحدت در اقوام ديني
-2 منزلت انسان در آيينه اشعار تيليم خان
-3 تحليل شرايط فرهنگي و اجتماعي روزگار حيات تيليم خان

محورهاي اخلاق و تربيت :

-1 عرفان و معنويت در آثار تيليم خان
-2 جلوه هاي امر به معروف و نهي از منکر در اشعار ايشان
-3 پندها و اندرزها

محورهاي فرهنگ و ادب :

-1تحليل سبک شناسي اشعار تيليم خان
-2 راز ماندگاري تيليم خان
-3 جنبه هاي هنري اشعار تيليم خان ( موسيقي ، شعر ، سبک هاي ادبي و ... )

شرايط پذيرش آثار :

-1 اصول علمي مقاله نويسي ( چکيده ، واژه هاي کليدي ، مقدمه ، خلاصه مقاله ، در يک صفحه A4 ) رعايت گردد .
-2 مقاله بيش از بيست صفحه نباشد .
-3 مقاله ارسالي با نرم افزار Word و با قلم 14 ارائه گردد .
-4 cd مقاله به همراه خلاصه آن از طريق پست پيشتاز به دبيرخانه همايش ارسال گردد .
-5 آثار ارائه شده با مشخصات کامل فردي ( تحصيلي، شغلي- نشاني پستي و تلفن ) به دبيرخانه همايش ارسال گردد .
-6 به مقالات برتر جوايز نفيسي اهدا مي گردد .

* ضمناً لازم به ذکر است که مقالات برگزيده در ويژه نامه تخصصي همايش به چاپ خواهد رسيد .
نشاني دبيرخانه همايش :

استان مرکزي -شهرستان ساوه-خيابان دکتر شريعتي-ميدان مادر - اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوه

مهلت ارسال آثار : 15 تيرماه 90 زمان برگزاري همايش : 26تيرماه 90
تلفن هاي تماس : 2223220-0255 ، 2223240-0255 نمابر : 2222233 - 0255
پست الکترونيکي : Ershad.news@gmail.com آدرس سايت : www.savehershad.ir

2011-02-08T00:59:00.001-08:00

علی مراد خان زند: قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، يك دوم كردستان، يك سوم كرمانشاه،...) و قراباغ و شيروان و گنجه و نخجوان جز ولايت آزربايجان است

مئهران بهارلي

در عصر زنديه فرمانهائي از دو فرمانرواي اين سلسله يعني كريم خان و علي مرادخان وجود دارد كه در آنها آزاديهاي مسيحيان و مبلغين آنها را تأمين مي‏شود. اين فرمانها پس از آن صادر شده اند كه "عمدة المسيحية پادري فرنسيه حكيم" نزد كريم خان و "عمدة المسيحيه پادري اورانوس حكيم" به حضور علي مرادخان رسيده و خواستار آزادي "پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه" و اينكه "در هر كجا كه خواسته باشند توقّف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشد نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم گيرند" گرديده اند. فرمان علی مراد خان نيز مانند فرمان كريم خان زند و در فرمتي كاملا مشابه، راجع‏ به اقامتگاه نمایندگان مذهبی و خلفای مسیحی و سوداگران به حکام‏ و بیگلربیگیان سرتاسر کشور صادر شده که تا حد امکان تحصیلات لازم‏ را معمول داشته و رضایت خاطر نامبردگان را فراهم سازند. اين فرمان در نشريه بررسی های تاریخی وابسته به نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي در سال ١٣٤٦ منتشر شده است.

اهميت اين دو فرمان يكي نيز در آن است كه حدود قلمرو شمال و جنوب آزربايجان را به وضوح بيان مي كنند. طبق اين دو فرمان در شمال نواحي گنجه و قره باغ و نخجوان و شيروان يعني تقريبا همه جمهوري آزربايجان فعلي بخشي از ولايت آزربايجان است. در جنوب نيز علاوه بر دارالسلطنه تبريز، قلمرو عليشكر يعني اراضي اي وسيع از ساوه و اراك و همدان يعني تقريبا كل استانهاي مركزي و همدان و بخشهائي از استانهاي تهران و قم فعلي به علاوه نيمه شرقي استان كردستان فعلي و يك سوم شرقي استان كرمانشاه و بخشهائي از استان لرستان فعلي جز اراضي آزربايجان مي باشند.

فرمان علی مراد خان زند

حکم والا شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری اوانوس حکیم‏ وارد حضور و بعرض والا رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مكان؟ صفویه‏ انار اللّه براهینهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه‏ ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینموده‏اند، مشروط بر اینکه احدی‏ از آنها مرتکب امری که خلاف ملت؟ مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نگردیده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد. و هرگاه‏ جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان‏ دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که از ولایت‏ آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر؛ و دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس‏ و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده‏ چنانچه جماعت مزبوره اموات خود را در مقامی که بجهة مدفون آنها تعیین‏ مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه در باره آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان‏ ظلم و ستم ننماید. و در خصوص صدق ادعا و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و عمال‏ ولایت محروسه در خصوص امر مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین‏ مراد مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را باز یافت و تخلف از فرموده جایز ندارند و در عهده شناسند.

تحریرا فی شهر جمادی الثانی سنه *١١١٥ (در اصل سند نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران اينگونه آمده است. احتمالا اشتباه چاپي است و مي بايد ١١٩٥ و يا بعد از آن باشد)

منبع:

١-اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه - از ١٥١ تا ١٥٢). نشريه بررسی های تاریخی - دی ١٣٤٦ - شماره ١١ . نويسنده: مفخم، محسن (وابسته به : نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي. دو ماهنامه بررسی های تاریخی، تاريخ و تحقيقات ايرانشناسي، قطع : کتابی. هيئت رئيسه افتخاري: تيمسار سپهبد اسدالله صنيعي، تيمسار فريدون جم، دكتر عاليخاني. هيئت مديره: تيمسار سپهبد غلامرضا ازهاري، تيمسار سپهبد علي كريملو، تيمسار سرلشگرحسين رستگار نامدار. هيئت تحريريه: آقاي دكتر خانبابا بياني، دكتر عباس زرياب خوئي، سيدمحمد تقي مصطفوي، سرهنگ دكتر جهانگير قائم مقامي)

٢-قائم مقامي، جهانگير، يكصد و پنجاه سند تاريخي از جلايريان تا پهلوي، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.

٣-آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تاقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨

پادري: از واژه پادرئ در زبان لاتين اخذ شده و منظور ميسيونرهاي مسيحي پروتستاني که از طريق کمپاني هند شرقي و دولت بريتانيا حمايت مي‌شدند است.

علی‌مرادخان زند: پنجمین پادشاه دودمان زند ایران و جانشین صادق‌خان زند بود. وي از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ (۳ سال) سلطنت کرد و در اين سال درگذشت.علی‌مرادخان زند كه در آغاز بر اصفهان فرمان می‌راند توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.

عراق عجم: در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند مفهوم عراق عجم در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته بود، با اينهمه اين نام در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده است و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد خود در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعه بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سده ٩ هجري قمري، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌ قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق ‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانه قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

2011-02-03T23:26:00.000-08:00

کتاب «قواعد زبان ترکی» تاليف میرزا بابا طبیب آشتیانی

http://www.duzgun.ir/maqalat/084.php

کتاب دوم، «قواعد زبان ترکی» نام گرفته است. نویسنده‌ی کتاب میرزا بابا طبیب آشتیانی نام دارد که در زمان محمدشاه قاجار و ظاهراً با یکی از دوستان خود به شهر شیراز و به خدمت میرزا محمدتقی آشتیانی، وزیر مملکت فارس ـ جزئی از ممالک محروسه‌ی قاجارـ ، رفته و مدتی در کنار وزیر و فرمانروای فارس اقامت کرده است و در آن‌جا این کتاب را نوشته است. علت تألیف را خود چنین به قلم آورده است:

« ... میل خاطر پادشاه جهان که نمونه از رأفت و رحمت حضرت سبحان است، جماعت اتراک در ممالک عراق و فارس آمد و شد بسیار و تعدد و تکثر بی‌شمار به هم رسانیده، در اکثر مجالس و محافل ترکان شیرین شمایل به بردن دل‌ها مایل و به حسن تکلم متکلم، فارسیان را به خود مشغول و عراقیان را از عقل معزول داشتند، آری. شعر:

ترکان فاسی‌گوی بخشندگان عمرند،

ساقی بشارتی ده پیران پارسا را.

لهذا اکثری از اهل این بلاد، از لغات و اصطلاحات آن‌ها بی‌خبر، و به تحصیل طریقشان بی‌سیر، و از این راه همیشه دلتنگ و با خویش در جنگ بودند. این فقیر هم به مضمون: خواهی نشوی رسوا هم رنگ جماعت شو، و به مصداق اَلنّاسُ عَلَی دِیْنِ مُلُوکِهِم، رغبتی تمام و شوقی لاکلام به معرفت آن لغات به هم رسانیده، به خاطر رسید که الفاظ و عبارات آن‌ها را، به قسمی خوش و طرزی دلکش، جمع‌آوری نموده در این اوراق نگارم، و آن را هم‌چون سایر معلومات انگارم.»

در همین‌جا، نام کتاب و شیوه‌ی تألیف خود را بیان داشته است:

« ... آن را مسمّی به قواعد ترکی نموده، الفاظی را که در این زمان، مشترک فی ما بین ترکی و پارسی است، متعرض نگردیده، به توضیح بازگذارم.»

مؤلف با توجه به شیوه‌ای که به کار برده، توقع داشته است که:

«هرگاه فارسیانِ شیرین زبان را به تلفظ و تکلم آن عبارات رغبت افتد، به تلفظ و تکلم آن عبارات به سهولت توانند اخذ نمود و بدان تکلم فرمود.»

از سیاق عبارت پیداست که برخی از سران ولایات که احتمالاً با زبان ترکی آشنایی عمیق نداشتند، در مقابل دولتمردان قاجار احساس نیاز به آموختن این زبان می‌کردند و از این‌رو، وی را که ظاهراً علاوه بر طبابت، با زبان‌پژوهی و علوم ادبی نیز محشور بوده است، مأمور به تألیف این کتاب کرده‌اند.

مؤلف ادعا می‌کند که مطالب کتاب خود را «به قسمی خوش و طرزی دلکش» نگاشته است و تأکید دارد که «اکثر لغات را به لسان اهل تبریز، که زیباترین مملکت آذربایجان است» نوشته است.

کتاب گذشته از مقدمه، دارای سه باب اصلی و یک خاتمه است.

باب نخست در افعال، دارای چهار فصل، باب دوم در اسماء، دارای نه فصل، باب سوم در حروف، و خاتمه در پاره‌ای الفاظ مرکبه است.

فصل اول از باب نخست را «در قواعد اشتقاق افعال از مصادر» نام داده است و با توجه به این‌که طبق تأکید خود در مقدمه، در ذکر الفاظ ترکی، لهجه‌ی تبریز را اساس قرار داده، ماق maq یا ماخ max را نشانه‌ی مصدر نامیده است و گونه‌های دیگر تلفظ را از آنِ «بعضی اتراک» دانسته است.

پس از ذکر و معرفی مصدر، شیوه‌ی ساختن صیغه‌های افعالِ زمان‌های گذشته، آینده و نیز امر، نهی، جحد، استفهام، اسم فاعل و اسم مفعول را یکی ـ یکی و با حوصله بیان داشته و برای همه، از مصدر وورماق vurmaq (در معنای: زدن) مثال آورده است. از این مصدر در همه جا، تا انتهای کتاب، در دادن امثله و شواهد استفاده کرده و آن را vırmaq تلفظ کرده است. ما این ضبط را در متن قرار دادیم و در داخل ابروان ( ) صورت مکتوب آن، یعنی vurmaq را صرف کردیم، ولی هرجا که تأکید بر «یای مجهوله» داشت، تعریفی از صورت vırmaq را نیز به دست دادیم.

آنچه را در میان ابروان قرار داده‌ایم، هم صورت مکتوب شاهد مثال و هم صورت صحیح تلفظی آن، بر اساس قانون هماهنگی آوایی زبان ترکی است. از این رو، گاهی فتحه‌ی موجود در املاء را به الف ممدوده‌ی ترکی تبدیل کرده‌ایم، مثلا: ورمدی را vurmaq نوشته‌ایم؛ زیرا یقیناً در آن عصر، فتحه‌ی موجود بر روی حرف میم، مدّ ترکی، یعنی واکه‌ی A بوده است و لاغیر. و از آن‌جا که مدّ ترکی نسبت به مدّ عربی و فارسی کوتاه بوده و گاه آن را الف مقصوره هم می‌گفتند، به صورت فتحه نشان می‌دادند. چنان‌که صیغه‌ی مفرد مخاطب فعل نفی از همین مصدر را همه جا ورماسین vurmasan نوشته است. و ما در همه‌ی نسخ خطی ترکیِ دوران صفوی و قاجار به این نکته برمی‌خوریم و هنوز نیز در رسم‌الخط برخی ترکی‌نگارانِ سنتی، این شیوه اعمال می‌شود.

فصل دوم از باب نخست، در واقع واژه‌نامه‌ی الفبایی فارسی به ترکی، و فصل سوم واژه‌نامه‌ی ترکی به فارسیِ صیغه‌های بازگفته در بالا از همان مصدر است که به ترتیب زمانی تنظیم شده است.

فصل چهارم از باب نخست، «متعلقات به افعال» نام دارد. در این فصل، در واقع از حالت‌پذیریِ ضمیر در ترکی سخن می‌رود، اما به لحاظ نگارشْ محور بودن و بها دادن به املاء، مؤلف مجبور به استخراج قواعد خاصی می‌شود. حالت آزاد از ضمیر را به مرفوع، حالت مفعولی را منصوب و حالت مِلکی را مجرور می‌نامد.

مؤلف سعی دارد با همه‌ی تلاشی که برای استخراج قواعد کرده و تحت عنوان «قاعده» آن‌ها را شرح داده است، از اعتنا به گفتارگرایی دور نیفتد. مثلا: هنگام سخن از حالت اضافه در اسم که نشانه‌ی آن ضمیر مجرور می‌نامیده است. و در همه‌ی ضمایر شش‌گانه‌ی پی‌افزوده‌ی چهار شکلی in / ın / un / ün را تنها به صورت in (ـ ین) اضافه کرده است، در انتها گفته است:

«در نهایت در این‌جا، در دو لفظ متکلم وحده و مع الغیر، هرگاه خواهند نون [را] ـ که حرف اخیر است ـ مبدل به میم کنند، می‌گویند: منم، بیزیم.»

باب دومِ کتاب دارای ده فصل و در واقع ده واژه‌نامه‌ی کوچک فارسی به ترکی و عربی است.

عنوان باب سوم «در حروف» است و در آن‌جا برخی ادات، اسم اشاره‌ها و جز آن را معرفی و به فارسی معادل‌یابی کرده است. بخش خاتمه «در پاره‌ای الفاظ مرکبه» است و در آن‌جا برخی ترکیبات گفتاری و تعابیر و اصطلاحات معادل‌یابی شده است.

در دادن امثله و شواهد ترکی، اساس کار مؤلف، همان‌گونه که خود در مقدمه گفته، لهجه‌ی تبریز است. از این‌رو، هر تکواژ را به این شیوه ضبط کرده است و اگر جایی شکل مکتوب لغتی را آورده، بلافاصله فورم تبریزی آن را نیز ذکر کرده است. مثلا: در سرواژه‌ی آشامیدن، معادل ایچمک içmәk آورده و بلافاصله تلفظ تبریزی آن، یعنی ایشمک işmәk را نیز ذکر کرده است.

برخی از ویژگی‌های دیگرِ کار مؤلف را می‌توان چنین برشمرد:

در دادن معادل به مصدر مرکب آلوده کردن، دو معادل ترکی باتیرماق batırmaq و بولاشماق bulaşmaq را آورده است؛ در حالی‌که می‌دانیم معادل دومی با پی‌افزوده‌ی مجهول‌ساز aş / әş ساخته شده است و مصدر بولاشماق bulaşmaqمعنای آلوده شدن می‌دهد.

برخی جاها نتوانسته است برای مصادر بسیط ترکی، معادل کوتاه فارسی پیدا کند. مثلا: سرواژه‌ی فارسی برای مصدر ساچیلماق saçılmaq را آب باشیدن از دست به طور ترشح، سرواژه برای مصدر قووورماق qovurmaq را بو دادن در آتش و سرواژه رای مصدر ایسته‌مک istәmәk را طلب کردن و طالب شدن مثل خواستن را، و گاهی سرواژه‌ی به شرحی در باب لفظ ترکی مورد نظر تبدیل می‌شود. مانند سرواژه‌ برای مصدر اوتماق utmaq را فرو بردن چیزی به حلق، و سرواژه برای مصدر اومماق ummaq را کامل شدن آدمی که اسم مرضی است که به جهت خواهش و خواستن غذا عارض اهل آذربایجانی می‌شود، کندن زمین و پاره‌ای چیزها را ← قازماق qazmaq ، کندن پوست میوه‌ها و حیوانات و برهنه کردن ← سویماق saymaq.

در ذکر تکواژهای چند معنایی، مؤلف معنای دومی را نیز لحاظ کرده است. مانند معادل دگمک dәymәk برای مصدر ارزیدن که گفته است:«... مصدر مشترک است و به معنی خوردن چیزی به چیزی هم آمده است.»

آن‌جا که برای تکواژ فارسی دو معادل ترکی یافته، هر دو را ذکر کرده است. مانند مصدر انداختن که هم آتماق atmaq و هم سالماق salmaqرا به عنوان معادل آورده است. و این، از مواردی است که مصدر فارسی دارای دو معنای جداگانه و قریب به هم باشد و در ترکی برای هر یک از آن معانی معادلی یافت شود. مانند افتادن که برای آن، هم دوشمکdüşmәk و هم ییخیلماق yıxılmaq را به عنوان معادل آورده است. یا برای سرواژه‌ی گرداندن در معادل گزدیرمک gәzdirmәk و دولاندیرماق dolandırmaq را آورده است.

و یا هر دو معنای گرفتن در فارسی را به این شرح آورده است:

ـ آلماق almaq

ـ توتماق tutmaq

گاهی سر واژه‌های غیرمکتوب متعلق به گویش‌‌های مرکزی را نیز داده است. مانندِ

پیش کردن با معادل اؤرتمک ōrtmәk

چین دادن با معادل بوزمک büzmәk

سرگوشی کردن با معادل قولاشماق qulaqlaşmaq

گاهی تکواژ دو معنایی ترکی را به عنوان معادلی به سرواژه‌ی فارسی آورده و معنای دومی آن را نیز ذکر کرده است. مانند گئچیرتمک gәçirtmәk که برای سرواژه‌ی خاموش کردن آورده و گفته است:«این لفظ مشترک است. به معنی گذرانیدن هم آمده.» یا گئچمک geçmәk معادل خاموش شدن که گفته:«و به معنی گذشتن نیز آمده.»

و یا در سرواژه‌ی دویدن معادل قاچماق qaçmaq را آورده و گفته است:«و به معنی گریختن هم آمده است.»

در جاهایی که سرواژه‌ی فارسی چند معنایی است و برای هر معنا معادل جداگانه می‌توان یافت، به ذکر یک معنا قناعت نکرده و معادل معنای دوم آن را هم آورده است. مانند سرواژه‌ی خوردن که معادل ئیمک yemәk را برای آن نقل کرده و سپس گفته است:«ولیکن خوردن چیزی به چیزی یا به زمین خوردن را دگمک dәymәk ... خوانند.»

اگر لفظ ترکی به دوگونه تلفظ می‌شده، هر دو تا را آورده است. مثلا: برای دادن معادل به سرواژه‌ی رم کردن هولمک hülkmәk و اولکمک ülkmәk هر دو تا را ذکر کرده است. و در معنای سرواژه‌ی سبز شدن، هر دو لفظ گؤیه‌رمک gōyәrmәk و گؤگه‌رمک gōgәrmәk آورده است. مؤلف با توجه به وسیع بودن الفاظ ترکی، گاهی به گسترده‌نگاری معنایی نیز دست زده است. مثلا: در دادن شرح به سرواژه‌ی صدای سگ، مصدر هورمک hürmәk را آورده و سپس گفته است:« هرگاه [سگ] سر را بلند دارد و دست‌ها را جفت بگذارد و صدا کند، اولاماق ulamaq و یک قسم او را هافیلداماق hafıkdamaq گویند.»

طبق آنچه بر الفبای عربی حاکم است، نویسنده هنگام ذکر از پی‌افزوده‌ها به واک‌ها بها نمی‌دهد. مثلاً در ذکر پی‌افزوده‌ی anda/әndә گوید:« هرگاه خواهی اخبار از حدوث فعل نمایی... بعد از علامت مصدر، لفظ نده ndә [anda/әndә] را بر اصل ماده ملحق نموده...»

یا درباره‌ی نشانه‌ی صفت فاعلی әn/an گوید:«هرگاه خواهیم اخبار از فاعل فعل کنیم... بعد از حذف علامت مصدر، نون زیاد می‌کنند و می‌گویند: ورن vuvan.»

نویسنده‌ی کتاب محمد مؤمن آشتیانی معروف به «میرزا بابا طبیب» است که در عهد سلطنت محمدشاه قاجار (جلوس1250ـ1260هـ.) این کتاب را برای میرزا محمدتقی‌خان آشتیانی معروف به «مؤتمن السّلطان» (متوفی 1262هـ.) نوشته است. در باب زندگی و شخصیت میرزا طبیب فعلاً اطلاعاتی به دستمان نیامد. اما میرزا محمدتقی‌خان آشتیانی را کم و بیش می‌شناسیم، وی «میرزا محمدتقی آشتیانی پسر هاشم‌خان پسر آقا محسن‌ آشتیانی است که در اوایل سلطنت فتحعلی‌شاه وارد خدمت استیفاء شد و در این زمان حاج محمد‌حسین‌خان اصفهانی، مستوفی‌الممالک یعنی وزیر دارایی بود. میرزا محمدتقی در سال 1262 ق. به جای منوچهرخان معتمدالدوله، به وزارت و پیشکاری فیروز‌ میرزا (فرمانفرما)، والی فارس، تعیین شده و روانه شیراز شد. وزارت او چند ماهی بیش طول نکشید که به واسطه‌ی تغییر مأموریتِ فیروز میرزا و آمدن فریدون میرزا با لقب فرمانفرمایی به جای برادر خویش به فارس، قوام‌الدوله از وزارت استعفاء کرد و به تهران آمد و به جای وی میرزا جعفر مستوفی سوادکوهی به وزارت و پیشکاری ولایت فارس تعیین گردید.

میرزا محمدتقی قوام‌الدوله در سال1262 ق. درگذشت و در قم، در مقبره‌ی اختصاصی که برای خود ساخته بود، به خاک سپرده شد. اعقاب و احفادش نیز از جمله ابراهیم معتمدالدوله، حسن وثوق‌الدوله، احمد قوام‌السلطنه و غیره در آن جا مدفون می‌باشند.»23

2011-01-22T09:38:00.000-08:00

گردشگران استان مرکزي آزربايجان، با نواختن ساز ملي تركي چؤگور و يا "چگورنوازي" آشنا مي‌‌شوند

http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=59767

گردشگران استان مرکزي با "چگورنوازي" آشنا مي‌‌شوند

استان: مركزي

اجراي زنده موسيقي چگورنوازي زمينه آشنايي گردشگران نوروزي با موسيقي سنتي استان مرکزي را فراهم مي‌آورد.

قائم‌مقام ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان مرکزي در اين باره به ميراث‌آريا(chtn) گفت: اين اقدام با هدف آشنايي گردشگران استان مرکزي با موسيقي محلي چگورنوازي که موسيقي سنتي استان است انجام مي‌شود.

مجتبي‌رضواني ادامه داد: به اين منظور گروه‌هاي چگورنواز در شهر اراک و ديگر شهرهاي استان به اجراي موسيقي زنده در مکان‌هاي عمومي خواهند پرداخت.

وي تصرح کرد: اين اقدام در قالب برنامه‌هاي فرهنگي ستاد دائمي تسهيلات سفرهاي کشور در دستور کار قرار گرفته است و هم اکنون در حال انجام هماهنگي‌هاي لازم با شهرداري‌ها‌ هستيم.

معاون گردشگري استان مرکزي اظهار داشت: در نوروز 89 نيز شاهد اجراي موسيقي زنده در استان بوديم که با استقبال گسترده گردشگران ورودي به استان مواجه شد.

2011-01-04T14:48:00.001-08:00

فرمان كريمخان زند و شمول ولايت آزربايجان بر قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، كردستان، كرمانشاه،...)

مئهران باهارلي- ٢٠١٠

کریم خان زند فرماني به تاريخ ١١٧٧ ه.ق. ١٧٦٣ ميلادي در باره مسيحيان ممالك محروسه ايران دارد كه در آن مراكز سكونتي مسيحيان اروپايي (فرنگيه) در آذربايجان نيز نشان داده ميشوند. وي در جمله اي از فرمان خود ولايت آزربايجان را چنين تعريف مي كند: "ولايت آزربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر". اين فرمان از دو جهت در تاريخ آزربايجان سياسي –اداري داراي اهميت است:

الف-كريم خان زند، در اين فرمان علاوه بر دارالسلطنه تبريز، صراحتا مناطق "شيروان، قره باغ، گنجه و نخجوان" در جمهوري آزربايجان و يا قفقاز جنوبي را نيز به صورت جزئي از واحد سياسي-اداري آزربايجان (ولايت آزربايجان) بر مي شمارد. واقعيتي كه همواره از سوي قوميتگرايان افراطي فارس، پان ايرانيستها و بسياري از مراكز سياسي و تبليغاتي وابسته به دولت ايران انكار مي شود.

ب-در اين فرمان "قلمرو عليشكر" جزء واحد سياسي-اداري آزربايجان شمرده شده است. اين اشاره نيز بر حدود جنوبي آزربايجان در عراق عجم پرتو افكني مي كند و يك بار ديگر تائيد مي نمايد كه در گذشته علاوه بر كل استانهاي مركزي و همدان فعلي، نيمي از استانهاي كردستان و لرستان و يك سوم استان كرمانشاهان نيز داخل در حدود ولايت آزربايجان و يا آزربايجان سياسي-اداري بوده اند.

فرمان كريمخان زند چنين است:

"فرمان تعالي شد آنكه در اين اوان عمده المسيحيه پادري فرنسيه حكيم وارد حضور و به عرض رسانيد كه به موجب ارقام سلاطين جنت مقام صفويه انارالله برهانهم، هميشه پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه ايران خانه و جا و مكان داشته، هر يك به رسم آيين خويشتن مشغول و تجار و سوداگران آن طايفه به تجارت قيام و عشور متوجهات حسابي خود را مهمسازي عمال خيريت اعمال مي نموده اند، مشروط بر آنكه احدي از آنها مرتكب امري كه خلاف ملت مقدس اثني عشره عليهم صلوات الله الملك الاكبر باشد به حسب ظاهر نكرده، احدي را هم به ايشان رجوعي نباشد. و هرگاه جماعت ارامنه به آنها ضرر و نقصاني رسانيده، متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمايند و پادريان كرمليان و دنيكان و جزويت و گنجوخي و آگوستن و غيره كه در ولايت آذربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر، دارالسلطنه اصفهان و الكاء فارس از شيراز و بندر عباس و ساير ممالك محروسه مي باشند و در هر جا كه خواسته باشند توقف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشند نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم بگيرند و درس بخوانند نيز ممانعت نكرده. چنانچه جماعت مذكوره اموات خود را در مقاميكه به جهت مدفون آنها تعيين مي نمايند به دستور و سنن دين خود برده دفن نمايند، عايق و مانعي جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه آنها به عمل آمده، احدي نسبت به ايشان ظلم و ستم ننمايد و در خصوص صدق ادعايات و غرض خود اراقم بيگلربيگيان و حكام كرام و غيره عمال ولايات محروسه در خصوص امور مذكوره به نحوي كه حسب الارقام سلاطين به شروط مذكوره مقرر شده، از آن قرار معمول و عشور متوجهات حسابي تجار و سوداگران را باز يافت و تخلف از فرموده مبارك جايز نداشته، مراعات ايشان را منظور دارند و در عهده شناسند.

تحريرا في شهر شوال المكرم سنه ١١٧٧-١٧٦٣"

منبع: شماره سند: ٢٢، تاريخ: شهر شوال المكرم، سنه ١١٧٧، فرستنده: كريم خان، موضوع: در باره آزادي مسيحيان در ممالك محروسه. اسنادي از روابط ايران با منطقه قفقاز، تاليف دايره اداره انتشار اسناد- تهران، وزارت امور خارجه، موسسه چاپ و انتشارات، ١٣٧٢، چاپ اول

عراق عجم: عراق عجم (در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين) نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند اين نام در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته، با اينهمه مفهوم عراق عجم، در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده اند و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد نيز در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعة بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سدۀ9ق، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانة قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

در برخي منابع (آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨) ادعا شده كه مشابه اين فرمان از سوي عليمرادخان نيز صادر شده است. وي كه خواهر زاده كريمخان زند بود براي بار دوم از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ سلطنت کرد و در اين سال درگذشت

برخي از منابع ديگر: "دانشنامه اسلام-ماده بهارلو" (نک‍: نهاوندی،١/٤٦-٤٨؛ قس: تاریخ، ٣٦؛ پرهام، ٥٢١؛ بابر، ٤١؛ نهاوندی، ١/٤٨-٤٩؛ همو، ١/٤٩؛ هدایت، ٨/٣٩٥، ٤٥٥؛ سومر، ١/٢٣، حاشیه؛ بدلیسی، ٧٣)؛ "آذربايجان در ادوار مختلف تاريخي" (دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج ‌بيداري، سه‌شنبه 2 مرداد ١٣٨٦ ش ١٠٤ ص ٤)؛ "قراقويونلوها" (فاروق سومر، ترجمه دكتر وهاب ولي، انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- ١٣٦٩- صفحه ٢٧)؛ "مجله بررسيهاي تاريخي: فرمان عليمرادخان زند"٬ ١٣٤٦ شماره ٥٬ ض ١٥٢-١٥١ و شماره ٤-٣ ص ٣٦٦-٣٦٥)

2010-12-30T09:57:00.001-08:00

افشارشناسي

دكتر محمدخالقي مقدم

-سلسله آثار -(46 اثر علمي مربوط به ايل افشار )

http://drmkhm.blogfa.com/post-16.aspx

1- استان زنجان، سرزمين اقوام افشار

2- نقش اجتماعي ايل افشار در تشكيل دولت صفويه

3- تاخت و تاز ازبكها به ايران و مقابله اقوام افشار در برابر آنان

4- شناخت اجتماعي سران ايل افشار

5- تاكتيكها و استراتژيها و تواناييهاي نظامي ارتش افشار

6- زندگي نامه سران دولت نادر شاه افشار

7- اوضاع اجتماعي زنجان پس از فروپاشي دولت افشاريه

8- ادعاي سياسي سلطنت توسط اقوام افشار زنجان دوره زنديه

9- فوجهاي نظامي افشار زنجان در دوره قاجاريه

10 - تقابل دو ايل افشار و ايل قاجار، در زنجان در اوايل تشكيل دولت قاجاريه

11- نقش حاكمان افشار زنجان در جنگهاي ايران و روس

12- تأثير فرهنگي موسيقي اقوام افشار زنجان بر روي دستگاههاي موسيقي اصيل ايراني

13 - تحول اجتماعي موسيقي ايراني از دوره صفويه تا قاجاريه

14- زنجان و زيباييهاي فرش افشار

15- صنعت زيباي چارق هاي افشار زنجان

16- صنعت زيباي چاقوسازي اقوام افشار زنجان

17- صنعت زيباي مليله كاري اقوام افشار زنجان

18 ـ زندگي ايلي افشارها و قوچ افشاري آنان

19 - اقوام افشار و تحولات حوزه زيست جغرافيايي آنان

20 - مكانهاي ييلاق ـ قشلاقي ايل افشار

21- تيره ها و طوايف ايل افشار

22- ايل افشار و روند هويت زدايي ايلها

23 - فرايند تخته قاپو شدن طوايف و تيره هاي ايل افشار

24 - طايفه اينانلو افشار زنجان (حومه ابهر)

25 - طايفه افشار قورت بيگلو زنجان (حومه صائين قلعه زنجان)

26- طايفه افشار اوصانلو زنجان

27- طايفه ايرلو افشار زنجان (طارم و حومه زنجان)

28- طايفه افشار قراپشتلو (قرابز چلو زنجان )

29 - طايفه افشار غني بيگلو و قزل گچيلو زنجان

30- طايفه افشاركور حسنلوي زنجان (حومه قيدار)

31- طايفه افشار دويران زنجان (انگوران و ماهنشان)

32 - طايفه افشار تكاب

33 - طايفه افشار اروميه

34- طايفه افشار گروس (روستاهاي اطراف قزل اوزن)

35- طايفه افشار اسدآباد همدان ( افشارهاي حوزه ابتداي شاخه تالوار قزل اوزن)

36- طايفه افشار خرقان

37- طايفه افشار بكشلو (دهستانهاي افشاريه و شال در جنوب قزوين)

38- طايفه افشار ساوجبلاغ كرج ( دهستانهاي افشاريه و اشتهارد غرب كرج)

39- طايفه افشار شمال ساوه (گرمسيرات ايل افشار)

40- طايفه افشار خوزستان

41- طايفه افشار كرمان

42- طائفه افشار خراسان

43- تاريخ اجتماعي امير گونه خان افشار طارمي

44 - تاريخ اجتماعي جهانشاه خان افشار قيداري

45- تاريخ اجتماعي حبيب الله خان شاهسون افشار دويراني انگوران (امير توپخانه دوره محمدشاه قاجار)

46- تاريخ اجتماعي خوانين مختلف افشار زنجان

2010-12-14T16:38:00.001-08:00

قلبیمیزده یاشایان; علی کمالی

http://qaraguney.blogfa.com/post-47.aspx

ساوالی شاعیر صفرعلی غیبی دئییر: بندامیرلی بیر علی کمالی واریدی, وکیل ایدی. او ایل گلدی منیم یانیما, دئدی شعرلرییی وئر من چاپ ائلهتدیریم. دئدیم اولسون و ...

ماراغالی بیر دوستوموز دئییر: مدرسهده تئزدن صفه دورموشوق. گؤردوک پالتوولو بیر نفر گلدی, اؤیرتمنیمیز اولان شاعیر باریشماز لا دانیشیق آپاراندان سونرا, معلم گدی کیلاسا و او پالتوولو آدامین کیم اولدوغونو بیزه آنلاتدی: ساوا تورکلریندن اولان وکیل علی کمالیدیر, گلیب قاراباغ مسلمان تورکلرینه یاردیم ییغیر.

اندیشه نو یاییم ائوینین مودورو سایین یوسف قوسی فرزانه دئییر: رحمتلیک کمالی بیر گون قاراباغ سورگونلری ایچین آزربایجان جمهوریسینه باشماق آپاریر سینیردا اوتایین مأمورو کمالینی آل- وئرچی ساندیغی ایچین بیلهسیندن روشوت ایستهییر. کمالی قونونو آنلاتاندان سونرا, سینیر مأمورو اوتانیر و عذر ایستهییر.

علی کمالینین اوغلو کامران دئییر: بابام تهراندا درس اوخویان ایللر, گئجهلر درس اوخویان زامان گؤزلرینه یوخو گلمهسین دئیه گؤگرچین دنی یئییرمیش...

ساوادا هر قلم و کولتور اهالیسی اولان اینساندا کمالینین ایزی گؤرونور. وارلیق درگیسی ایران تورک ادبیاتیندا بیر مکتب اولسادا کمالینین وارلیق دا یازدیغی مقالهلر, ساوا کولتور و ادبیاتی ایچین اؤزل بیر مکتبدیر. او یوزدن دکتر جواد هیئت کمالینی میللی قهرمان آدلاندیریر.

علی کمالی ادبیات و کولتوروموز یولوندا چکدیگی بوتون زحمتلره گؤره, دائما بیزیم قلبیمیزده یاشایان, خلقینه ایشیق ساچان بیر دوشونوردور. تانری یئرینی جنت ائتسین.

بو لینکه ده باخین لوطفن: http://qaraguney.blogfa.com/post-26.aspx
+ نوشته شده در شنبه بیست و چهارم مهر 1389ساعت توسط اسدالله امیری

2010-12-14T16:36:00.000-08:00

مرداد آیینین اون بیری؛ علی کمالی نین وفاتی

http://qaraguney.blogfa.com/post-26.aspx

۱۱/۵/۱۳۷۵ (۲/۸/۱۹۹۶) تاریخینده ساوا خالقی بؤیوک عالیمینی ایتیردی. رحمتلیک دوکتور علی کمالی، برکتلی عؤمرونون سون گونلرینه دک دیلیمیزه، ادبیاتیمیزا، کولتوروموزه و کیملیگیمیزه قوللوق ائتدی. او اونودولماقدا اولان و اونودولموش شاعیرلری و مدنی شخصیتلریمیزین اثرلرینی توپلاییب و ادبیات دونیاسینا تانیتدیردی. تانری یئرین جنت ائتسین.

علی کمالی نین مزار داشی و یازیسی:

اؤلمهین تانریدیر

شاعیر و محقق بیرینجی درجهلی عدلیه وکیلی شادروان علی کمالی رحمتلیک اکبر کمالینین بؤیوک اوغلونون صون ائوی

من ائلین دردلرین بیربهبیر دویدوم

ائلینن آغلادیم ائلینن گولدوم

چالیشدیم کی یایام آنا دیلیمی

من ائلین دردیندن سارالدیم سولدوم

تاپدیم تیلیم خانین خزینهسینی

بونونلا شاد اولدو بو حزین گؤنلوم

یتیرهبیلمهدیم اونو خالقیما

قویمایین سارالسین سولسون بو گولوم

چوخ نیسگیللر قالدی بو اورگیمده

هامیسیندان آرتیق تیلیمدیر، دیلیم

یازین باش داشیما بو مصراعی سیز

کمالین ابدی یاشادار تیلیم

دوغوم 11/1/1323

اؤلوم 11/5/1375
+ نوشته شده در سه شنبه دوازدهم مرداد 1389ساعت توسط اسدالله امیری

2010-12-14T16:31:00.000-08:00

قارا ميل ياييملاندي

http://qaraguney.blogfa.com/post-50.aspx

ساوالي شاعر علي سيفي نين قارا ميل آدلي شعر توپلوسو ياييملاندي. ۱۴۰ صفحه ليك اولان بو كتاب شاعرين توركجه شعرلريني احتوا ائدير. كتاب قومدا نويد اسلام ياييني طرفيندن ۲۰۰۰ تومنه ساتيشا بوراخيليب دير. كتابدا دوكتور حسين محمدخاني(گونئيلي) و اسدالله اميري اون سوزلري ايله ياشلانير.

كتابين اون سوزو:
از كاشغر تا ساوه

قرن هفتم هجري: يكي از كتب اربعة جهان ترك يعني ديوان لغاتالترك كه در قرن پنجم هجري به دست تواناي دانشمند زبانشناس محمود كاشغري به رشتة تحرير در آمده بود، به قلم محمد كاتب ساوي(ساوجي) استنساخ شد. به عبارتي ديگر تنها نسخة باز مانده از ديوان لغات الترك كاشغري توسط يك محقق ساوهاي بازنويسي شده و براي جهانيان به يادگار مانده است.

قرن سيزدهم هجري: شعر تركي آذربايجاني در ايران توسط شاعري مانند حكيم تيليمخان ساوهاي به اوج خود ميرسد. عشق الهي تيليمخان و شعرش را علاوه بر مناطق مختلف آذربايجان، به قشقائيه (شيراز)، تركمن صحرا و خراسان ميبرد. طبق شواهد و قرائن در اين دوره اشعار شعرايي مانند حكيم تيليمخان، خسته قاسيم، مأذون قشقايي، شاه اسماعيل ختايي، ملا پناه واقف، عاشيق رضا بهاري، بايدار اوغلو، حسن و. . . در مناطق جنوبي آذربايجان ايران رواج داشته است. بعدها نامهايي مانند مهجور خندابي، توركمان محمود، عاشيق رضعلي، فقير قيرميزيني، خاكي و ديگران نيز به اين مجموعه ميپيوندند. در اين ميان نقش بيبديل عاشيقها را در ماندگاري ادبيات و فولكلور منطقه نبايد ناديده گرفت.

قرن پانزدهم هجري(قرن حاضر): بعد از مدتها كه غبار فراموشي ادبيات منطقه را در بر گرفته بود، دورة بيديواني امپراطوران و بيكتابي شاعران پايان يافته، به تدريج ابرهاي سياه كنار رفته و خورشيد با ماه و ستارگانش در آسمان ادبيات بومي منطقه پديدار ميگردد. اشعار بعضي شعرا منتشر شده و برخي نيز در شرف نشر مي باشند؛ در اين اثنا از نقش بنيانگذار نهضت ادبي تركي در مناطق جنوبي آذربايجان ايران در عصر حاضر، يعني مرحوم دكتر علي كمالي نبايد به سادگي گذشت. بيشك وي با همكاري دوستان خود در مجلة «وارليق»، هستي را به اين منطقه باز گرداند. بخشهايي از اشعار بعضي از شعرا از جمله اكبرخان رزاقي، حكيم تيليمخان، عاشيق رضا بهاري، رضا كريمي، درويش بهروان و . . . در سالهاي اخير منتشر شده و بعضي نيز مانند عاشيق رضعلي، توركمان محمود، مهجور خندابي، براتعلي فتح الهي، بختيار فرخ و ... مقدمات چاپ را ميگذراند.

حاج علي سيفي(سيفي ساوجي):

استاد حاج علي سيفي بيشك يكي از شعراي صاحب سبك و پر محتواي منطقهي ساوه است و طبع خويش را در انواع صنايع شعري مانند: غزل، قصيده، رباعي، ترجيعبند، تركيببند، تضمين، تجنيس،... و در اوزان گوناگون در زبانهاي تركي و فارسي آزموده است. به قول استاد سيد حيدر بيات ايشان شاعري ذولسانين ميباشد. يعني به زبانهاي تركي و فارسي مسلط بوده و احساسات دروني خويش را در قالب شعر به دو زبان فارسي و تركي بيان ميكند.

نامبرده علاوه بر اين كتاب و ساير اشعار تركياش، حدود سههزار و پانصد الي چهار هزار بيت شعر به زبان فارسي سروده و به چاپ آماده كرده است.

شاعر طفوليت خود را با اشعار تيليمخان كه توسط پدرش خوانده ميشد، سپري كرده است. بعدها با مرحوم دكتر علي كمالي آشنا شده و به ياري ايشان در گردآوري آثار تيليمخان شتافته است. آثاري كه در صندوقچهها و بقچهها در حال پوسيدن بودند و يا در الواح سينههاي عاشقها و سالخوردگان به سوي عدم قدم بر ميداشتند. همكاري با علي كمالي در گردآوري آثار تيليمخان باعث ميشود كه گرايش وي به ادبيات تركي روز به روز بيشتر شود. در نتيجه پس از درگذشت دكتر كمالي، ايشان نيز قريحهي خدادادي خويش را كشف كرده و به سرودن شعر ميپردازد، تا نقطهي اميد و چراغ روشني براي نسلهاي آينده در مسير تيليمخان گردد.

اگر به زندگي شاعر نظري اجمالي داشته باشيم، با وجوه مشتركي در زندگي ايشان و زندگي حكيم تيليم خان نيز رو به رو خواهيم شد كه هر خواننده و شنوندهاي را به تعجب و تفكر وا ميدارد. به عنوان نمونه هر دو شاعر اهل مرغئي بوده و همانطور كه تيليمخان دلباختهي دختري به نام مهري گشته و با برده شدن آن دختر به شيراز، عاشق پاكباخته نيز به دنبال او راهي شيراز ميشود ولي بدون دستيابي به معشوق، بعد از ساليان دراز به مرغئي برگشته و با عشق ناكام و نافرجام خود ميسوزد و ميسازد، شاعر علي سيفي نيز در دوران جواني در شهر شيراز با دختري از ايل قشقايي آشنا شده و دلباختهي او ميگردد؛ اما به عللي او نيز به معشوق خويش نميرسد و بعد از مدتي از شيراز رخت بربسته و به ديار خود باز ميگردد.

چو شد تقدير سيفي با تيليم جفت

قضا هم خنده كرد، هم آفرين گفت.

در اينجا لازم ميدانيم كمي هم به داستان عشق و عاشقي شاعر كه بخشي تأثيرگذار از زندگي وي در خلاقيت ادبي- هنري ايشان ميباشد بپردازيم.

او در ايام جواني براي دستيابي به گم شدهي خويش بدون اراده و تصميم قبلي راه سفر در پيش ميگيرد. بعد از مدتي خود را در بيستون مييابد. شبي در خواب فرهاد كوهكن را ميبيند. فرهاد نشاني از گم شدهاش را به او ميدهد. او صبح فردا به سفر ادامه ميدهد و پس از طي طريق به منقطهاي در مرز ايران- عراق ميرسد. مدتي در سومار، نفتشهر و قصر شيرين رحل اقامت افكنده و ماندگار ميشود. در همانجا با آموزگاري آشنا ميشود كه اهل ادبيات است. اين آشنايي به دوستي تبديل ميگردد. روزي آن دوست قصهي نجماي شيرازي و آن دختر پريزاد را براي استاد ميخواند. پس از آن استاد به تهران بر گشته و به قول لسانالغيب به ديار گل و بلبل رهسپار ميشود. با گذشت زمان گم شدهي خويش را در آن ديار پيدا ميكند. به عبارت واضحتر در شيراز با دختري به نام "گلنار" آشنا شده و با عشقي الهي و آسماني دلباختهي او ميشود. با شروع چنين عشقي پاك و پرشور و سوز و گداز يك بار ديگر عشق تيليم خان به مهري در شيراز تكرار و رابطهي معنوي تركان قشقايي با تركان ساوه و آذربايجان ظاهر ميگردد؛ ولي همانطور كه قبلا نيز اشاره شدٍ پايان اين عشق نيز چنان رقم ميخورد كه در عشق تيليمخان به مهري رقم خورده بود.

در كتاب حاضر در باره آن معشوق و ناكامي آن عشق بيآلايش اشارتي شده و در كنار نام معشوق با ياد حسرتانگيز خاطرات افسانهاي ايّام عاشقي مواجه ميشويم. اميدواريم در آينده نه چندان دور با چاپ و نشر منظومه مشروح اين داستان با عنوان «علي و گلنار» كه اثر قهرمان آن يعني استاد علي سيفي ميباشد، بتوانيم ابعاد بيشتري از اين ماجرا را مورد مطالعه قرار داده و از آن بهرهمند شويم.

در آن كتاب حديث مهاجرت عشق از مرغئي گرفته، تا راههاي پر پيچ و خم جادههاي غرب كشور و از تهران گرفته تا شيراز، به صورت پردهي سينما در مقابل چشم بيننده خودنمايي ميكند.

عاشق ديروز و شاعر امروز اكنون به عنوان كارمندي باز نشسته و با نام حاجي علي سيفي در تهران زندگي ميكند. ولي همانطور كه قبلا نيز اشاره شد و از اشعارش نير بر ميآيد، هنوز هم با ياد آن روزها به زندگي پربار ادبي- هنري خود ادامه ميدهد.

حديثي كه تيليم خان كرد عنوان نشايد سيفياش بردن به پايان

او اكنون چراغي است روشن جهت نماياندن راه به رهجويان راه فرهنگ، هنر و ادبيات در كانون گرم «حكيم تيليمخان اوجاغي». اميدواريم جوانان با ذوق عصر حاضر و نسلهاي آينده بخواهند و بتوانند همچون تيليم خان، تركمان محمود، حاج علي سيفي و ديگران چراغ ادب و معرفت را در اين منطقه روشن نگه دارند. زيرا همين ادب، معرفت و هنر است كه مارا با همزبانان و همكيشان خود در دورترين نقاط جهان پيوند ميدهد.

مرغئي:

مرغئي مهد بزرگان ادبيات تركي ميباشد. نامهايي چون حكيم تيليم خان، توركمان محمود. از شعراي معاصر نيز علاوه بر استاد حاج علي سيفي ميتوان از حيدر خادملو، مهرعلي احمدي، محمد براتي و عيسي كريمي نام برد. به جا خواهد بود اگر در مقدمة اين دفتر (قارا ميل)، شعري از يكي از شاگردان مرغئيي صاحب آتيهي استاد يعني محمد براتي كه از قضا رابطه نسبي نيز با استاد دارد و همچنين ابياتي از آقاي عيسي كريمي نيز به خوانندگان عزيز تقديم گردد.

***

شعري از محمد براتي شاعر جوان اهل مرغئي

الا يا ايها ساقي گتير پيمانه گول چاغي

گولنده گول گولوستاندا خمار قويما بو عشاقي

صبا كام آلسا گوللردن، قارانقو گئتسه ديللردن

ياپيشاق يارپاق اللردن، گزَك بوستانيله باغي

چيچكلر چؤلده آچيلدي، غمين بنيادي سوورولدو

صبا سوٍنبوللره گولدو، بزنميش لاله يايلاغي

صبا گلميشدي باغلاردان، خبر وئردي عاشيقلاردان

دئدي كام آلماغا ياردان، چتين باغلارلا بئلماغي[1]

گوله بنزر ياناقلارين، گؤز اوٍسته قوي آياقلارين

سنين غونچا دوداقلارين بازاردان سالدي قئيماغي

گولوستاني خزان آلسا، اوٍرَك مثل – بولود دولسا

اگر غم داغ كيمي اولسا، آشاق جئيران كيمي داغي

بولاق باشين آليب يارپوز، اوٍرَك تاب ائيلهمز يارسوز

او اينجه بئلدي يا گيرسوز، اوٍرَگيم يانديريب داغي؟

***

شعري كوتاه از عيسي كريمي شاعر جوان اهل مرغئي:

گونلريم اوخشايير شامـا

من آغلارام سن اوخشاما

گلهجگيني اونـــوتمــا !

گون يئترمي او آخشاما؟

با آرزوي توفيقات بيش از پيش براي استاد علي سيفي و ساير اديبان، هنرمندان و خوانندگان اين مجموعه.

اسد ا. . . اميري- 30/7/1388

[1] - بلكه ده بو سؤز اصلينده "بئل باغي" (كمربند) اولموش. کمر همت بستن آنلاميندادير

2010-10-29T21:08:00.000-07:00

ساندویحی "آجلار گلین" در نوواران [نوبران] ساوه آزربايجان!!!

اوروجلوق بايرامي- ياي/1389- ساوا(نوواران- مرغئي)
http://www.qaraguney.blogfa.com/post-45.aspx

2010-09-18T11:02:00.001-07:00

رحمتلیک دوکتور علی کمالی دن بیر شعر

به به عجب بسله دی مكتب قرآن سنی

قابل فيض ائيله دی قدرت ايمان سنی

مام وطن سسلدی گل گؤزل اوغلان سنی

دين مبين ايسته دی قوچ قوزی قربان سنی

الده مسلسل تفنگ بئلده قطار فشنگ

باشدا نوار سه رنگ عازم ميدان جنگ

خصمه ائدن عرصه تنگ نخبه گردان و هنگ

اكبره بنزر قشنگ ائيله دی دوران سنی

يازدی چيچكلر نه خوش تازه ديلر ترديلر

چيخدِی گونش لاله لر گوللرينی سرديلر

اما رضا جان سنی غنچه ایكن درديلر

سينسين الی گلچنين ائتدی پريشان سنی

گئتدی بالام گلمه دی داخی نئجه يوخلارام

خسته هجرانيام هر گئجه سايوخلارام

هر ايگيده گؤز تیكيب هرگولو من قوخلارام

بلكه تاپام قوخلويام بيرده رضا جان سنی

اؤلسم آجيندان اگر من قانيوی ساتمارام

قانيوه قان ائتمه سم راحت اولوب ياتمارام

قتليوه باعثلری اؤزگلره قاتمارام

دونيا ييیه ن لر ائديب قانيوه غلطان سنی

بيلمرم الله نئجه چخدی بالامين جانی

جانی چخنده نئجه گؤردو بو پيس دونيانی

قانلی گؤزونن نئجه گؤزله دی هر بير يانی

سؤيله نه مدت گئچيب تا آپاريب قان سنی

جام شهادت ايچيب وئردی رضا جانینی

حقدی كه بيز دولاياك ايندی اونون قانینی

ائتدی كمالی قلم تك تك مژگاننی

جوهر ائديب گؤز قانين اوخشادی الان سنی

قایناق: http://meserghan.blogfa.com/

2010-09-11T09:17:00.000-07:00

زبان تركي در دهستان هندودر اراک (شهرستان شازند- استان مركزي-آزربايجان) پاس داشته میشود

شعار ایشان این است که ترکی را پاس بداریم

http://qaraguney.blogfa.com/post-36.aspx

وبلاگ کانون هندودر(http://markazmanh.blogfa.com/):

توی مرکز ما گاهی اوقات آقای ولیئی از فرصت استفاده می کنه و زمانیکه اعضا بیکار می شن آنها را دور خود جمع می کنه و چون علاقه خاصی خودش به ترکی داره و نمی خواد زبان ترکی از یاد بره بین اعضا مسابقه برگزار می کنه و از اعضا کلمات ترکی می پرسه و به آنها جایزه برچسب می ده و این بین اعضا بسیار جالب وجذاب شده و هروقت کارشان تمام میشه دور آقا ولیئی جمع میشن وبه اجرای مسابقه می پردازند. و شعار ایشان این است که ترکی را پاس بداریم .
هندودر در ویکی پدیا:

دهستان هندودر یکی از دهستان‌های شهرستان شازند در استان مرکزی است. زبان اصلی مردم قبلا ترکی آمیخته به اصطلاحات قدیمی ایران(پهلوی)بوده است ولی اکنون بیشتر سکنه آن که از اطراف به آن کوچیده‌اند فارسی صحبت می‌کنند. ساکنین دائمی این شهر حدود 2000 نفر می باشند، و نام خانوادگی غالب در این شهر کارخانه، علی قورچی، کاپله و ... می باشد. آب وهوای معتدل کوهستانی دارد.دارای بارندگی زیاد اکثرا بصورت برف است (بیش از 5۰۰ میلی متر). تابستانهای بسیار خنک دارد. در نزدیکی این شهر سد هندودر قرار دارد که هرساله پذیرای هزاران گردشگر از نواحی مختلف استان می باشد، همچنین در این سد پرورش ماهی نیز به روش قفسه ای انجام می گیرد، و بسیاری از گردشگران برای ماهیگیری یا خرید ماهی به این منطقه می آیند. سد هندودر و پیست اسکی پاکل در اطراف آن از تفرجگاههای این شهر است.

این شهر دارای مراکزی مثل ورزشگاه سرپوشیده - پاسگاه انتظامی - اداره ثبت احوال شهرداری - کتابخانه عمومی - اداره آموزش و پرورش - خوابگاه های شبانه روزی دخترانه و پسرانه برای مقاطع راهنمایی و دبیرستان و سایر ادارات خدمات شهری و آب لوله کشی بهداشتی و برق و تلفن و لینک اینترنت است. هندودر :دارای آب وهوایی نسبتا گرم درفصل تابستان زمستان دارای آب وهوایی نسبتا سرد وخشک درفصل پاییز دارای آب و هوایی ملایم وکمی سرد همراه با وزش باد وگردوغبار هندودر در فصل بهار زیباترین فصل راداراست باغهای اطراف شهروسدکه درقسمت شمالی شهر هندودر قراردارد چشم اندازی وسیع وزیبا را به معرض نمایش قرارمی دهد وجمال وزیبایی آفرینش خداوند بهتر جلوه می کند همانند آب وهوای بهاری دلهای پاک وبهاری درشهرجای گرفته اند مردمی بااخلاق وباصفا وانقلابی وولایتمداری ومیهمان دوست دارد اززمان شکل گیری انقلاب شکوهمنداسلامی سالهای ۵۶ و۵۷ و۵۸ تاکنون حضوری فعال درعرصه های فرهنگی واجتماعی وسیاسی و... داشته اند درزمان ودوران دفاع مقدس نیز زنان ومردان حمایت بیدریغی از نظام وانقلاب و این مرزوبوم داشته اند تعدادبیش از ۲۰ شهید تقدیم این نظام مقدس جمهوری اسلامی نموده اند روحشان شاد و راهشان پررهروباد . هندودر مردمان مذهبی دارد که مصداق آن را می توان از مساجدعظیم وپررونق آن فهمید با همت وتلاش خودجوش وباهمیاری تمامی ملت ساکن درهندودر ومقیم تهران اراک وشهرهای دیگر اقدام به مرمت وبازسازی مساجد نموده اند مسجد امام حسین ع ومسجد صاحب الزمان ع که همیشه مساجد با وجود مومنین نمازگزاروبااعتقاد نورانی تر می شوند. [۱] در ضمن در 18 تیرماه 89 شهردار این شهر آقای م ج پور به علت فساد اخلاقی برکنار شده است

مهمترین روستاهای این دهستان عبارتند از:

ده گل زرد عبدي
ده آقبلاغ محمد حسين خان
ده آبخشان
ده نیازاغه
ده مالمبر
ده داود
ده کوثر
خمستان
چال هما
علی قورچی
ده مهدی
ده حسین. بجز روستاهاي گل زرد عبدي، مالمير، چال هما و چنارستان زبان بقیه ترکی است. البته با آذری بسیار متفاوت است.
نام تعدادی از روستاهای سربند(http://saraband.blogfa.com/)
ده کوثر آقچه بلاغ قائیدان خرابه کند برم آباد قشلاق
ایمانلو فاقرلو تیمورخان اسکندرلو ده داود ده مهدی
آقبلاغ سادات آقبلاغ محمد حسن خان قرینه دره چالهما حاج یوسف ارکلو
بن گنبد خشکه در علیقورچی ده حسین ده آقا کهنه حصار
فیزیانه وزمستان گلزرد مالمیر قلعه نو آقچه کندی ملحمدر
گچلو زاغه اکبر آباد نظام آباد روشت کمال صالح ده سلمان
مروار محمود آباد خلج لوزدر سیاه سلطان خلیفه بلاغی
خمستان چم بلاغی دو آب ده نصیر آقبلاغ فرج بیگ مرادخان
گز صاف ده کلبی سلرجلو گلبداغ ده مولا هشیان
توان دشت تلخستان آقاج کندی آب بخشان نیازاغه برج بالان

+ نوشته شده در سه شنبه شانزدهم شهریور 1389ساعت توسط اسدالله امیری | 4 نظر

2010-09-09T15:20:00.000-07:00

مقاله تحقیقی ــ تحلیلی در مورد دو رگه هاي تورك و فارس

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

اين مقاله تحليلي تحقيقي از جانب جمعي از دانشجويان فعال حركت ملي آزربايجان جنوبي ، از بين يكصد نفر از دانشجويان دو رگه اي كه از پدر و مادر دو مليتي تورك و فارس زاده شده اند ، با سئوالاتي محدود انجام پذيرفته است . اكثريت نفرات مورد تحقيق از دانشگاههاي تهران و تعدادي نيز از دانشگاههاي شهرهاي قزوين و همدان مورد تحقيق قرار گرفته اند .

مساله دو رگه هاي تورك و فارس از جمله مسائلي است كه متاسفانه تا كنون كمتر به آن پرداخته شده است ، هدف اصلي فعالين حركت ملي آزربايجان از اين تحقيق كه به صورت غير مستقيم از اين افراد انجام پذيرفته ، شناخت روحيات اجتماعي اين طيف و نوع نگرش سياسي آنها به فضاي سياسي موجود در كشوري كه اكنون ايران ناميده ميشود و نيز نوع نگرش آنها به حركت ملي آزربايجان جنوبي است .

در پي سئوالاتي كه از اين دانشجويان به عمل آمده به نتايجي رسيده ايم كه در ادامه ذكر ميشود :

1- تقريبا 70 درصد از كل اين دور گه ها تعلق خاطر بيشتري به طرف مادري از خود نشان داده و 30 درصد مابقي بيشتر طرف پدري را ارجح تر ميدانند .

2- 60 درصد از 30 درصدي كه طرف پدري را ارجح قرار ميدهند پدر فارس و مادر تورك بوده و بقيه بر عكس كساني هستند كه پدر تورك و مادر فارس دارند .

3- الف : 60 درصد از كساني كه مادر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند ، 40 درصد بقيه بعضي به سختي و بعضي نسبتا خوب ميتوانند توركي را صحبت كنند .

ب : 90 درصد از اين 60 درصد مادر فارس و پدر تورك اظهار ميكنند كه علي رغم اينكه نميتوانند توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند . و 10 درصد از اين 60 درصد كلا نه مي توانند به توركي صحبت كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

4- الف : 40 درصد از كساني كه مادر تورك و پدر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند و مابقي مي توانند زبان توركي را صحبت كنند .

ب : تقريبا 95 درصد از اين 40 درصد مادر تورك و پدر فارس ، اظهار مي كنند كه علي رغم اينكه نمي توانند به توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند و 5 درصد از اين 40 درصد كلا نه مي توانند به توركي تكلم كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

5 - الف : 30 درصد از مصاحبه شونده ها زياد تمايلي به مسائل سياسي نداشته اما 70 درصد به شدت تمايل به گرايشات سياسي دارند

ب : تقريبا 100 درصد از 30 درصدي كه تمايل به مسائل سياسي ندارند هيچ حساسيتي هم به زبان مادري ندارند و اينكه چه زباني بخواهد زبان رسمي كشور باشد برايشان اهميت زيادي ندارد . اكثر اين گروه بيشتر تمايل به گرايشات اقتصادي دارند تا سياسي و فرهنگي .

ج : اكثريت گروه 70 درصدي كه به گرايشات سياسي تمايل دارند نسبت به زبان رسمي كشور حساس هستند . در بين اين افراد 70 درصد از كساني كه مادر فارس دارند معتقدند كه زبان فارسي بايد زبان رسمي كشور باشد . 30 درصد بقيه زبان توركي را زبان قدرتمندتري از فارسي دانسته و معتقدند بايد توركي زبان رسمي كشور شود . اما در بين كساني كه پدر فارس و مادر تورك دارند 50 درصد معتقدند كه زبان رسمي بايد فارسي باشد و 50 درصد بقيه شديدا معتقدند كه زبان توركي قويتر از فارسي است و بايد زبان رسمي كشور باشد .

6 - الف : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها طبق گفته هاي خود از حركت ملي آزربايجان جنوبي اظهار بي اطلاعي مي كنند اما اكثريت يعني 80 درصد ما بقي در جريان حوادث موجود در آزربايجان هستند . اما شناخت بيشتر آنها از حركت ملي آزربايجان نسبتا سطحي است .

ب : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها از اينكه آزربايجان مستقل شود يا نه ، اظهار بي تفاوتي مي كنند 50 درصد شديدا مخالف استقلال آزربايجان هستند و 30 درصد شديدا موافق استقلال آزربايجان جنوبي مي باشند .

7- 60 درصد از كل مصاحبه شونده ها از تكلم به زبان توركي براي اينكه مورد تمسخر جامعه فارس زبان قرار نگيرند خجالت مي كشند و به مساله توهين و تحقير از سوي فارسها به نوعي مستقيم يا غير مستقيم اشاره ميكنند . اما 40 درصد ما بقي تكلم به زبان توركي را افتخار مي دانند و اهميتي به تمسخر و توهينهاي نژاد پرستانه ديگران نمي دهند .

8- 70 درصد از كل مصاحبه شوندگان اطلاعاتي كه در مورد تاريخ آزربايجان دارند ، همان تاريخهاي تحريف شده اي است كه در مدارس خوانده اند و هيچ اطلاعي از كتابهاي تاريخي موثق در مورد آزربايجان ندارند . 30 درصد بقيه از كتابهاي تاريخي موثق و درست در مورد آزربايجان بهره مند شده اند و جالب است بدانيد اكثريت همين افراد يا خواستار رسمي شدن زبان توركي يا حتي خواستار استقلال آزربايجان جنوبي هستند .

در همين باب لازم به ذكر است بگوييم به هر يك از اين دوستان كتاب تاريخي موثق و درست از تاريخ درخشان ملت آزربايجان از سوي فعالين ملي اهدا گرديد و قرار بر اين است در آينده نوع تغيير نگرش اين افراد را دوباره مورد سئوال قرار دهيم تا مشخص شود تاريخ درست و نيز اطلاعات درست سياسي چقدر مي تواند در جذب آنها به سياست حركت ملي تاثير گذار باشد .

9- 30 درصد از كل مصاحبه شوند ها تمايلات شديد فاشيستي و پان فارسيسمي دارند كه اكثريت اين گروه از كساني است كه مادر فارس و پدر تورك دارند .

قسمت تحليلي :

در تحليل گزينه هاي 1 تا 8 و عدم تمايل بعضي از اين افراد به فرهنگ و زبان توركي ، مي توان رد پاي سياست شوم آسيملاسيون فرهنگي را به وضوح مشاهده كرد ، سياستي كه خوشبختانه با قدرتمند تر شدن حركت ملي آزربايجان مي توان گفت كه در شهرهاي غير نزديك به مناطق فارس نشين در سالهاي اخير تقريبا به شكست كلي رسيده و در مناطقي مثل تهران نيز حركت ملي شديدا در حال گسترش بوده و شاهد شكست اين سياست شوم در اين مناطق هم به عينه هستيم اما باز نياز به فعاليت و تحرك بيشتري داريم .

اما گزينه 9 را ميتوان در ادامه سياست آسيملاسيون و تبديل آن به تفكر راسيسمي ، بيشتر باز كرد . و ريشه هاي آن را جستجو كرده و خشكاند .

در بين تقريبا 30 درصدي كه تمايل به تفكرات راسيسمي و پان فارسيستي دارند نقش حاكميت و رسانه هاي حامي حكومت و نيز رسانه هاي خارجي مثل بي بي سي ، صداي آمريكا و شبكه هاي ديگر نقشي پر رنگتر داشته و كوشش مي كنند از احساسات طيف دو رگه سوء استفاده كرده و آنها را در گمراهي و مرضي به نام تفكر فاشيستي قرار داده و به مقاصد خود برسند . پروژه آنها براي تحت تاثير قرار دادن اين قشر ، ايجاد فضاي وحشت از جدايي آزربايجان و به تبع آن جدايي اين قشر از خانواده هاي خود در مناطق تورك نشين است . بيشتر اين افراد تحت تاثير اين رسانه هاي مغرض اطلاعي دقيق از حركت ملي و مستقل آزربايجان ندارند در واقع به آنها طوري القا ميشود كه مثلا گرداندگان حركت ملي آزربايجان افرادي خشن ، ضد فارس و به دروغ فاشيسم هستند و با استقلال آزربايجان ، آنها هيچ ارتباطي با جامعه آزربايجان جنوبي نخواهند داشت . ((اما در مقابل اين سياست كثيف راسيسم ، حركت بايد روشنگري كرده و فضاي بعد از استقلال آزربايجان را نوعي فضاي آزاد براي هر طيفي نشان دهد ، كاري كه ما با اين گروه 100 نفره انجام داده و به آنها تفهيم كرديم كه بعد از استقلال آزربايجان هم ميتوانند با آرام شدن مرزها به راحتي با اقوام خود در ارتباط باشند و حداقل در مورد اين گروه 100 نفري جواب مثبتي نيز دريافت كرديم . ))

اتفاقا يكي از دلايلي كه ما معتقديم استعمارگران خارجي بر روي اين طيف سرمايه گذاري مي كنند ورود شخصيتي مثل آقاي موسوي در جريان انتخابات و حمايت همين رسانه هاي غربي از ايشان بود در واقع مي توان گفت آنها با اسم آزربايجاني بودن آقاي موسوي هم مي توانستند جامعه آزربايجان را به دنبال خود بكشند و هم اينكه چون ميدانستند اين فرد ف خانمي غير تورك و فرزنداني فارس دارند قطعا جزء آن دسته از كساني هستند كه از استقلال آزربايجان وحشت داشته و نيز جزء كساني هستند كه تمايلات پان ايرانيستي دارند بنابراين بدين وسيله با يك تير دو نشان ميزدند و همچنان تفكرات فارس راسيسمي را كه از زمان حكومت رضا شاه براين كشور غالب كرده اند را ادامه ميدادند . همچنان هست قضيه سيد علي خامنه اي

اما حركت ملي آزربايجان بايد با سياستهاي درست و روشنگرانه در مورد حقانيت اين حركت و تشريح نوع استقلال آزربايجان و نيز وحشت زدايي به خصوص در مورد اين طيف گام بردارد . بايد در مقابل تبليغات مسموم پان فارسها جنبه مدرن و مدني بودن حركت ملي آزربايجان و نيز جنبه انساني بودن حركت را نشان داده و اينكه بعد از استقلال آزربايجان مي توان در كنار كشور ايران به صورت همسايه و دوست زيست ، به شرط اينكه در جغرافياي فارسها هم حكومتي مردمي ، نه وابسته به دول چپاولگر موجود باشد همين سياست ميتواند جامعه فارس را هم به خود آورده و دست استعمار خارجي را با استقلال خود در كنار كشور مستقل آزربايجان جنوبي كوتاه كند چرا كه آنها امروزه فقط عروسك استعمار بوده و هيچ استقلال راَيي هم ندارند .

حركت ملي آزربايجان به هيچ وجه دشمن ملت فارس نبوده و نخواهد بود و تنها دشمن ما تفكر فارس راسيستي است كه ريشه هاي اين تفكر كثيف را در خارج بيشتر از داخل ايران مشاهده مي كنيم .

در پايان متذكر مي شويم كه اين مقاله تنها مختصري از تحقيق انجام يافته در اين مورد است و در آينده سعي ميشود تحقيقات انجام يافته در اين مورد با جزئيات كامل به صورت كتابچه اي كامل در اختيار خوانندگان قرار داده شود .

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

15/6/1389 ( ه – ش )

2010-09-05T13:32:00.000-07:00

گونئي آزه ربايجان`ين ساوا شهه رينده ن اولان تليم خان مودئرن توركلوك آراشديرمالاري درگيسينده

Güney Azərbaycanın Sava şəhərindən olan Təlim Xan Modern Türklük Araşdırmaları Dərgisində

http://telimxan-turkce.blogspot.com/
http://merkezi-az.blogspot.com/

نوت:

١-درگيده تليم خان ديواني توپلاييجيسينين آدي يانليشليقلا اسدالله اميري يئرينه اسدالله مرداني يازيلميشدير.

٢-ساوا شهه ري اورتا ايراندا دئييل، قوزئي باتي ايراندا گونئي آزه ربايجان ايچينده يئرله شميش بير شهه ردير. ساوا`نين ايچينده بولوندوغو اوستانين آدي مركزي اولماسينا رغمه ن، بو اوستان ايران`ين قوزئي باتيسيندا يئر آلماقدادير. مركزي ايران توركله ري ايسه ايصفاهان اوستاني و چئوره سينده كي تورك قوروپلاردان اولوشور.

مئهران باهارلي
--------------------------

آچیقلاما: بو مقاله مدرن تورکلوک آراشدیرمالار درگیسی (MTAD- آنکارا اونیوئرسیته سی) ایلول آیی 2008 ده یاییملانیبدیر. آنجاق مقاله ده حکیم تیلیم خان دیوانینین توپلایانینی یانلیشجاسینا “اسدالله مردانی” یازیلیب دیر. که صحیح سی “اسدالله امیری” دیر. آرتیرمالییام کی سایین “اسدالله مردانی” بیر قاشقای تورک بیلگینی دیر. مقاله نی اوخوماق ایچین تیکلایین: makale

ساوالی حکیم تیلیم خان
http://tilimxan.wordpress.com/2010/05/19/tilimxan-mtad-de/
--------------------------

Modern Türklük
Araştırmaları Dergisi
Cilt 5, Sayı 3 (Eylül 2008)
Mak. #40, ss. 175-176
Telif Hakkı©Ankara Üniversitesi
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü
Tanıtma

Asadullah Merdani (Yayına Hazırlayan), Hekim Tilim Han Divanı , Birinci Cilt, Kum
2007 ,281 s. ISBN 978-964-04-0492-8

18. yüzyılın ikinci yarısında orta İran’da (Save) yaşamış bir Türk şairinin divanı ilk olarak gün ışığına çıktı. Adını daha çok Divanu Lugâti’t‐Türk’ün müstensihi Saveli Muhammed'den bildiğimiz Save şehri orta İran’da günümüze kadar Türk varlığını yaşatmaktadır. Sözünü edeceğimiz Divan da eski bir Türk şehri olan Save’de yaşamış Tilimhan’a aittir. Kitabın önemi eserin yazılış tarihi ve coğrafyasıyla ilgilidir. Eser, söz konusu tarihte hem de orta İran’da Türk yazı geleneğinin devam ettiğini göstermesi bakımından önemlidir.

18. yüzyılda orta İran’da yaşamış Türkçenin özellikleri bakımından önemli olan bu eser coğrafî bakımdan Batı Türkçesinin Doğu Türkçesiyle ilişkileri açısından da önemli bir yere sahiptir. Söz konusu eserin orta İran’daki Türklerin tanıtılması ve Türk dil bilimi ve edebiyatı çalışmalarına katkılar bulunacağı kanısındayız.

Divanı yayına hazırlayan ve üzerinde incelemede bulunan Asadullah Merdani'ye göre Tilimhan, Fuzulî, Nesimî, Molla Penah Vakıf, Şah İsmail Hataî, Mahdumkulu ve Hasta Kasım’dan etkilenmiştir.

Bu yazıda tanıtmaya çalışacağımız eser 245 yıl önce orta İran'ın Save şehrinde yaşamış olan Tilim Han'ın şiir divanıdır. Sözünü ettiğimiz bu eser ilk olarak Ali Kemali tarafından 20-30 sene önce el yazmaları biçiminde bulunduysa da eserin yayınlanmasına araştırmacının ömrü kifayet etmedi. Ayrıca topladığı metinler de çeşitli sebeplerle son zamanlara kadar yayınlanmamıştır. Bukitabı yayına hazırlayan Asadullah Merdani, Ali Kemali’nin ölümüyle sonuçsuz kalan Tilim Han projesini yeni nüshaların bulunması üzerine tamamlamış oldu. 2000 tirajlı bu kitabın ön- kapağında Arap alfabesiyle, arka kapağında ise Latin alfabesiyle Hekim Tilim Han
Divanı başlıkları yazılmaktadır.

176 Modern TürklükAraştırmaları Dergisi Cilt 5 . Sayı 3 .Eyl¸l 2008Divanın ön sözü Arap ve Latin harfleriyle başlıyor (ss. 11-31). Ön sözü Save şehri ve Tilim Han hakkında kısa bir ''Tanıtma'' takip ediyor (ss. 32-37). Buradan Save'nin Halacistan’la komşu olduğunu da öğreniyoruz. Tanıtmadan sonra beş bölümden oluşan şiirler başlıyor: Birinci bölümde ''Mezhebi Şiirlerden'' (Allah Âla, Saldı Saye Muhammed, Peygamber Vasfında, Hazreti Ali Vasfında vb. (38-79)) oluşurken, ikinci bölümde “Lirik Koşmalar, Cinas Koşmalar ve Dörtlükler” (Buğda, Şecer Ata Minendedir Tamaşa, Göyül Gerek Bir İlgara Bend Ola vb. (80-172)), üçüncü bölümde “Geraylılar ve Başka Kısa Şiirler” (Sallana Sallana, İntizaram Müslümanlar, Özün Eyle Çare Dilber, Haber ver vb. (173-210)), dördüncü bölümde “Cığalı Cinaslar” (Ağada, Ayasın, Başabaş, Senem Eylesen, Ay İçine Men vb.(211-235)), beşinci bölümde ise “Çeşitli Ölçüler ve Formalarda Değişik Konularda Şiirler” (Möv ve Koyunun Behsi, Konuğa Hörmet, Yer ile Göğün Değişmesi vb. (236-281)) yer almaktadır.

Asadullah Merdani’nin, bu kitabı hazırlarken faydalandığı kaynakları şunlar olmuş: El yazmaları, Zehtabive Ali Kemali’nin Tilim Han Hayatıve Yaratıcılığ, Ali Kafkasyalı’nın, İran Türklerinin Aşık Muhiti (Erzurum, T¸rkiye). Eserin sonunda bir okuma kılavuzu ile fotoğraflar da yer almaktadır. Eseri neşre hazırlayan Asadullah Merdani’ye teşekkür ediyoruz.

Musa Rahimi (Ankara)

(E-yayın tarihi: 3 Ekim 2008)

2010-03-14T04:02:00.000-07:00

باغدادی شه سئون لری نین چاتما و چالخامی

http://ozan2007.blogfa.com/post-168.aspx

اوچ دنه بویوک آغاجی باشدان بیربیرینه باغلاییب لار ،آیاخدان اوچ یانی چکیللر اولور(چاتما )

بیر کیندیر ینن(طناب) ، وخاص آغاجی نان تولوقو ،یا اوندان بویوک( گاووس) دیر،آیران دولدوروب آغزینی باغلاییب آساللار چاتمادان کی آیرانی چالخاییب کره سین توتسونلار، اونا دئییرلر :(چال خام ).بوایشی هاوانین سرین واختیندا گورللر،آیران چوخ اولسا ِیاری گئجه دن باشلاییللر چالخاماقا،تا گون چیخیب وهاوا ایسسی اولان واختا، وبوایشی گورنلر،یعنی چال خامی چاخایانلار گورک نه اوخویوللار!؟

چال خان، چال خان تولوقوم

گئجه گئچدی تولوقوم

سنی چال خایان قیزلار

دیلدن دوشدو تولوقوم

...........................

قارا یاغلی تولوقوم

آغزی باغلی تولوقوم

یاریم سال سای کوسه رم

باتمان سال سای آسارام

چال خان ،چال خان یاغ اولسون

سوت اوزو قایماغ اولسون

قارداش بیزه گلنده

یه ییب اوندان چاغ اولسون

......................

چال خان ،چال خان تولوقوم

چال خان آیران یاغ اولا

بیر اوزو قایماغ اولا

چه رک سال سای اوتارام

یاریم سال سا ی ساتارام

باتمان سال سن تولوقوم

................................

چال خان ،چال خان تولوقوم

تولوقوم سنی آسارام

کره ی تئشته باسارام

خانلار بیزه گلنده

قوزو قوربان کسه رم

..........................

چال خان ،چال خان تولوقوم

آلبالی سن تولوقوم

چه کیم اولای تولوقوم

کره ی خانلار بابی دی

...............................

چال خام ،چال خار، من نی نیم

قاباغی، قال خار ،من نی نیم

تولوقون آغزین آچاندا

کره سی آخار من نی نیم

چال خام قوربانیی اوللام

کره یی تئشته ساللام

تئزدن چاتمادان آساندا

ال دن ،آیاخ دان ،اوللام

چال خان چال خامیم، چال خان

قیزلار قوربانیی اولسون

چال خان کره ی یاغ اولسون

يازان آشیق گونش

2010-03-14T03:56:00.000-07:00

تغيير نام روستاي گؤوزه مي به گاو زمين و سپس گل زمين از توابع‌ دهستان خرقان شرقي بخش آبگرم استان قزوين آزربايجان

شماره‌ : .19669ت‌28654ك‌

تاريخ‌ : 1382.06.04

وزارت كشور

وزراي عضو كميسيون سياسي - دفاعي هيأت دولت درجلسه مورخ 1382.5.5 بنا به پيشنهاد شماره‌1.4.42.14906 مورخ 1382.2.20 وزارت كشور، با رعايت تصويبنامه شماره .58538ت 26118مورخ 1380.12.22 هيأت وزيران و به استناد ماده (13) قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري‌-مصوب سال 1362ـ تصويب نمودند: نام روستاي گاو زمين از توابع دهستان خرقان شرقي بخش آبگرم شهرستان بويين زهرا در استان قزوين ‌به روستاي گل زمين تغيير يابد.

اين تصويبنامه در تاريخ 1382.5.29 به تأييد مقام محترم رياست جمهوري رسيده است‌.

محمدرضا عارف - معاون اول رييس‌جمهور

منبع: حافظه قوانین (سامانه قوانین و مقررات)

______________________________

توضیح:

نام این روستا در اصل گؤو زمی (Gövzəmi) است و مردم منطقه همه آن را به این نام می شناسند و برای اشاره به این روستا نیز از همین کلمه استفاده می نمایند و استفاده از نامهای گاو زمین سابق و گل زمین فعلی فقط در اسناد دولتی و رسمی کاربرد دارد. متاسفانه با توجه به وجود سیاست تغییر نامهای تورکی در ایران و سیاست فارسیزه کردن اسامی جغرافیایی گؤو زمی، ابتدا به گاو زمین و سپس در سال 1382 به گل زمین تغییر پیدا کرد که به هیچ وجه توجیه علمی و اخلاقی ندارد. گؤو (Göv) کلمه ای است که در زبان تورکی و به ویژه در منطقه قاراقان برای اشاره به زمینی که از لحاظ رطوبت آماده شخم زدن و کاشتن است به کار می رود. گؤو زمی در واقع استعاره از حاصلخیز بودن و زمینی که همیشه آماده کشت می باشد است و تغییر آن به نامهایی مثل گاو زمین و گل زمین جنایتی نابخشودنی از سوی مسئولین مربوطه می باشد.

2010-03-14T03:45:00.000-07:00

ساوالي عاشيق نادر رنجبر / اسدالله امیری

http://www.agdash.blogfa.com/post-6.aspx

چيلله۷,۱۳۸۶

داغلار باخيب منه چوخ-چوخ اوجالما
سندن بؤيوک يارالاريم وار منيم”

محمدعلي اوغلو,۲۷/۹/۱۳۵۶ دا ساوا ماحالي, نوواران (نوبران) بؤلگه‌سی و آغداش کندينده آنادان اولوب.

تحصيلات:سيکل(ايلک اوخولو آغداش دا و راهنمايي تحصيلاتيني مقصودآباددا بيتيرميش). ۱۳۶۷ ايلينده تهرانا گلميش.

ايش:دوٍلگرليک(نجّاري), حکيم تيليم خانلا پيشه‌لري بيردير و بونا گوٍوه‌نير.بؤيوک قارداشي حمزه ايله بيرليکده چؤگور ده دوٍزه‌لدير.

۱۱ ياشدان قوروا درگزين(قروه درجزين)لي‌لر, هابئله آغداش‌لي صفرعلي غيبي طريقي ايله تعزيه ايله تانيش اولوب و تعزيه ده اوخويور. (قروه درجزين اسکي دن ساوا-همدان-قوم بؤلگه‌لرينده تعزيه اوخويانلارين قايناغي‌دير و هابئله صفرعلي غيبي آغداش‌دا موللا ايميش و مکتب درسي وئريرميش کي بير چوخ آغداشلي‌لارين معلليمي اولوب و اونون شاگيردلري يوٍکسک مرحله‌لره يئتيشميشديرسه لردهٰ ايندي اونون اَمَکلرينی اونوتماقداديرلار-آرتيرمالي‌يام کي ميرزا صفرعلي غيبي‌نين گؤزل خطّي وار و بير توٍرکجه شعر ديواني دا وارکي اوٍميد ائديريک تئزليکجه چاپا يئتيشسين-ميرزا صفرعلی غيبينين شعرده تخلّصو” غمگين” دير ).

منطقه ده دوٍنيايا گليب ياشايان هرکس کيمي, تيليم شعرلري اؤزو دئديگينه گؤره قانيندادير. اونون آتاسي تيليم خانين چوخ شعرلريني و داستانلاريني ازبردير.

چؤگورو اوستادسيز اؤیرنديگينه رغماً, سون درجه مهارت‌لي چالير. چؤگوردن باشقا ,دايره(ضربي آلت )ده چالير.

۱۳۷۴ دن تهران مذهبی هيئتلرینده قرآن اوخوماق(قرائت)و مدّاحليغا دا مشغولدور.

عسگرليکده ده موسيقي ايشلريني دوام ائتميش.

عاشيق داستانلاريندان حکيم تيليم خانا اؤزل ايلگيسيني قيراغا قويدوقدا, باشقا داستانلاري دا بيلير و اوخويور: اصلي-کرم, افروز-معصوم, خسته قاسيم, کوراوغلو و ….

۲۹/۴/۸۶ دا قورولان”حکيم تيليم خان ۴وٍنجو قورولتايي”, و ۱۳۸۶ ينجي ايلين آبان آييندا,لورستاندا قورولان”جشنواره بين المللي سراج خراسان,دهه کرامت”آديندا بير قورولتايدا اشتراک ائديب.

۱۳۸۱ ده ائولنيب, اميرحسين آديندا بير اوغلو وار.....

2010-03-06T16:21:00.000-08:00

Vali Gözətən: Güney Azərbaycanın Sava bölgəsində yaşayan Şahsevənlərin Yarcanlı oymağından

http://valigozeten-ozlem.blogspot.com/

Yaşamöyküsü

Vali Gözətən Güney Azərbaycan Şahsevənlərinin Sava bölgəsində yaşayan Yarcanlı oymağında 1964`cü ildə anadan olmuşdur.

Yaşam öyküsündə: “64 doğumluyam. İndiyə dək bircə xocam, öyrətmənim olmadı. Oldu! Fars bir ``öyrətmən``im oldu. Yeddi yaşında birinci gün oxula getdiyimdə, Farscanın nə olduğunu bilə bilməyirdim (bizdə Tat deyərdilər farslara. Bunu da sonralar anladım). Birinci gün həyətdə taytuşlarımla (Sınıfdaslarımla) oynarkən, doğal olaraq, Şahsevənlərin ``yoğun fıqqasıyla`` Türkcə danışırdıq... demə Fars ``öyrətmən`` bizi yaxından güdürmüş. Mən nəsə uşaqlara anlatırdım. Ansızın ildırım beynimdə çaxmış kimi yerə yıxıldım...

Gözümü açdığımda, bayıltıdan uyuşmuş gövdəmi qirqumun (asfaltın) üstündə buldum. Kimsəni çevrəmdə görmədim. Uşaqlar sınıflara getmişdilər. Ölümcül bir durumda ayağa qalxmaq istədiyimdə, şalvarıma... etdiyimi anladım. Nəysə, özümü evə yetirdim.

Evdəkilərdən gizlin, tuvaletdə ``kəndimi sildim``, üstümü dəyişdim... ana atam inciməsin deyə, oxula döndüm...

İl bitdi... yaz tətilləri başladı... Şahsəvən uşaqlarını “başıma yığdım”... ətəklərimzdə daş... Oxulun qocaman camlarını qır ha qır... bircə cam sağlam buraxmadıq...

O gün bu gün... “öyrətməndən, oxuldan... içimdə bir nifrət yarandı...

On üç yaşına varınca yazmağa başladım... kimsə mənə öyrətmənlik etmədi... Nə öyrəndimsə, kendi-öz`ümdən öyrəndim...” yazır...

Vali Gözətən doqquzuncu sınıfda Fars rasist rejiminə qarşı devrim başladığında əski nifrəti yenə də içindən püskürərək... polisləri daşa basmağa, təkərləri odlamağa can atmışdı.

Devrimdən sonra, onbirinci sınıfı oxurkən düşüncələrindən dolayı oxuldan atılmışdı. Olayı ana atasından gizli saxlamağın yolunu savaşa getməkdə bulmuşdu. Savaşda Sadıq adlı yoldaşı öldürüldükdən sonra (Mamacç romanında onun anılarını yazmışdır), yaşadığı Qum kəntinə döndüyündə yenə də oxula alınmamışdır.

1984`cü ilin sonlarına dəgin üç yol tutuqlanmış, 1995`də Türkiyəmizə, oradan Almanyaya yerləşmişdir...

Vali Gözətən birinci kitabını ana dilində 1989`da Parisdən döndükdən sonra yazmağa başlamışdır.

Vali Gözətən 1992`dən 1994`ə dək Almanyanın Köln şəhərində Cocuq Bağçasında eyitmən olaraq çalışarkən “Bayquş” dərgisini də yayımladı...

2010-01-16T18:00:00.000-08:00

به خاطر شیوع پان ترکیسم بعد از این به کتب ترکی مجوز نمی‌دهیم!

شنبه ۲۶ دی ۱٣٨٨ - ۱۶ ژانويه ۲۰۱۰

چند هفته پیش آقای مهندس امیری گفت: دیوان ترکی آقای علی سیفی شاعر ساوه‌ای را برای اخذ مجوز به اداره ارشاد قم برده بودیم، بعد از یک و نیم ماه انتظار مجوز ندادند. پرسیدم: به بیت یا ابیات خاصی نظر داشتند؟ گفت: نه، صرفا به جهت ترکی بودن کتاب. می‌گویند: به خاطر شیوع پان ترکیسم بعد از این به کتب ترکی مجوز نمی‌دهیم.

قضیه را جدی نگرفتم تا اینکه امروز با دوست شاعر و پژوهشگرمان آقای ائل اوغلو تماس گرفته بودم. در اثنای صحبت ایشان نیز گفتند: به مجموعه ائل ادبیاتی در قم مجوز ندادند و می‌گویند به کتابهای ترکی مجوز نمی‌دهیم.
**
قم در زمینه چاپ و نشر اولین یا دومین شهر کشور است و در این زمینه با تهران و حتی بیروت رقابت می‌کند. چگونه مسئولان ارشاد قم به این نتیجه رسیده‌اند که یک ده هزارم کتابهای منتشره که به زبان ترکی اختصاص دارد از سر آذربایجانی و ترک زبان جماعت زیاد است و باید از آنها دریغ کرد؟

مبنای قانونی و شرعی این تصمیم چیست؟

در غیاب رسانه‌های منتقد و بی‌طرف و در نبود نهادها و سندیکاهایی که از حقوق مردم ترک دفاع کنند نویسندگان ترکی نویس و خوانندگان این آثار به کجا باید پناه ببرند؟

این تصمیم اداره ارشاد قم با مفاهیمی چون عدالت، تبعیض و نژاد پرستی چه نسبتی دارد؟

این مسئله با سخنان آقای احمدی نژاد در رابطه با زبان ترکی که در روزهای انتخابات در تبریز برزبان راندند چه قدر همخوانی دارد؟

سؤالهای بی پاسخی از این دست انگیزه پرداختن به این مسائل را از انسان می‌گیرد و جز نگارش چندین سطر آشفته و بی‌سامان برای ثبت در تاریخ – که همواره ذهن ما را تخدیر کرده است – چاره‌ای فراروی ما نیست.

ای تاریخ! تو شاهد باش که ما این روزهای تلخ را تجربه کردیم

حیدر بیات

2009-12-12T19:12:00.000-08:00

ساوانین ایکی صنتچیسینی: حسین خلج بابایی و سیف الله کاظمی

ساز- دؤهول/ اسدالله امیری

ساغدان: حسین خلج بابایی و سیف الله کاظمی

ساز و دؤهول چالغی آلت لری

هالای اویونو (رقص)

جومه گونو آبان آیینین اون بئشینده ساوادا تویا دعوت ایدیم. تویدا آشیق اولمادیغینا گؤره بیر آز اوزولسم ده، ساز- دؤهولو گؤرنده اوره گیم آچیلدی. هالای گئدیلدی، چؤپو اویناندی و دبلریمیز یاشاندی. سایین اوخوجولارا ساوانین ایکی صنتچیسینی تانیتماق ایسدیرم:

ساز چالان: حسین خلج بابایی- ساوانین سیلیگیرد کندیندن- ۱۳۵۱ دوغوملوسو. تیلفون: ۰۹۱۲۷۵۵۴۰۸۰

دؤهول چالان: سیف الله کاظمی- ساوانین نی یش(نیوشت) کندیندن- ۱۳۵۱ دوغوملوسو. تیلفون: ۰۹۳۷۲۷۷۱۵۲۵

سایین خلج اوستادینی حسین خسروی- ساوانین اکبرآباد کندیندن- بیلیر و اونا سایغی گؤستریر. خلجین دئدیگینه گؤره ساوادا ساز- دؤهول چئشیتلی هاوالاردا او جومله دن: قاراقان، مهدی خانی، زرگری، طرازناهیدی، تاغارا خاتون، ایکی آیاق، اوچ آیاق، سربازی، نوازئینی، یارجانلو، راستا بازار، شاماما، بازار، شیرازی و باشقا هاوالاردا چالینار.

سیزلر ساغ اولون

2009-12-12T19:00:00.000-08:00

قاراقان/ اسدالله امیری

http://www.tilimxan.blogfa.com/post-124.aspx

آچیقلاما: قاراقان سؤزجوگو فارسجادا خرقان کیمی ایشله نیلیر و مرکزی(اراک)، همدان و قزوین بؤلگه لرینه پارچالانمیش واحید و داغلیق بیر بؤلگه نین آدی دیر. ایندی ایسه همدان اوستانی، رزن شهریستانی، مرکزی بخشینده بیر دهستان آدی(خرقان)، قزوین اوستانی بویون زهرا(بوئین زهرا)شهریستانی، آبگرم بخشینده(خرقان شرقی) و آوج بخشینده(خرقان غربی)، مرکزی اوستانی، زرندیه شهریستانیندا (بخش خرقان) آدلانیرلار. طبیعی کی بو قاراقانلار تورپاق باخیمیندان بیر بیرینه یاپیشیق و فرهنگی باخیمیندان عینی دیرلر. بو بؤلگه اهالیسی نین دیلی آزربایجان تورکجه سی دیر.

ائشیتدیکلریمیزه گؤره قرار بودور کی قزوینین قاراقانلاری (شرقی و غربی) بیرلشمه نتیجه سینده آبگرم آدیندا بیر شهریستان آرایا گلسین. طبیعی بودور کی بو دوغولاجاق شهریستانین آدی قاراقان اولسون آمما ائله بیل آبگرم آدی ایله دوغولاجاق بو جوجوق.

دئمک لازیمدیر کی ایراندا سمنان اوستانی، شاهرود شهریستانی، بسطام بخشینده ده بیر دهستانین آدی خرقان دیر.

قاراقانین فرهنگی شخصیتلریندن: آوالی غیبعلی، دوکتور علی کمالی، اکبرخان رزاقی، حسین حیدری، الیاس امیرحسنی، آشیق مسیح الله رضایی، آشیق کاظم مشهدی و س آد آپارماق اولار.

قاراقانین طبیعی و تاریخی یئلریندن: ایکیز گوممزلر، اینجی قارا داغی، قیرخ بولاق، علی بولاغی، ایستی سو.

قاراقانین چاناقچی و شاید باشقا کندلرینده علوی لر یاشاییرلار کی امام علی (علیه السلام) ا آرتیق سایغی گؤستریرلر.

قاراقانلی لاردان بیر چوخو ایندی ایسه تهراندا یاشاییرلار و تهرانین دمیر بازاری اونلارین الینده دیر. قاراقانلیلارین تهراندا نئچه حسینیه و مسجدلری وار کی اونلارین بیریسی مالک اشتر خیابانی، دستغیب خیابانینین اولینده واقع اولوبدور- اوسته اکلنن گؤرونتولر بو حسینیه یه عاییددیر. باشقا حسینیه لر تهرانین اوستاد معین بولواریندا و تهرانسر منطقه سینده واقع دیرلار.

2009-12-12T18:28:00.000-08:00

محمد کاتب ساوی قرن هفتم هجری

نگاهی به تاریخ وادبیات ترکان در ایران (3)

http://ozan2007.blogfa.com/post-148.aspx

اگر چه از کاتب ساوی هیچ اثر مکتوبی به دست ما نرسیده است،لیکن کار ارزشمند وی در استنساخ دیوان لغات الترک موجب شده است که جهان علم بخصوص دانشمندان ترک پژوه همواره خودرا مدیون وی بدانند،دیوان لغات الترک اثر ارزشمند وکم نظیر محمود کاشغری است که در قرن پنجم هجری در بغداد وبه زبان عربی تالیف شده است . این کتاب دارای نزدیک به نه هزار لغت ترکی و764 مصراع شعر ترکی ونیز حدود هزار مثل ترکی است .به گفته ارجیلاسون شعرهای این کتاب خود یک آنتولوژی (گلچین)ارزشمند هسنتد که بیشتر در قالب قوشما سروده شده اند.علاوه برآن کاشغری گرامر زبان ترکی را نیز در این کتاب توضیح داده است. از دیگر فواید این کتاب اشاره به آیین های ترکان ونیز نام قبایل ،نام بعضی از شاعران باستانی ترک و... است .کاشغری دراین کتاب علاوه بر توضیح وتبیین لغات وگرامر زبان ترکی به بررسی تفاوت لهجه های متعدد ترکی نیز پرداخته است . از لهجه های ترکی بررسی شده دراین کتاب میتوان به قبچاق ،اوغوز(ترکی آذربایجانی واستانبولی)ترکی بلغاری وپچنک اشاره کرد.کاشغری کتابی نیز درنحوزبان ترکی تالیف کرده است که این کتاب به دست ما نرسیده است .کارکاتب ساوی ازاین جهت ارزشمند است که اگر نسخه مستنسخ او به دست ما نمیرسید دیوان لغات الترک نیز مثل جواهر النحو برای همیشه از بین میرفت. کاتب ساوی آنگونه که خو.د مینویسد اهل ساوه ومقیم دمشق است .نام کامل او محمد بن ابی بکر بن ابی الفتح الساوی ثم الدمشقی است .به نوشته وی در آخرین صفحه دیوان لغات الترک وی این نسخه را از روی نسخه ای استنساخ کرده است که آن نسخه به خط خود علامه کاشغری بوده است . کاتب ساوی استنساخ این اثر بزرگ را در یکشنبه 27 شوال 664 به پایان برده است .با اینکه تنها یک نسخه از دیوان لغات الترک به دست ما رسیده است اما دانش کاتب ساوی در زبان عربی وترکی،همچنین حسن دقت ووسواس وی دردرست نویسی دیوان لغات الترک به حدی است که مارا نسبت به وجود نسخ دیگر کم نیاز میکند.گفتنی است اشخاص منسوب به ساوه در زبان عربی معمولا به صورت ساوی یا ساوجی به این شهر منسوب میشوند،چنانکه جلال الدین سیوطی در کتاب خود لب اللباب فی تحریر الانساب مینویسد: الساوی الی ساوه مدینه بین الری وهمدان :ساوی منسوب به شهر ساوه واقع در بین همدان وری است (لب اللباب ،ص131)ویاقوت حموی در مجم البلدان نویسدLوالنسبة الی الساوه ساوی وساوجی : منسوبین به ساوه به صورت ساوجی وساوی خوانده میشوند)(معجم البلدان ج3ص179)

2009-11-30T20:35:00.001-08:00

حاج اکبرخان رزاقی، "گلزار حسینی" کیتابی، فاني همداني و دوكتور علي كمالي

http://tilimxan.blogfa.com/post-119.aspx

گلزار حسینی کیتابی ۱۳۶۲ گونش ایلینده سات(سازمان انتشارات تیلیم) طریقی ایله و رحمتلیک دوکتور علی کمالی نظری آلتیندا یاییملانیب دیر. بو کیتاب رحمتلیک اکبرخان رزاقی نین(۱۳۶۸- ۱۲۹۹، ساوانین قاراقان بؤلگه سینین میصیرقان کندینده دونیایا گلمیش و همان کندده وفات ائتمیش. مزاری دا میصیرقاندادیر) مذهبی شعرلرینی احتوا ائدیر. کیتاب علی کمالینین اون سوزو ایله باشلانمیش و دوش وورما نوحه لری، زبانحال، بحر طویل و باشقا مذهبی شعرلرله سونا چاتیر. کیتاب، شاعیرین اؤز ال یازما خطی ایله یازیلمیش دیر. کیتابین سونلاریندا یازیلان تاریخ ۲۶/۵/۱۳۶۲ قید اولونوبدور. بو کیتابدان اکبرخان رزاقی نین همدانلی فانی نین بیر شعرینه جواب شعریندن ایکی بندینی عزیز اوخوجولارا سونوروق. (گیومه ایچینده اولان بندلر همدانلی فانی دن دیر):

فانی همدانی نین مخمسینه جواب وئریلیب:

"محبوب دل حضرت خیرالبشرم من زهرا آنا حیدر آتا والا گوهرم من

شهزادهیم و شهمنش و شهسیرم من بیر کوکبم و تابش- ایکّی قمرم من

من بیر گوهرم ایکّی گوهردن اولا مشتق"

ای مهر قضا شوکت و وی میر موفق شمس فلک عزّت و رفعت سنن الحق

ایجاد اولونوب خاطریوه کلّ مخلّق رأیینله گزر دور قمر طاقمطبّق

یئتمز حد اجلالییه تحقیق محقّق

"آیا تانیمیرسیز منی دارای زمانم؟ بو کالبد هستییه بیر جوهر جانم

من باعث ایجادم و من قلب زمانم من مشی قضا ئ قدره حکم روانم

اکسیر حیات ایچره منم قوه زیبق"

بیللم سنی سر حلقه و قوم سعداسن آئینه حق سرور کل فضلاسن

مومنلر و مسلملر ایچون راهنماسن محشرده شفاعت علمین شقه کشاسن

امرین ایله برپادی بو نه چرخ مطبق

...

2009-11-25T20:32:00.000-08:00

براتعلی فتح اللهی و دکلمه شعر «ایستیرم گئدم»

براتعلی فتح اللهی

http://qaraqanli.blogfa.com/

"فتح‌اللهي در ۱۳۲۸ در روستاي کَردَر بخش نوبران ساوه (روستايي در مجاورت مرَغئي زادگاه تيليم‌خان) متولد شد. پس از دوره‌هاي ابتدايي و متوسطه وارد دانشگاه شده و با مدرک ليسانس از دانشگاه فارغ تحصيل گرديد و در يکي از وزارتخانه‌ها مشغول کار شد. ايشان اکنون در کرج زندگي مي‌کند و بازنشسته‌ي وزارت بهداشت و درمان مي‌باشد. يک کاست از شعرهاي او با نام «کؤرپو» در سال 1384 توسط استوديوي "نواي دلشده" در تهران منتشر و مورد استقبال ادب دوستان قرار گرفت. گويا نشريه ياشماق به سردبيري سعيد موغانلي مجموعه‌ شعرهاي اين شاعر را در دست انتشار دارد." (سید حیدر بیات، يادنامه حکيم تيليمخان-ص215، تالیف اسدالله امیری)

دکلمه شعر «ایستیرم گئدم» توسط خود شاعر

ايستيرم گئدم
آهاي، ساچلاري گتيره لي اوْغلان!

هاردا قويلاميسان؟

گتير كَلَشلريمي!

ايستيرم گئدم.

بو شهریدن گئدرم-

گئج يا تئز.

قاليب دؤزه بيلمم-

بو شهریدن گئدرم من

گتير كلشلريمي!

.....

2009-10-20T15:49:00.001-07:00

محیط آشیقی پنج استان جنوبي آزربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان)

محیط آشیقی قم- ساوه- همدان/ اسدالله امیری

به نقل از: مجله بایرام- زنجان- شماره ۱۹- تیرماه ۸۸

http://tilimxan.blogfa.com/post-111.aspx

محيط آشيقي قم - ساوه-همدان

اساتيد و محققين فرهنگ ترکي، محيط آشيقي موجود در ايران را از نظر جغرافيايي و شيوه هاي اجرا به مناطق مختلفي تقسيم نموده اند. از جمله دکتر علي قافقازيالي در کتاب "ايران تورکلري آشيق محيطلري" محيط آشيقي ايران را به نواحي زير تقسيم مي کند:[1]

1) محيط آشيقي تبريز- قاراداغ
2) محيط آشيقي اورميه
3) محيط آشيقي سولدوز- قاراپاپاق
4) محيط آشيقي زنجان
5) محيط آشيقي قم- ساوه
6) محيط آشيقي خراسان-ترکمن صحرا
7) محيط آشيقي قشقايي(جنوب و مركز ايران)

در اين مقاله سعي شده است به محيط فرهنگي پنج استان جنوبي آذربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان) پرداخته شود.

اين محيط مشتمل بر مناطق ترک نشين استان تهران (ترکان بومي و غير مهاجر شهرهاي ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد، شهريار و مناطق ترک نشين شهرستانهاي گرمسار، فيروزکوه، ورامين و ... ) [2]، و همچنين استانهاي اکثراٌ ترک نشين قم (قم، جعفرآباد، خلجستان و.. )، مرکزي (اراک، فراهان، شازند، کميجان، خنداب، آشتيان، تفرش، خمين، محلات، ساوه، زرنديه و ...) [3]، قزوين (قزوين، آبيک، تاكستان، بوئين زهرا، خرقان و ...) و همدان (همدان، اسدآباد، بهار، ملاير، رزن، کبوترآهنگ و ) مي¬باشد.

امروزه مي توان گفت مرکزيت محيط آشيقي مذکور در شهر قم قرار دارد به طوريکه هم اکنون در شهر قم چهار استريو به توليد و توزيع محصولات فرهنگي به زبان ترکي مشغولند [4].

حتي استريويي با نيم قرن سابقه در شهر قم عليرغم اينكه مسوليتش با شخصي غير ترك زبان بوده و از ابتدا كار خود را با موسيقي فارسي شروع نموده است به دليل استقبال مردم از موسيقي تركي به سمت توليدات فرهنگي تركي گرايش پيدا نموده و كمك شاياني نيز به اعتلاي فرهنگ تركي در منطقه نموده است. علاوه بر شهر قم شهرهاي کرج، ساوه و همدان نيز به عنوان مراکز آشيقي اين منطقه مطرح مي باشند. به گفته آقاي نصرت الله زرگر، فعال فرهنگي منطقه شهريار و کرج، هاواهاي اين منطقه شبيه به هاواهاي ساوه مي باشد. از طرفي مناطقي مانند بيجار و قروه در استان کردستان تحت تاثير موسيقي ترکي استان همدان بوده و همچنين اين محيط مي تواند نقش حلقه اتصال موسيقي مناطق ترک نشين مركزي و جنوبي کشور از قبيل فريدن، چادگان، شهرکرد، سامان، قشقائيه، طوايف ترک استان کرمان با موسيقي استانهاي شمالي آذربايجان ايفا نمايد. از شعراي بسيار تاثيرگذار اين محيط حکيم تيليم¬خان ساوه اي مي باشد. در كنار حكيم تيليم خان شعرايي مانند شاه اسماعيل خطايي، خسته قاسيم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي نيز بر اين محيط تأثير نهاده اند. در مراسم ساليانه اي که در بزرگداشت حکيم تيليم خان در روستاي مرغئي ساوه (زادگاه تيليم خان) برگزار مي گردد استاداني از تقريبا تمامي مناطق ترک نشين ايران شرکت مي نمايند. بزرگاني همچون: دكتر جواد هيئت، پروفسور محمدتقي زهتابي، دكتر محمدعلي فرزانه، دكتر علي كمالي، دكتر گونئيلي، سيدحيدر بيات، حسن دميرچي، غلامرضا بهاري، اسدالله مرداني و افرادي از ترکمن صحرا و ساير مناطق ايران تابحال در اين مراسم شركت کرده‌اند.

همچنين منطقه اي کوهستاني به نام قاراقان (خرقان) که بین استانهاي مرکزي، قزوين و همدان تقسيم شده است در اين محيط واقع است. شخصيتهاي فرهنگي ما از قبيل غيبعلي آوجي، دکتر علي کمالي، شاعر اکبرخان رزّاقي، آشيق مسيح الله رضايي، آشيق کاظم مشهدي و ... از اين منطقه برخواسته اند. منطقه قاراقان از نظر آب و هوايي و قدمت تاريخي و مناطق باستاني حائز اهميت است. برج هاي دوقلو در نزديکي آبگرم، علي بولاغي، کوه اينجي قارا در نزديکي ازبيزان- چيليسبان و آسقين و ... ميتوانند باعث ايجاد جاذبه هاي توريستي منطقه قاراقان گردند. پيشنهاد بنده اين است که مجموعه¬اي جهت برگزاري مراسم‌های فرهنگي و آشيقي در سطح كشوري و منطقه اي در آنجا ايجاد گردد. البتّه اين طرح از طرح هاي اجرا نشده مرحوم دكتر علي کمالي در روستاي بند امير قاراقان ساوه نيز بوده است.

در شهرهاي مهاجرپذير مانند قم و کرج ارتباط ترکهاي مهاجر نواحي شمالي آذربايجان (استانهاي آذربايجان شرقي و غربي و اردبيل و زنجان و ...) با ترکان بومي باعث تقويت اين هنر در اين شهرها شده است.مثلا موسيقي متن آلبوم «کؤرپو» که با صداي شاعر ساوه اي(براتعلي فتح الهي) در استريو نواي دلشده کرج دکلمه شده، توسط آشيق بيژن اسلامي خلخالي نواخته شده است.

همچنين اشعار شاعر اهل بويين زهراي قزوين، آقاي درويش بهروان اينانلي، در کرج علاوه بر آشيقهاي بومي اطراف کرج مانند آشيق مسيح الله رضايي، توسط آشيق بيژن اسلامي و ديگران نيز خوانده مي شود. از نقطه نظر تنوع لهجه هاي ترکي آذري نيز، اين محيط رنگارنگي زيبايي را دارا مي باشد: لهجه ترکهاي شاه سون، ترکهاي غير شاه سون در کنار لهجه باستاني ترکي خلجي در ناحيه خلجستان (مابين قم و تفرش) و همچنين لهجه خاص شهرهاي خنداب و شهرستان بهار و نیز روستاهاي اطراف خمين و محلات (شهرها و روستاهاي قورچي باشي، چنار و ...) تنوع لهجه(ترکي) خاصي به اين محيط داده است.

اشعار و داستانهايي که توسط آشيقهای این محیط خوانده مي شود عبارتند از: داستان کوراوغلو، شاه اسماعيل، اصلي و کرم، سيدي و پري، اسعد نظام، تيليم خان و مهري، خسته قاسم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي، آشيق رضعلي، تورکمان محمود، آشيق رضا بهاري و ... . در خصوص حكيم تيليم خان علاوه بر اينكه اشعار پر محتواي ايشان زينت بخش مراسم آشيقي بوده، داستان عاشقانه مهري و تيليم خان نيز توسط آشيقها نقل مي گردد. معمولاً آشيقي كه از تيليم خان بيشتر بداند، همان قدر استادتر است.

مانند همه جاي آذربايجان، در اين محيط نيز هنر آشيقي نسل به نسل از گذشتگان دور به اين دوره رسيده است. ضمن اداي احترام به آشيقهاي از دنيا رفته( اسماعيل شاهمرادي، محمد حسن هنرمند و ...) قابل ذکر است که امروزه آشيقهاي باتجربه نظير: استاد مسيح الله رضايي، استاد گونش(علي رمضاني)، استاد حيدر محمودي، غياث جباري، بالاخان دانش بيات، حسين علي حسيني، تقي محيط، رمضان باقي، محمدعلي صحرايي در کنار آشيقهاي جوانتري چون: نادر رنجبر، مهدي صدري، علي ولدخاني، کاظم مشهدي، محمد خانکي، اکبر غلامي،حسن دژم و ... نقش به سزايي در شکوفايي اين هنر اصيل در محيط مورد بحث دارند. طبق نوشته¬هاي دكتر قافقازيالي در كتاب ايران توركلري آشيق محيطلري در اين محيط تعداد چهل آشيق به هنر آشيقي مشغول ميباشند كه با افزودن اسامي جوانهاني كه در سالهاي اخير به اين حرفه روي آورده اند تعداد آنها به بيش از پنجاه نفر خواهد رسيد. از اشخاصي كه اقدام به معرفي هنر آشيقي و آشيقها در اين محيط نمودهاند مي توان به مرحوم دكتر علي كمالي، مهران بهاري، سيدحيدر بيات، دكتر علي قافقازيالي، جواد دربندي، آشيق گونش(علي رمضاني) و ديگران اشاره نمود. مقالاتي در معرفي شعرا و آشيقهاي منطقه نيز ازاين قلم در وبسايتهاي آلمايولو و حكيم تيليم خان منتشر شده است.[5]

کاربرد کلمه اوزان در مرغئي:

آقاي مهرعلي احمدي(در سال 87 پنجاه ساله) از اهالي مرغئي ساکن تهران از قول مادر بزرگ مرحومه اش خانم گول صنم که طبع شعري نيز داشته است نقل مي کند که ايشان در جريان يک موضوع خانوادگي که يکي از پسرانش با دختري ازدواج مي کند، مرحومه گول صنم باجي اعتراض خود را به اين ازدواج با سرودن في البداهه اين دوبيتي ابراز مي دارد:

ائمميزه اوزان گلير
پرگاروموز پوزان گلير

ياخچوموزو يامانوموز
آسگونلو دفترينده يازان گلير.[6]

آقاي احمدي با نقل موضوع فوق اوزان را "آشوق" معني نمود.[7]

آشيقها معمولا پيام آورزندگي مي باشند. هر جا آشيق مي نوازد آنجا پر است از عشق و عرفان و زندگي. آشيقها تمام تجربيات تلخ و شيرين يک ملت را از گذشته هاي دور به نسل جديد منتقل مي کنند. گاهي حتي تک مصرعي که از زبان آشيق خارج مي شود يک دنيا تجربه و حکمت در آن نهفته است: ائله گئد گلگينن يول اينجيمه سين.

با آرزوي رسيدن كليه اوزانهاي ما به آنچه كه مستحقش هستند.
--------------------------------------------------------------------------------

[1] - ايران تورکلري آشيق محيطلري- دوکتور علي قافقازيالي-2006- ارزوروم- تورکيه- اثر افست يايين ائوي
[2] - در استان تهران علاوه بر مناطق غربي مانند شهريار و ساوجبلاغ و ... در مناطق شرقي مانند فيروزکوه نيز روستاهاي ترک زباني مانند گدوک، توروت، سرانزا و ... وجود دارد. در بخش طالقان نيز روستهايي مانند ميناوند ترک زبانند.
[3] - در استان مرکزي علاوه بر شهرهايي مانند ساوه، شهرستان زرنديه، شازند، کميجان و ... در شهرستانهاي جنوبي استان مانند خمين و محلات نيز روستاهاي بيشمار ترک زبان يافت مي شوند. مانند روستاي بزيجان محلات، دهستان حمزه لو و بخش قورچي باشي خمين.
[4] - مقاله مسأله آذربايجان به صورت راست و حسيني- سيد حيدر بيات- وبسايت آلما يولو: www.hbayat.com
[5] - www.hbayat.com و www.tilimxan.blogfa.com
[6] - آسگون(آسقين) نام طايفه اي در مرغئي مي باشد.
[7] - نوروز 1387- نقل از آقاي مهرعلي احمدي-مرغئي-ساوه

2009-10-12T19:31:00.000-07:00

گونئي آزه ربايجان`ين ساوا شهه رینده اه یله شه ن عزیز صنعه تچیمیز ( رضا بهمن ) دونیادان کوچدو

میللی حرکت دوشنبه ۲۰ مهر ۱۳۸۸:

تاسفلر ایله ساوا شهرینده ایله شن عزیز صنتچیمیز ( رضا بهمن ) دونیادان کوچدو ! بو عزیز صنتچیمیز اؤلوموندن دولایی بوتون قوم، ساوا، تهران، کرج، شهریار، قزوین، همدان آشیقلاری و چالیجیلاری، شاعیرلری بو ایتگینی سایین آتا و آناسی و قؤوملارینا باش ساغلیقی وئریب.

اولو تانریدان او دونیادان کوچموش عزیزه رحمت! قالانلارینا دوزوم، صبر، و ساغلیق دیله ییریک.

رحمتلی رضا بهمن قوم، ساوا، تهران، قزوین، همدان، مرکزی بولگه لرینده تانیمیش بیر زورنا و بالابانچی ییدیر کی آشیقلار ایله بیرلیکده آشیقلیق صنتی آدی گئدن بولگه لرده یاشاییردیر، و شه سئونین یارجانلی آدلی ائل دنیدیر. آللاه رحت ائیله سین

2009-08-19T07:43:00.000-07:00

علي كمالي و نقش وي در فولكلور شناسي ايران

علي شاميل حسين اوغلو- فولكلور شناس

http://zangin.blogfa.com/post-790.aspx

خلاصه

كشور ايران يك كشور چند قوميتي است كه در آن اقوام گوناگون از ديرباز و با حفظ قوميت و زبان خود تحت لواي دولت ايران در كنار يكديگر زندگي كرده‏اند. اقوام مختلف با استفاده از حقوق اساسي خود سعي و تلاش مي‏كنند كه فرهنگ و ادبيات خود را حفظ نمايند. تركان ايران نيز در نقاط مختلف ايران چه در استانهاي ترك نشين آذربايجان شرقي، غربي، زنجان و همدان و چه در استانهاي مركزي فارس، قم، قزوین، اراك، خراسان، گلستان و غيره در خصوص زبان، ادبيات فرهنگ خود فعاليتهاي فرهنگي را آغاز كردند. در ميان شعراء، گردآورندگان فولكلور، نويسندگان ترك زبان، اشخاص مختلفي ديده مي شود كه علي كمالي نيز به عنوان يك محقق و حقوقدان يكي از شخصيتهاي علمي و فرهنگي است كه در خصوص فرهنگ و ادبيات تركي در استانهاي مركز (ساوه) فعاليت چشمگيري داشته است. يافته هاي وي بيشتر در مجله وزين وارليق و بعضاً به صورت كتاب به چاپ رسيده است. وي براي اولين بار ديوان تيليم خان را جمع آوري نمود.

فعاليت كمالي از دوران كودكي

كمالي از دوران كودكي به شعر و شاعري علاقمند بوده و با تخلص « نفله» و « آغ كمال» شعر طنز مي سروده است. برخي از اشعار وي در مجله توفيق به چاپ رسيده است. مجموعه اشعار وي بعدها به عنوان ”نفله“ در كتاب مجزا در سال 1358 چاپ شده است. علاقه و اشتياق زياد به شاعر تيليم خان كه در نيمه دوم قرن هجدهم مي‏زيسته و اشعار هجايي مي سروده است وي را به سوي تحقيقات ادبي و شعر شناسي سوق داده است. تيليم خان در روستاي « ماراغي» چشم به جهان گشوده است و ماراغي طبق تقسيمات كشوري در استان اراك، در بخش نوبران قراردارد. اراك شهر تاريخي و مشهور است كه در منابع از آن عراق عجم ياد مي شود. يكي از شهرهاي اين استان ساوه نام دارد و اكثر روستاهاي تابعه ساوه ترك زبان هستند.

ديوان تيليم خان

انتشار مجله وزين ”وارليق“ به اشتياق وي افزوده و چاپ مقاله وي تحت عنوان ”ماهي كه از زير ابر بيرون جهيده“ در رابطه با آثار و احوال تيليم خان سبب شد كه پروفسور غلامحسين بيگدلي مقاله اي تحت عنوان ”يافته‏هاي جديد و يا نگاهي به ميراث ‏فرهنگي‏مان“ به چاپ رساند. از اين تاريخ به بعد تقريباً در تمام شماره‏هاي مجله وارليق مقاله‏هاي علي كمالي چاپ شده است. علي كمالي خود در اين خصوص چنين مي‏گويد: با جمع آوري و نشر اشعار تيليم خان به وظيفه ملّي خود عمل مي نمايم. من ديوان تيليم خان را گردآوري نمودم و آنرا به چند نفر از متخصصين نشان دادم. آنها گفتند كه در ديوان اشعار برخي شعرا از جمله خسته قاسم، عباس توفارقانلي و ملا پناه واقف و ساير موجود است. من براي تمييز اين مطلب تحقيقاتم را از نو شروع كردم و براي اين كار مجبور شدم كه ديوان اشعار شعراي ترك زباني كه در فاصله قرنهاي 18 تا 20 در جاهاي مختلف ايران مي‏زيسته‏اند را جمع آوري نموده و دست نوشته‏هاي آنها را با يكديگر مقايسه نمايم. علي كمالي با جمع آوري اشعار تيليم خان يك مجموعه هزار صفحه‏اي را ترتيب داده است. در اين ديوان در حدود ده هزار لغت عربي و فارسي توضيح داده شده است.

شعرايي كه به وزن هجايي شعر سروده‏اند

علي كمالي تنها به گردآوري اشعار شعرا نپرداخته است بلكه علاوه بر گردآوري آثار هجايي شعرا به بحث و بررسي آنها نيز همت گماشته است. در اين مجموعه‏ها آثار تيليم خان، تركمن محمد، گرگرلي محمد، خسته قاسم، عباس توفارقانلي، عاشق رضا علي، قاراباغلي دده قورباني و سايره گنجانده شده است. داستانهايي را كه علي كمالي جمع آوري كرده است بيشتر آثاري است كه عاشقها آنها را خلق كرده‏اند و كمالي تنها آنها را جمع آوري نموده و هيچگونه دخل و تصرفي ننموده و توضيحاتي ارائه نمي‏دهد.

علي كمالي با جمع آوري داستانهاي عاميانه و فولكلوريك مناطق مركزي و حتي مناطق ترك نشين كركوك به فكر اين نبود كه يك نوع ادبيات مستقلي را با تكيه به اين مناطق معرفي نمايد. تنها توجه ادبيات شناسها و جامعه شناسها را به اين منطقه و ادبيات و فرهنگ اين مناطق جلب مي‏نمود. در ادبيات شفاهي كه گردآوري كرده بود به اشتراكات ادبي فارسي و تركي توجه داشت و به اين مسئله اهميت خاصي مي‏داد. وي بارها تأكيد مي‏كرد كه اشعار و نمونه‏هاي فولكلوريكي كه از مناطق ساوه گردآوري كرده بود چه از حيث مفهوم و چه از حيث قالب در تركيه، عراق، آذربايجان، تركمنستان و خراسان نقش يك پل مشترك فرهنگي را باز مي‏كند. براي توجيه نظر خود آثار مختومقلي فراغي را با آثار و اشعار تيليم خان و تركمن محمود مقايسه و اشتراكات و وجه اختلافات آنها را تعيين مي‏كرد.

علي كمالي در حدود يكصدو پنجاه شعر يكي از عاشقهاي روستاي سنگك ساوه به نام عاشق رضا علي را نيز جمع آوري كرده است. اين كتاب با يك مقدمه به چاپ رسيده و مقدمه كتاب نيز در مجله وارليق براي بار دوم به چاپ رسيده است. (1982، 7482: 35) علي كمالي هنگام جمع آوري اشعار شاعر نتوانسته است قبر او را زيارت كند ولي بر اساس اطلاعات به دست آورده از اشخاص مختلف سال وفات شاعر را در سال 1920، هفتاد – هشتاد سال پيش تخمين زده است. يكي ديگر از شاعران خلقي كه مورد توجه علي كمالي بوده است عاشق مصطفي قلي است. مرگ فاجعه انگيز شاعر توجه محقق را جلب نموده است. اسد نظام و يا به عبارت ديگر مصطفي قلي به خاطر قهرماني و صداقت و جسارت منحصر به فردش از جانب تيره خانليق طايفه شيخلار ايل شاهسون به ايلخاني تعيين مي شود. حكومت نيز با توجه به اين گزينش مجبور مي شود وي را رسماً ايلخان بپذيرد. در سال 1955 (1281) ييلاقهاي شاهسونها را سيل را فرا مي‏گيرد. اسد نظام در مقابل اين قهر طبيعت مغلوب شده عروس و فرزند برادرش در سيل غرق مي شوند و ايلخان از اين حادثه تحت تأثير قرار گرفته و اين فاجعه غم انگيز را در شعري به تصوير مي كشد. شعر آن چنان روان و سوزناك است كه در مدت كوتاهي زبانزد عام شده و سينه به سينه در بين مردم مشهور مي شود.

از اين حادثه مدتي بيش نگذشته بود كه دوباره سيل منطقه را فراگرفته و فرزند سه ساله اش را غرق مي نمايد و اسد نظام نيز نمي تواند فرزندش را از سيلاب نجات دهد. خود نيز در سيلاب غرق مي شود.

علي كمالي شعر ديگري را كه شاعرش را براي محقق نا معلوم بوده است تحت عنوان (آپارما سئل آماندي) را جمع آوري و چاپ نموده است.

علي كمالي همراه با توضيحاتي كه در خصوص اسد نظام و فجايع طبيعي كه گريبانگير او شده است مي‏دهد، در خصوص شاهسونهاي مناطق مركزي ايران نيز توضيحاتي را ارائه مي‏نمايد.

محقق شاهسونهاي مناطق مركزي را به سه طايفه و 27 تيره تقسيم بندي نموده و اسامي هريك را ذكر مي نمايد. اين نه تنها براي فولكلورشناسها بلكه براي جغرافي دانان، مورخين و مردم شناسها نوعي منبع محسوب مي گردد.

در دفتر كار علي كمالي يك پرونده 400 صفحه اي نيز وجود دارد. در اين پرونده اشعار خسته قاسم و اطلاعات ارزشمند در رابطه با خسته قاسم جمع آوري شده است. محقق در اول پرونده به عنوان مقدمه يك مطلبي تحت عنوان ”خسته قاسم، شكسته قاسم، ملا قاسم و دده قاسم“ نوشته است. علي كمالي در شماره هاي مختلف مجله وارليق در رابطه با خسته قاسم مقالات مختلفي را به چاپ رسانده است. (وارليق، 86-1985، 76-75، 74-73-77-78، 92-86، 81-82-79، 124-119)

در اثر چاپ اين مقاله نامه هاي زيادي به دفتر مجله آمده و علي كمالي به نامه هايي كه از ايران، تركيه و آذربايجان در خصوص خسته قاسم رسيده جواب داده و ابهامات را به نوعي برطرف نموده است.

بر اساس نظر محققين ديگر خسته قاسم از دوران كودكي به دليل نقص عضو تخلص خسته را انتخاب نموده است. ولي علي كمالي به اين نظريه انتقاد مي كند و بر اساس نظر وي قاسم از حيث سلامت جسماني هيچ عيب و نقصي نداشته است. و دليل انتخاب واژه خسته به عنوان تخلص به خاطر فشارهاي اجتماعي و ناملايماتي كه در جمعيت وجود داشته است، مي‏باشد. پدر خسته قاسم نيز شاهزاده نورالدين نبوده بلكه يك كشاورز ساده اي بوده كه در روستاي تيكمه داش زندگي مي كرده است.

علي كمالي بر خلاف نظر محققين كه وي را از روستاي تيكمه داش نزديك شهرستان بستان آباد مي دانند وي را از روستاي تيكمه داش نزديك زنجان معرفي مي‏نمايد. بر اساس نظر وي در زنجان عاشقها در روستاي تيكمه داش به زيارت قبر وي مشرف مي شوند.

چاپ مقالات علي كمالي در خصوص خسته قاسم در مجله وارليق سبب شد كه جامعه ادبي كشور بتواند تا كنون دو كتاب به چاپ برساند. يكي از اين كتابها را علي نقابي (نقابي 1374) و يكي را نيز حسين صيامي (صيامي، 1373) در تبريز به چاپ رسانده اند.

مقاله اي كه تحت عنوان عباس توفارقانلي از طرف آ. مهيارلي در مجله وارليق به چاپ رسيده بود توجه علي كمالي را به خود جلب كرده است. وي روايات و مطالبي كه از استانهاي مركزي در رابطه با توفارقانلي و يا توفارقانلي عباس جمع آوري كرده بوده با مندرجات مقاله مقايسه كرده است. (وارليق 1984، 88-83-64-63)

گردآورندگان و ناشرين داستانهاي فولكلوريك

داستانهايي را كه علي كمالي گردآوري كرده است داستانهاي عاشقهاست. وي هنگام نشر اين داستانها در خصوص راويان و خود عاشقها هيچ اطلاعاتي را ارائه نمي‏دهد و تنها به نشر خود داستان بسنده مي كند. به عنوان يك فولكلورشناس مسموعات خود را درج مي نمايد ولي به اين بسنده نمي كند و از قواعد و ضوابط فولكلوريك خارج شده و در خصوص واژه ها و اسامي مناطقي كه در داستانها از آنها ياد مي شود اطلاعات مكفي ارائه مي دهد. حوادثات داستانها را با اطلاعات تاريخي، سياحت نامه و ريشه يابي واژه ها ارزشمند مي نمايد. وي به دليل اينكه فولكلورشناس حرفه اي نبوده است اطلاعاتي را كه جمع آوري كرده است سند سازي ننموده و اين مسئله سبب شده است كه كار محققين را دشوار نمايد.

علي كمالي به دليل حرفه اي نبودنش و به دليل عدم دست يابي به اطلاعات خارجي بعضاً دچار اشتباه هم شده است. ولي با اين همه حال در آرشيو او در حدود سي داستان جمع آوري شده است و با سيستم كامپيوتري جهت چاپ حاضر است. اكثريت اين داستانها با داستانهايي كه در سالهاي اخير در جمهوري آذربايجان به چاپ رسيده است خيلي فرق دارد و از حيث حجم بيشتر است. تا زمان علي كمالي ادبيات عاميانه تركان استانهاي مركزي و جنوبي ايران مورد توجه و محققين نبود. كمالي همراه با جمع آوري ادبيات عاميانه اسامي طايفه ها و مكانها و مناطق را نيز به اين داستانها علاوه كرده است و بويژه ايل شاهسون و خلج خيلي توجه كرده است. به نظر محقق شاهسونها در اين مناطق به صورت كوچ نشين و عشايري زندگي كرده اند. و در بيست سي سال اخير زمين گرفته و ساكن شده اند. شاهسونهاي اطراف ساوه، قم و همدان خودشان را ”ايل بغدادي“ معرفي مي نمايند و سبب اين آنست كه شاه عباس كبير اين ايل را از اطراف موصل و بغداد كوچانده و در اين مناطق اسكان داشته است. بيگدلي، افشار، بيات، قاراقويونلو، بورچايلي، لك، آرقلي، ايناملي، ساعاتلي، دوگر، آل پويوتلو، موصل، سولدوز، چلب لي و ديگر طايفه‏هايي كه شاه عباس از عراق عرب به مناطق مركزي ايران كوچانده بود تحت عنوان ايل شاهسون جمع كرده است. در دوره شاه عباس در مناطق مختلف كشور طايفه اي تحت عنوان شاهسون تشكيل شده است. و شاهسونهايي كه در مناطق مركزي سكونت داشتند براي اينكه خود را از شاهسونهاي آذربايجان و ساير مناطق ايران تمييز بدهند خودشان را ايل بغدادي نام نهادند. اين شاهسونها ادبيات عاميانه خلجها را كه قرنها در بين مردم خلج رواج داشت به نقاط مختلف گسترش دادند و سبب تحكيم آن شدند.

متأسفانه تحقيقات علي كمالي را در خصوص ادبيات عاميانه مناطق جنوب ايران و خراسان كسي را دنبال نكرد و اين آثار ارزشمند به چاپ نرسيد. اينگونه آثار اگر چاپ شود نه تنها به صلاح و خير فرهنگ ايران و ترك، بلكه به صلاح و خير فرهنگ دنيا مي باشد.

براي جلب توجه محققين ليست داستانهايي را كه علي كمالي جمع آوري كرده و در آرشيو نگهداري مي شود را در اين جا درج مي كنيم.

1- غريب و شاه صنم 2- اصلي –كرم 3- شاه اسماعيل 4- توفارقانلي عباس 5- ورقه و گلشن 6- طاهر ميرزه 7- محمد و پري 8- صياد و سعادت 9- امراه 10- قاراباغلي دده قورباني 11- نجفخان ماه جمال 12- معصوم افروز 13- كل چورزاد 14- سيد پري 15- محمد – نگار 16- فرهاد گورشاد 17- فرهاد شيرين 18- بهرام گل اندام 19- خان عسگر محبوب 20- حيف سندن محمد حسن‏خان 21- اسد نظامي سئل آپاروي 22- وانلي كوچك 23- سيامك وسوسن 24- حسرت 25- سليم و شمس 26- شيرين بيرجك 27- ليلي و مجنون 28- فغفور بيگ 28- خسرو وصنم

1.
غريب و شاه صنم
189

16.
فرهاد گورشاد
34

2.
اصلي –كرم
167
17.
فرهاد شيرين
31

3.
شاه اسماعيل
161
18.
بهرام گل اندام
89

4.
توفارقانلي عباس
121
19.
خان عسگر محبوب
78

5.
ورقه و گلشن
113
20.
حيف سندن محمد حسن‏خان

6.
طاهر ميرزه
89
21.
اسد نظامي سئل آپاروي
15

7.
محمد و پري
89
22.
وانلي كوچك
28

8.
صياد و سعادت
90
23.
سيامك وسوسن
37

9.
امراه
83
24.
حسرت
16

10.
قاراباغلي دده قورباني
67
25.
سليم و شمس
37

11.
نجفخان ماه جمال
64
26.
شيرين بيرجك
30

12.
معصوم افروز
54
27.
ليلي و مجنون
13

13.
كل چورزاد
59
28.
فغفور بيگ
45

14.
سيد پري
62
29.
خسرو وصنم
16

15.
محمد – نگار
54

به غير از اينها در آرشيو مؤلف در حدود چهل صفحه حكايه، سي صفحه باياتي‏ها، 6 صفحه ضرب المثلها، 50 صفحه چيستانها و در خصوص داستان كور اوغلو دست نوشته ها و نوارهايي موجود است.

نتيجه:

علي كمالي با تحقيقات و جمع آوري اينگونه فولكلور و داستانها تنها به فرهنگ ايران نيست بلكه به فرهنگ عموم بشريت خدمت كرده است. گرچه آثار وي به چاپ نرسيده است ولي در آينده نظر محققين در اين ساحه را به خود جلب خواهد كرد و نسبت به نشر و چاپ آن اقداماتي صورت خواهد گرفت.

منابع:

1. خسته قاسم، علي صيامي. تبريز

2. شاميل‏اف علي (1996)، وكيل، ادبيات‏شناس، علي كمالي. آرشيو انستيتوي فولكلورشناسي آكادمي ملي ج. آذربايجان. باكو

3. شاميل. علي 2000، تانديغيم انسانلار، سومقاييت

4. كمالي. علي (1979 و 1385) نفله، تهران

5. نقابي. علي 1374

6. وارليق. شماره 25، 1360 تهران

7. وارليق شماره 86-1985، 74-73، 76-75، 78-77

8. وارليق 1984 شماره 64-63

9. وارليق 1981 شماره 25

2009-08-11T22:47:00.000-07:00

اجراي اشعار حكيم تيليم خان در چهاردهمين جشنواره بين المللي آييني- سنتي تهران

http://tilimxan.blogfa.com/post-90.aspx

بسمه تعالي

در جشنواره بين المللي آييني سنتي در مجموعه تئاتر شهر پارك دانشجوي تهران، توسط نمايندگان موسيقي از استانهاي همدان- مركزي- قم و تهران(شهريار)شعري از حكيم تيليم خان ساوه اي با اجراي آشيق ها: حسين علي حسيني و نصرت الله زرگر با همراهي بالابان: محمد جعفري در تاريخ ۱۱/۵ /۱۳۸۸ در ساعت ۹ شب اجرا گرديد. در اين برنامه شعر زيباي مباحثه مؤو و قويون(درخت مو و ميش) به زبان تركي به همراه توضيح فارسي آن و همچنين آهنگ محلي " جانيم اينچه بئل ياواش گل" نيز توسط گروه مذكور اجرا گرديد و مورد استقبال حاضرين واقع شد. در اين مراسم جمعي از محققين فرهنگ استانهاي ياد شده نيز حضور داشتند.

ايلگيلي لينك لر:

http://siyamek.blogspot.com/2009/08/mov-ile-qoyunun-deyismesi-sehnelendi.html

http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=796681

http://www.iranseda.ir/old/showfullitem/?r=157699

2009-08-11T22:45:00.002-07:00

اجراي موسيقي محلي توسط گروه چؤگور در ساوه

http://tilimxan.blogfa.com/post-91.aspx

به اطلاع همشهريان ساوه اي و علاقه مندان ميرساند گروه چؤگور به سرپرستي آشيق حسين علي حسيني از تاريخ سيزدهم لغايت شانزدهم مرداد ماه در محل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوه اجراي برنامه خواهد نمود.

آدرس: ساوه- خ شريعتي- ميدان مادر- اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي

زمان: ۱۳ لغايت ۱۶ مرداد ماه ۸۸ از ساعت ۱۸ لغايت ۲۰:۳۰

2009-08-11T22:45:00.001-07:00

میللی قهرمان: علی کمالی/ دوکتور جواد هیئت

http://tilimxan.blogfa.com/post-92.aspx

آچیقلاما: بو گونلر دوکتور علی کمالینین ۱۳ونجو ایل دونومودور. علی کمالی ۱۳۷۵ مرداد آیینین اون بیرینده تهراندا وفات ائتمیش، مزاری بهشت زهرانین ۳۲ ینجی قطعه سینده دیر. روحو شاد اولسون.

بسم الله الرحمن الرحيم

الله هامييا ساغليق وئرسين و سيزلري ده منيم کيمي قوْجالتسين. عزيز دوستلاريميز بيزدن ايستهميشلرکي, آنا ديليميز حاقّيندا چوْخ آز دا اوْلسا دانيشيم و من ده عوٍذز ايستهميشديم. چوٍنکو بو مجليس درس کيلاسيندان يوخاري بير مجليس دير. خصوصاٌّ کي آللاهين ائوينده, ان موٍقدّس سايديغيميز مسجيدده تشکيل تاپيب. آمما بيردن ياديما دوٍشدو کي, بيزيم بير وظيفه- ميلّي, شرعي, اينساني بورجوموز وار. نئجه کي بورا ييٌغيشميشيق گئچميشدهکي بؤيوکلريميزدن دانيشاق و اوْنلارين روحو اوٍچون فاتحه اوخوياق و صلوات چئويرک. اونلارين هوٍنر و فضيلتلريندن دانيشاق. بيزه وظيفهدير کي بئله بير آداملار اگر ديري ايسهلر و آراميزداديلارسا, اونلارداندا آزاجيق دانيشاق. نئجه کي مندن اول بير خطيبيميز سؤيلهدي: من لم يشکر الخلق کيف يشکر الخالق. بيزده عادت بودور کي يا قدرتده اولان آدامدان تعريفلرلر يا دا اؤلندن سورا. آمما اؤلندن سورا بؤيوک آداملاردان مجد ائتمک, تعريف ائتمک, مدح ائتمک بير ميلي وظيفهدير. نئجه کي اوستاد شهريار, تيليمخان, اوستاد قشمدن بوردا دانيشماق, مدح ائتمک, تمجيد ائتمک ده بؤيوک ثوابدير. آمما ائلهجه ده آراميزدا اولان کماليدن دانيشماق و اونون کمالاتيندان دا بير پارچا بوردا سؤز ائتمک منجه بؤيوک بير اينساني وظيفهدير. چوٍنکو بيزه بو بؤيوک تيليم خاني تانيدان بو کماليدير. يالنيز بيزه دئييل, بؤيوک وطنيميز ايرانا حتّي دوٍنيايا تيليم خانلاري تانيتديران کماليدير. اؤزو دئديگي کيمي قارا بولود آلتيندان چيخاران اودور. اوناگؤره من اؤزومه وظيفه بيلديم کي سکوت ائتمهيم, سوسمايام, بلکه 13 ايلدن بري حيس ائتديگيم, دويدوغوم دويغولاردان سيزه بير آز دانيشام. کمالي منجه بيزيم بؤيوک ميلّي قهرمانيميزدير. قهرمان او دئييل کي فقط بير دوٍشمني يئره وورسون و حريفينه غالب گلسين. خلقينين فضيلتلريني قارا بولود آلتيندان ايشيقليغا چيٌخاران آدام قهرماندير. من 13 ايلدن بري کماليايله تانيشام. اگر اونو کمالي دئيه خطاب ائديرسم مني عفو ائتسينلر. من کماليدن يوخاري بير کمال گؤرهبيلميرم. اونون اوٍچون ائله اونا چيلخا, ياپا- يالين آديايله خطاب ائديرم حقيقتاٌّ الاسماء تنزل من السماء. حقيقتاٌّ مسمّالي بير ايسيم: کمالي. اؤزو ده کيچيک آدي علي. هميشه آللاهدان ايستيرم کي علي اونون اليني توتسون و قيامتده ده عليايله محشور اولسون. من اونا بوندان بؤيوک دعا ائدهبيلمَرم.

13 ايلدي بيز ديليميزين, ادبياتيميزين و فرهنگيميزين احياسي اوٍچون چاليشيريق. پهلوي رئژيمينده تابدالانميش, قدغن, ياساق ائديلميش, ديليميزي تازادان ديرچلتمک اوٍچون ايشليريک. اونون اوٍچون ياخيندان بيربيريميزي تانيريق. بيزيم يازيچيلار, شاعيرلريميز کمالييي بير ميلّي قهرمان کيمي تانيرلار. من اونا غبطه ائديرم. او 13 ايلدن بري هر واقت وارليق چيخار اؤز جيبيندن وارليق دان 300 دانا آلار, ساوا و ساوا کندلرينده پايلار و ساوالي قارداشلارينا و قارداشلاريميزا ديللريني, گؤزل ادبياتلاريني اؤيرتمگه چاليشار. من اونون بو فداکارليغينا هم حئيرانام, هم غبطه ائدرم. آللاه اونون کيميلريني بيزيم ائليميز ايچينده زياد ائتسين, آرتيرسين. چوٍنکو کمالي کيمي صاحيب کمال بيزده يوخ کيميدير و بوگوٍن بيزيم بو حالدا قالماغيميزا سبب ده بو اولموشدور. بيزده ميليونر, ميلياردر چوخدور, بازار بيزيم اليميزدهدير پيياسا, بورس بيزيم اليميزدهدير؛ آمما فرهنگيميز يئتيم قالميشدير. چوٍنکو بيز هئچ ديليميزه, فرهنگيميزه (فيکير وئرمگه) پول قازانمادان فوٍرصت, ماجال تاپانميريق. کمالي اؤز عؤمرونو, جوانليغيني, ثروتيني, عائيله حياتيني بونون اوٍچون فدا ائتميش. اوٍميد ائديرم آللاهين يارديميايله, جمهوري اسلامينين يارديميايله, تيليم خانين مقبرهسي اونا لاييق بورادا تيکيلسين و اونون اؤنونده بو ميلّي قهرمانيميزين دا هيکلي تيکيلسين. من هم علي کمالي يه آللاه دان توفيق, ساغليق, اوزون ايللر موفقيتله چاليشماسيني ديلهييرم. هم ده آللاهدان يالواراراق ايستهييرم کي کمالي کيميلري بيزيم ائليميزده چوخالتسين. چوخ ساغ اولون.

جومعه آخشامي۴/۷/۱۳۷۰ - حکیم تیلیم خان بیرینجی قورولتایی-ساوا-مرغئي- آشاغي قالا مسجيدي.

قایناق: یادنامه حکیم تیلیم خان کیتابی

2009-08-01T20:30:00.000-07:00

برچلوها بر شما سلام

http://borchalo.persianblog.ir/post/28/

جناب آقاي علي خلخالي

برچلودان سيز قاراپاپاق لارا سلام

بيز اهالي كميجان و برچلو و بزچلو بو معلومات دان كه بير بويوك ايل بيزيم همخون لاريميزدان و قديمكي فاميل لريميزدان سولدوز ماحالينده و نقده شهرينده ساكنديلر چوخ اظهار خوشبختي ايليوريك .

من سيزدن عذر ايستيرم كه منيم يازيم ادبي بير مطلب دگيل ، ولي اگر ديسم كه بو منيم اولين توركي ديلينجه يازيم دور ، سيزده مني باقوشلاريز .

جناب آقاي علي خلخالي ، آذربايجانين بير محترم محقق لري ، بير مطالبي روزنامه لرينده يازوب و تماس لارينان منه جورئت ويريب كه اوز مملكتيمين تاريخينه بير موشتري گوزي نن باخام و اونا و آتا آنالاريميزا افتخار ايليم .

بيزيم ماحالين آدي برچلو و بزچلو دور و شهرستان اراك تابع لريندندير .

اراك دان برچلويا 85 كيلومتر آرا وار كه يولي آسفالت دور و اراكون شمال غربي سینده قرار توتوبدور ، همدان شهرين دن ده اورايا همن 85 كيلومتر فاصله وار و برچلو او بويوك و باستاني شهرين مشرق طرفينده واقع اولوب .

بو محال دا حدود 60 پارچه كند و آبادي جزو بورچلو دور و اللي مين جمعيتي وار.

بيزيم ماحال اراكون يوزده ايگيرمي ايكي قسمت بوغدا سوني توليد ايلر .

بوندن اضافه باش آرقودمويوم .

بير نچه صفحه مطلب يازموشام كه اوني سيزه تقديم ايديرم .

بو مطلب word محيطينده يازولوب و گنه ده سيزدن عذر ايستيوب و بو ايراق يولدان جناب آقاي عيسي يگانه خدمتينه ده سلام ويريرم .

بو مطلبي اگر لازم اولسا اصلاح و ويرايش ايدين .

محمد كميجاني

2009-07-08T14:46:00.000-07:00

ندا آقا سلطان، گونئي آزه ربايجان`ين تفريش بؤلگه سي توركله رينده ندير

On Tue, 7/7/09, .... wrote:
From: ...
To: "mehran bahari"
Date: Tuesday, July 7, 2009, 2:47 AM

سايين باهارلي، نئدا حاقدا بو بيلگيله ري تقديم ائديره م:

بو عاييله تفريش شهه رينده ن كؤچموش آزه ربايجان توركودور. تئهراندا اؤله ن داود صدري آدلي دا توركدور و او دا تفريشده ن كؤچموش بير عاييله ده بؤيوموش. من بونلاين ياخين قوهوملاري ايله يولداشام.

سايقيلار

sayın baharlı neda haqda bu bilgilәri tәqdim edirem :

bu ayile tәfriş şәhәrindәn köşmüş azәrbaycan türküdürlәr. tehranda ölәn Davun sadri adlı da türkdür vә o da tәfrişdәn köşmüş bir ayilәdә böyümüş. mәn bunların yaxın qohumları ilә yoldaşam.

sayqılar

--- On Sat, 7/4/09, mehran bahari wrote:

From: mehran bahari
Subject: آداپ`ا اؤنه ري: ندا آقا سلطان، تئهران توركله ري، مير حسين موسوي، اكبر اعلمي و رفعت بيات
Date: Saturday, July 4, 2009, 6:05 PM

آداپ`ا اؤنه ري: ندا آقا سلطان، تئهران توركله ري، مير حسين موسوي، اكبر اعلمي و رفعت بيات

مئهران باهارلي

سؤزوموز

ايران`دا ياپيلان اونونجو جومهورباشخاني سئچگيله ري سوره جي سيراسيندا، بير كز داها بو اؤلكه ده ياشايانلارين اينسان حاقلاري دئوله ت طره فينده ن گؤبودجاسينا چئينه نميش و آياقلار آلتينا قويولموشدور. بونلارين چوخو ايسه باشارييلا دونيا قامو و اولوسلارآراسي اينسان حاقلاري و سيياسي مركه زله رينه يانسيميشدير.

تورك خالقي دا سون اينسان حاقلاري پوزونتولاريندان، دوغال اولاراق اؤز پاييني آلميشدير. آنجاق خالقيميزا ياپيلان اينسان ديشي داورانيشلار، گره يينجه ديش دونيايا و قامو اويونا يانسيتيلماميش و اولاشديريلماميشدير.

آداپ، بو اولايلارين بير نئچه سوموت اؤرنه ييي ايله ايلگيلي راپور و بيلديري يايينلاميشدير. بونلارين ان سونونجوسو، ايران دئوله تينين سيويلله ره قارشي شيدده تيني قينايان بيلديريدير.

آنجاق آداپ ايندييه جه ن، بوتون سئچگي سوره جينده تورك خالقينين اينسان حاقلاري پوزونتولاريني ايچه ره ن ييغجام بير راپور و يا بيلديري يايينلاماميش و اؤزه لليكله تورك خالقيني ياخيندان ايلگيله نديره ن و سيياسي آچيدان چوخ اؤنه ملي اولان بير نئچه قونو حاققيندا سوسموشدور. اؤرنه يين اكبر اعلمي، مير حسين موسوي، ندا آقا سلطان، تئهران توركله ري، ....بونا قارشين كورد قوروپلاري، بو اولايلار سيراسيندا كورد خالقينا، بير بوتون اولاراق ياپيلان حاقسيزليقلاري ايچه ره ن بير راپور حاضيرلاما ايشينه گيريشميشدير.

من آشاغيدا بو كيمي بير نئچه قونويا توخونموشام. بورادا وورقولاماق ايسته ديييم قونو، اينسان حاقلاري درنه ك و قوروملاريميزين، ايندييه ده ك اولدوغو كيمي و حتتا آرتاراق، ايراندا ياشايان بوتون تورك خالقيني، اونلارين ياشاديغي بؤلگه و اونلارلا اؤزله رينين منيمسه دييي سيياسي گؤروش و ايدئولوژيك باغليليقلارينا باخماقسيزين، اؤز سوروملولوق آلانلاري و قوروما آلتينا آلمالاري گره كديييدير. اينسان حاقلاري قوروملاريندا چاليشانلار، بير سيرا اينسانلارين اؤرنه يين اكبر اعلمي كيمي شخصييه تله رين، سيياسي گؤروشله ريني اويقون بولمايابيلير و يا اونلاري به يه نمه يه بيليرله ر. آنجاق بو، اونلارين ايران دئوله تينين اعلمي و اونون كيميله ره ياپديغي اينسان حاقلاري پوزونتولاري قاباغيندا سوسمالاريني و يا گؤرمه زده ن گلمه له ريني هئچ بير بيچيمده حاقلي قيلماز. يازيمين سونوندا، داها اؤنجه سؤزوموزده چيخان ايكي پاراقرافا يئر وئرميشه م. بو پاراقرافلاردا، تورك آزه ربايجان اينسان حاقلاري درنه ك و قوروملارينين اعلمي و موسوي`يه صاحيب چيخمالاري گره كدييي ايله ري سورولموشدور.

آداپ` اؤنه ري: ندا آقا سلطان، تئهران توركله ري، مير حسين موسوي و اكبر اعلمي

١-اكبر اعلمي: جومهورباشخانليغي آدايلاريندان و اؤز سؤيله مله رينده تورك-آزه ربايجان قونوسونا اؤزه ل وورقو ياپان اعلمي`نين يورتداشليق حاقلاري، ايران دئوله تي طره فينده ن گوبودجاسينا پوزولموشدور. بو دوغرولتودا اونون آدايليغي بيله ردد ائديلميشدير. آداپ ايندييه جه ن بو تورك و آزه ربايجانلي شخصييه تين اينسان حاقلارينين ايران دئوله تي طره فينده ن چئينه نمه سينه تپگي گؤسته رمه ميشدير.

٢- مير حسين موسوي: جومهورباشخاني آدايي و ميلليه تچه تورك اولان آزه ربايجانلي مير حسين موسوي، اونونجو جومهورباشخانليغي سئچيمله ري سيراسي و اوندان سونرا پاتلاق وئره ن اولايلاردا، ايراندا ايصلاحات ايسته يه ن خالقين - ايسته مه يه ره ك- اؤنده رليييني اوستله نميشدير. سئچگي چاليشمالاري سيراسيندا اؤزونون تورك و آزه ربايجانلي اولدوغونا وورقو ياپان ميرحسين موسوي`نين دئوله تين ياپديغي ساختاكارليقلار سونوجوندا، اينسان و يورتداش حاقلاري گوبودجاسينا پوزولموشدور. دونيا قامو اويو و سيياسي مركه زله ري طره فينده ن مير حسين موسوي`نين دؤنه دؤنه تورك و آزه ربايجانلي اولدوغونون آلتي چيزيلمه سينه رغمه ن، آداپ ايندييه جه ن بو تورك و آزه ربايجانلي شخصييه تين اينسان حاقلارينين دئوله ت طرفه فينده ن چئينه نمه سينه تپگي گؤسته رمه ميشدير.

٣-ندا آقا سلطان: ايران ايسلام جومهورييه تي، باشكند تئهراندا خالقين دينج و اويقار ائعتيراضلاريني تئرور اسديريب، گره كسيز و آشيري گوج قوللاناراق ياتيرماق ايسته دييي سيرالاردا اؤلدوروله ن سوچسوز اينسانلاردان بيري ده ندا آقا سلطان آديندا بير قيزدير. بوتون دونيادا ايزله نه ن ندا آقا سولطان`نين اؤلوم آني، خالقين دئموكراسي و اؤزگورلوك ايسته يينين سمبولونا چئوريلميشدير. گله ن سون خبه ر و دويورولارا اساسه ن ندا آقا سلطان ميللييه تجه تورك`دور. بو دويورو دوغرولانيرسا، اونون دورومو دا ايراندا ياشايان تورك خالقينين اينسان حاقلارينين ايران ايسلام دئوله تي طره فينده ن آياقلار آلتينا آلينماسي چرچيوه سينده، تورك-آزه ربايجان اينسان حاقلاري راپورلاريندا اله آلينمالي، حتتا اؤزه ل بير راپور و باشليق آلتيندا اينجه له نمه لي و دونيا قامو اويونا بيلديريلمه ليدير

٤-سئچگي چاليشمالاري سيراسيندا ياخالانلار و اؤلدوروله نله ر: سئچگي چاليشمالاري سيراسيندا تورك شهه رله رينده چوخ ساييدا اينسان ياخالانميش، تضييقله رله قارشيلاشميش و حتتا اؤلدورولموشدور. ياخالانانلار آراسيندا عليرضا فرشي، ائشي سيما ديدار و ييرمييه ياخين همدان بيلي يوردو اؤيره نجيسي، اورمودا ياخالانان يئددي دين طلبه سي و اؤلدوروله نله ر آراسيندا اورمو`دا ايكي گنج ساييلابيله ر. بوتون بو اؤرنه كله رين ييغجام و آيرينتيلي بير ديزيني آدي گئچه ن راپوردا اؤز يئريني آلماليدير.

٥-آدايلارين سيتادلاريندا ياخالانان آيدين، ژورناليست، آكتيويستله ر: سئچگيده ن سونرا باش وئره ن اولايلاردا، موسوي و كروبي سيتادلاريندا چاليشان چوخ ساييدا سيياسي آكتيويست، آيدين، ژورناليست و .... دئوله ت طره فينده ن ياخالانميشدير. بونلاردان آزه ربايجاندا ياخالانانلارين هاميسي و باشكند تئهراندا ياخالانلارين اؤنه ملي بير بؤلومو (كروبي سيتاديندان تقي رحماني، ...) تورك`دور. بو اوزده ن ده بونلارين حاقلاريني قوروما و سسله ريني دونيا قامو اويونا اولاشديرما، تورك-آزه ربايجان اينسان حاقلاري درنه كله رينين ايلگي و سوروملولوق آلانينا گيرمه كده دير.

٦-تئهران توركله ري: سئچگي سونراسي خالق آياقلانماسينين مركه زي، باشكند اولان تئهران`دير. بيليندييي كيمي تئهران ياري تورك-ياري فارس بير شهه ردير و آزه ربايجانلا فارسيستان`ين كسيشدييي بير بؤلگه ده يئرله شمه كده دير. قايناقلارين چوخو، بو شهه ر اهاليسينين ان آز ياريسينين تورك اولدوغونو سؤيله يير. دولاييسي ايله ايران ايسلام جومهورييه تينين بو شهه رده اسديردييي تئرور هاواسي، ايسته ر ايسته مه ز و دوغال اولاراق بوتون تورك خالقي و آزه ربايجاني ماراقلانديرديغي كيمي، تورك آزه ربايجان اينسان حاقلاري درنه ك و قوروملاريني دا ايلگيله نديرمه ليدير. اؤزه لليكله اونوتولماماليدير كي بو شهه رده دينج گؤسته ري حاقلاري پوزولانلار، ائوله رينه بسيج ميليسله ري طره فينده ن باسقين ياپيلانلار، ياخالانانلار، دؤيوله نله ر و حتتا ندا آقا سلطان اؤرنه يينده اولدوغو كيمي اؤلدوروله نله رين اؤنه ملي بير بؤلومو تورك خالقينا منسوب اولان اينسانلاردير

٧-رفعت بيات: اونونجو جومهورباشخانليغي سئچگيله ري سيراسيندا، اوچ قادين دا آداي اولموشدور. بونلاردان رفعت بيات، آزه ربايجان`ين زنگان (زنجان)شهه رينين ايسلام شورا مجليسينده اسكي ميلله ت وكيلي ايدي. اونون آدايليغي، بو شخصين آشيري دينچي و فارسلاشميش اولماسينا رغمه ن، اؤته كي قادينلار كيمي، "شوراي نگهبان" طره فينده ن و صيرف قادين اولدوغو اوچون ردد ائديلميشدير. رفعت بيات اؤرنه يي، ايران ايسلام جومهورييه تينين تورك و آزه ربايجانلي قادينلارينين اينسان و يوردتداشليق حاقلاريني سيستئماتيك اولاراق پوزماسينين يئني بير اؤرنه ييدير. بو اوزده ن ده تورك و آزه ربايجانلي سيياسي قوروپلار طره فينده ن تبليغات آراجي و اينسان حاقلاري درنه كله ري طره فينده ن ده اونلارين گؤره و و سوروملولوقلارينا گيردييي اوچون ده يه رله نديريلمه ليدير.

٨-يوخاريدا سيرالانانلارا داها بير نئچه باشليق آرتيريلابيله ر. منيم وئرديكله ريمسه، تكجه بير اؤرنه ك ليست اولوشدورماق آماجي ايله وئريلميشدير.

سايقليلاريملا
مئهران باهارلي

------------ --------- -------

آزه ربايجان اينسان حاقلاري درنه كله ري اعلمي`يه صاحيب چيخماليديرلار

اعلمي`نين ايران`ين گنه ل سورونلاري و آزه ربايجان`ين دورومو حاققيندا سؤيله ديكله ري، اونون چوخ ياخين بير گله جه كده ايران دئوله تي طرفينده ن آغير بير شكيلده تضييقله ره معروض قالاجاغيني كسينله شديرميشدير. اعلمي اؤز سئچيم چاليشمالاري سيراسيندا ولايت فقيه`ي سورقولاميش، ايران ايسلام جومهورييه تي يؤنه تيجيله ريني ٢٠٠ كيشيليك بير مافيا آدلانديرميش، آناياسانين رئفئراندوما قويولماسيني ايسته ميش، ايران ايسلام جومهورييه تينين سولدوزدا ياپديقلاريني ايسراييل`ين غززه ده ياپديقلارينا بنزه تميش و .... شوبهه سيز اؤزونو يارالانميش حيسس ائده ن ايران دئوله تي، اعلمي`ني بو سؤيله ديكله رينده ن دولايي جزاسيز بيراخماياجاقدير. نئجه كي اينقيلاب محكه مه سي اعلمي`ني اورمودا ياپديغي ايلك سؤيله وي سيراسيندا محكمه يه چاغيرميشدير. اعلمي ايسته سه، ايسته مه سه آرتيق ايران دئوله تينين گؤزونده بير "پان توركيست"دير.

بو دورومدا تورك آزه ربايجان ميللي دئموكراتيك حره كه تي و اؤزه لليكله اينسان حاقلاري درنه كله رينين اعلمي`يه صاحيب چيخماسي، اونا قارشي اولان ميللي بورجلاريدير. آزه ربايجان اينسان حاقلاري درنه كله ري اعلمي`نين ردد ائديلمه سيني و ايران دئوله تينين اونا ياپديغي و ياپاجاغي باسقيلاري، گئجيكمه ده ن يئتگيلي و ايلگيلي مركه ز و قوروملارا چاتديرماليديرلار. اونوتولماماليدير كي - بير سيرا بيلگيسيز و دار گؤروشلو آزه ربايجانليلارين اعلمي`يه قارشي يوروتدوكله ري شخصييه ت تئرورو و قارالاما كامپانياسينا باخماقسيزين- اعلمي`نين ردد ائديلمه سينين اساس دليلي، اونون تورك خالقي و آزه ربايجان`ين آدايي اولماسي ايدي. دولاييسي ايله بوندان سونرا ايران دئوله تينين اعلمي به يه ياپاجاغي باسقيلار، تورك خالقي و گونئي آزه ربايجان`ا قارشي ياپيلان باسقيلار اولاراق گؤرولمه لي و ائله جه ده دونيا قامو اويونا يانسيتيلماليدير.

------------ --------- ------

موسوي`نين تورك اولماسي، خاريجي مئدييادا فارس شووئنيسمينه قارشي قوللانيلماليدير

موسوي دين دئوله تي و ويلايه ت-ي فقيه`ه اينانان، و فارسچي- پان ايرانيست ائييليمله ري اولان بير شخصييه تدير. آرتي، او گرچه ك بير ايصلاح طله ب ده دئييلدير. بوتون وئريله ر، اونون آزه ربايجان و تورك خالقينا اوز گتيرمه سينين –اعلمي`نين ترسينه- بير سئچيم تاكتييي اولدوغونو گؤسته رير. دئمه لي او تورك خالقي گؤزونده "ميللي" بير شخصييه ت دئييلدير. بونا رغمه ن، ايليملي و ارده ملي موسوي ايله آشيري و ايلكه ل احمدي نژاد آراسيندا، دين دئوله تي و ويلايه ت-ي فقيه`ده ن نه آنلاديقلاري آراسيندا اولدوغو كيمي، يؤنته م و اوسلوب آچيسيندان دا جيددي فرقله ر واردير. موسوي-احمدي نژاد" و حتتا "موسوي-خامنه اي" چاتيشما و چكيشمه سينه گلينجه، بو چكيشمه له رده موسوي، داها ايليملي و دئموكراتراق اولان طره فدير. بو اوزده ن ده موسوي، باتي دونياسي و ديش مئدييادا رغبه ت و به يه ني ايله قارشيلانير.

فارس شووئنيسمينين منيمه سه دييي بير يؤنته م واردير: اونلار اولوملو يؤنله ري اولان تورك شخصييه تله رين (اؤرنه يين مصدق)، تورك اولدوغونو قامو اويوندان گيزله ده رله ر. آنجاق اولومسوز و منفي يؤنو بولونان بير تورك وارسا (اؤرنه يين خلخالي)، دؤنه دؤنه و اوستونه باسا باسا بو شخصين تورك اولدوغونو وورقولارلار. بونو ياپماقدان آماجلاري ايسه، تورك كيمليييني آشاغيلاماق و تورك گنجليييني اؤز ميللي كيملييينده ن اوتانديرماقدير. فارسلارين اولوملو يؤنو بولونان بير توركون (اؤرنه يين شيرين عبادي`نين) توركلويونو ذيكر ائده نده ده آماجلاري، بو شخصين اؤزونو ايرانلي بيلديييني، دولاييسي ايله ايران توركله رينين ايران ميلله تينده ن اولدوغونو و باغيمسيز ميللي كيمليكله رينين اولماديغيني گؤسته رمه كدير.

عئيني دوغرولتودا سون اولايلار سيراسيندا موسوي`نين تورك و آزه ربايجانلي اولماسي گرچه يي بير سيرا فارس ديللي ايرانچي-سراسه ريچي مئدييا (اؤرنه يين مانقورت توركله ره عاييد اولان ايران امروز سايتي، ...) طره فينده ن سيخ سيخ گونده مه گتيريلير. ايرانچي-سراسه ريچيله رين بو تبليغاتلاردان آماجي، ايران توركله رينين باغيمسيز بير ميللي وارليق اولاراق حره كه ت ائتمه سيني انگه ل.له مه ك و اونلاري موسوي اؤرنه يينده اولدوغو كيمي ايران، ايران اولايلاري و ايران ميلله تينه ياماماقدير. آنجاق موسوي-احمدي نژاد`ين قارشي قارشييا گلمه سي، حتتا موسوي-خامنه اي چاتيشماسي، ايران توركله رينه فارس شووئنيسمينين بو سينسي پيلانلاريني بوشا چيخارتمايا ايمكان يارادير.

سئچيم سوره جينده ديش مئدييادا، ايران ايسلام جومهورييه تينين ايچه ريده ن چاتلاماسينا نده ن اولان ايليملي و دئموكرات موسوي`نين تورك و آزه ربايجانلي اولدوغو گرچه يي وورقولانميشدير. بيز ايسته سه ك ده، ايسته مه سه ك ده، موسوي بوگون ايران ايسلام جومهورييه تينين تمه ل.له ريني سارسان بير شخصييه ته چئوريلميشدير. بو، خاريجي تبليغاتدا بيزيم فارس شووئنيسمينه قارشي قوللانماميز گره كه ن بير نوكته دير. اؤزه لليكله ديش مئدييايا خطابه ن ياپيلان يايينلار و تبليغاتلاردا، موسوي`نين تورك اولوشونو چكينمه ده ن قوللانماليييق. بيز تورك موسوي`نين باش قالديريسيني دونيايا، تورك خالقينين فارس ايران ايسلام جومهورييه تيني قبول ائتمه دييي و فارسلاردان آيري ياپي و داورانيشلارا ماليك اولدوغو دييه سونمالي و موسوي كيمي تورك كؤكه نلي دينچيله رين بيله، فارس مودئللي شيعي ايسلام و ايران ايسلام جومهورييه تي ايله سورونلو اولدوقلارينا وورقو ياپماليييق. ايران ايسلام جومهورييه تينين تپه سينده اورتايا چيخان بو چاتيشماني تورك كؤكه نلي-آزه ربايجانلي ايليملي دينچي موسوي`نين، فارس كؤكه نلي-فارسيستانلي آشيري دينچي احمدي نژاد و حتتا فارسلاشميش ياري تورك اولان خامنه اي ايله چاتيشماسي اولاراق گؤسته ريلمه سينده ده يارار واردير. بوتون بو تبليغاتدان آماجيميز ايسه، ديش دونيايا ايراندا ياشايان تورك خالقينين، بو اؤلكه نين اويقار، چاغداش و اينسانجيل اوزو اولدوغو و ايران`ين گله جه يي سؤز قونوسو اولاندا باتي دونياسي طره فينده ن موخاطه ب آلينماسي گره كدييي فيكريني آشيلاماقدير.

گرچه يه هو

2009-07-08T14:32:00.000-07:00

گونئي آزه‌ربايجانلي تورك هاليوود اويناماني (آكترئسي) گولشيفته فراهاني

هاليوود اوينامانلاريندان (آكترئسله‌رينده‌ن)، ايران دوغوملو گولشيفته فراهاني، توركجه بير ماني اوخوياركه‌ن. او اصله‌ن گونئي آزه‌ربايجان`ين مركه‌زي اوستانيندا يئرله‌شه‌ن ده‌ييرمه‌نچي آدلي تورك كندينده‌ندير.

Golshifte Farahani, the Hollywood actress born in Iran sings an Azerbayjani-Turkish song. She is originally from the Turkish populated village of Degirmenci in the central (Markazi) province of Southern Azerbaijan in Iran.

گلشيفته فراهاني، هنرپيشه هاليوود متولد شده در ايران، آهنگي را به تركي آزربايجاني مي خواند. وي اصلا از دهكده ترك نشين ده ييرمه‌نچي (دگيرمنچي) استان مركزي در آزربايجاني جنوبي واقع شده در ايران است.

او قرار است در فيلم جديد رولند جافی، کارگردان صاحب‌نام هالیوود، به نام «اژدها چشم‌انتظار شماست» نقش‌آفرينی کند.او در شب اولين نمايش «مجموعه دروغ‌ها» در نيويورک بدون حجاب بر فرش قرمز در کنار ديگر بازيگران اين فيلم، لئوناردو دی‌کاپريو و راسل کرو، ظاهر شد. او در شب اولين نمايش «مجموعه دروغ‌ها» در نيويورک بدون حجاب بر فرش قرمز در کنار ديگر بازيگران اين فيلم، لئوناردو دی‌کاپريو و راسل کرو، ظاهر شد.

آيدين تبريزلي

2009-06-02T19:18:00.000-07:00

علی کمالینین حیات و یارادیجیلیغی

http://tilimxan.blogfa.com/post-56.aspx

آچیقلاما: بو یازی ۱۳۷۵ده(۱۹۹۶)تورکییه ده قورولان تورک دونیاسی کنگره سینده اوخونوب و یاییلمیش دیر.

یازان: دوکتور ح.م. گونئیلی

لاتین الیفباسیندان عرب الیفباسینا کوچورن: حسین قاراقانلی

تؤرک ادبيات تدقيقاتچيسي رحمتليک علي کمالي

گونش ايلي 1323 (1944/مارس) ايرانين «ساوا» شهرينين «قاراقان» ماحالينين «بند امير» آدلي کندينده، اکينچي بير عاعيلهده، اميرآدلي بير اوغلان، دونيايا گوز آچميشدير.

آتاسي رحمتليک «اکبر» کيشي همن کندلي، آناسي رحمتليک «عذرا سعيدي» ايسه قاراقان ماحالينين «ميسيرقان» آدلي کنديندن ايدي. سونرالار دولت سندلرينده اميرين آدي «علي» گئتميشدير.

اوشاقليق چاغي

رحمتليک علي کمالي، ايلک تحصيليني، اسکي اوصول ايله ايداره اولونان کند مکتب خاناسيندا، شريعت علملري عاليمي اولان رحمتليک «شيخ حسن محترمي»نين يانيندا اوخوموشدور. او، بو دوورهده مکتب خانالاردا درس وئريلن کيتابلاري او جوملهدن قرآن، گولوستان، کليله و دمنه، جامعالموقدماتي و ... اوخويوب چيخميشدير. علي کمالي عيني حالدا تحصيله ياناشي اکينچيليک ايشينده ده آتا آناسينا يارديم گسترميشدي.

او دوورده بوتون کندلر کيمي «بند امير» کندينده ده يازيب اوخوماق باجاران شخص چوخ آز تاپيلاردي. بونا گوره بالاجا علي کمالينين يازيب اوخوماق بيلمهسي هاميني تعجبلنديريردي. او کندليلره گلن مکتوبلاري اوخوياراق، هم يئرليلرينين ايستهديگي مکتوبلاريدا يازاردي. ائله بو سببه گوره چوخ آدام حتا امنيهلر اونا «بالا يازيچي» آديني وئرميشديلر.

«حسين کمالي»، علي کمالينين بويوک قارداشي اونون تحصيل آلماغا، يازيب اوخوماغا وورغون اولدوغو بارهده بئله دئيير:

«او (علي کمالي) کند مکتبخاناسيندا اوخودوغو چاغ، بير گون کنديميزه بير درويش گلميشدي. درويش قاپي قاپي شئعر اوخويوب ديلهنيردي. همن شئعرلرين بيري علي اوچون ماراقلي گلميشدي. ائله بونا گورهده آناميزدان ايستهميشدير، درويشه دئسين، اوخودوغو شئعرلري يازيب وئرسين؛ يادا بير داها اوخوسون من اوزوم يازيم! اونون ايستهديگين ائشيدن درويش، آياقلاري يئر توتوب، قارشيليقسيز وئرهبيلمزليگيني بيلديرميشدير. بو يانداندا 9 ياشيندا علي کمالي آياقيني بير باشماقا سوخاراق هر قيمته اولورسا، شئعري آليب منه وئرمهليسيز دئييردي. چوخ چکيش برکيشدن سونرا ياريم باتمان يارما وئريب، شئعري درويشدن آلديق.»

علي کمالي اون ياشيندا کند مکتبيني بيتيريب، تئهرانا گلميشدير. او تئهراندا ياشايان داييسي گيلده قالاراق، يئني اوصول ايله ايداره اولونان بير اوخولدا 5جي صنيفي اوخودو. او سونرا کي ايل 6جي سينيفي ساوا شهريند اوخوماغا مجبور اولموشدور.

ساوا شهري بند امير کنديندن 70 کيلومتر آرالي اولوغونا گوره، گل گئت اوچون ماشين اولسايديدا، ماشينا مينمهگه پول تاپماق چتين ايدي. بونا گورهده 12-11 ياشلي علي کمالي گئجه گوندوز ساوادا قالمالي اولموشدور. او 9 آيليق ساوادا تحصيل آلديغي مدتده بير قاري آروادين ائوينده ياشاميشدير. علي کمالي بو مدتده گرهگي اولان يئمک و سايير ملزوماتي آلماغا پولسوز اولدوغو اوچون هر نئچه واختدان بير، آتاسي کنددن اونا چورهک و سايير ملزومات گتيرردي. بعضنده آتاسي گله بيلمهينده، اوزو داغليق يوللار ايله ساوادان بند اميره گليب، آپاراجيغي ملزوماتي آرخاسينا آليب گتيرردي.

يول اوستوندهکي کندلرين اهاليسي تانيماديقلاري بو اوشاقي هميشه چانتالي گوردوکلري اوچون اونا، «چمدانلي اوغلان» (چانتالي اوغلان) دئيرديلر.

بئله بير چتينليکلره باخماياراق او، ايلک مکتبين آلتينجي صينيفيده ساوا و ساوا شهرينين اطرافيندا يئرلهشن نئچه يوز کندين اؤيرنجيلرينين ايچينده ان يوکسک رتبه ايله بيتيريب، بير جوت گيوه باشماق جاييزه آلميشدير.

علي کمالي اورتا مکتبيده ساوادا اوخومالي اولموشدور. او، اونجه «مرضيه باجي» آدلي بير قارينين، سونرالار ايسه رحمتليک «حاجي سيد جاواد حسيني» و اوغلو «حاجي سيد حسن حسيني»نين ائوينده و اونلارين حيمايهسي آلتيندا اوز تحصيلينه داوام ائتديرمشدير. ائله او ائولرده اولان اؤيرنجي اوشاقلارا درس اورگهدهرک، آرا سيرا بير شئعرده يازميشدير. کمالينين اورتا مکتبين اوچونجو ايلينده اوزو يازيب اوخولدا ديواردان آساراق اويرنجيلره ماراقلي اولان قزئتلري، اوخولون بير سيرا اويرتمنلري طرفيندن سانسورا معروض قاليب، سونرادا دايانديريلميشدير.

او، گونش ايلي 1337 و يادا اوخولون اوچ آي باغلي اولدوغو فورصتدن يارارلاناراق، شهرده بير بوش ائو تاپميش، بو ائوي اوچ آيليق بير اوزل اوخولا چئويرمهيه چاليشديقدا، اونون بو ايشيني بهگهنن «آموزش و پرورش» (تعليم-تربيت) ايدارهسي آداملاري اوچ آيليق بير اوخولو 14 ياشلش يئني يئتمه علي کمالييه تاپشيرميشلار. او بو اوچ آيدا اوچيوز اؤيرنجييه درس وئرهرک معين قدر پول قازانميشدير.

داها کمالي اوشاقکنده بويوکلر کيمي دوشونموش؛ هر حاديثه ايله علاقهدار اوز موناسيبهتيني بيلديرميشدير. او، ههله اونبئش ياشا دولماميش، ساوا شهرينده محرم آيينين بير گئجهسي «سعيد ابوريضا» آدلي ايمامزادهنين مقبرهسينده شاهليق اوصول ايدارهسينين ضيددينه اودلو چيخيش ائتميشدير. بونا گورهده پوليس طرفيندن ياخالاناراق دوستاقا سالينميشدير. اونو بو محکهمهدن قورتاران «حاجي ميرزا علي بدر» آدلي حورمتلي بير شخص اولموشدور.

کمالي اورتا مکتبين ياريسيني ساوادا اوخويور؛ آنجاق آرتيق تحصيل آلماقينين خرجين يوخسو ل آتاسي اودهيه بيلمزدي. ائله بو سببه گوره بير داها تئهرانا گليب تحصيله ياناشي تيکينتي و اينشاآت ايشلرينده فهلهليک ائتميشدير. عيني حالدا اوزوندن آشاقي صينيفلرده تحصيل آلان اوشاقلارا درس وئرهرک، چوخلو ساحهلرده ايشلهمهيه مجبور قالميشدير.

او تئهراندا «دارالفنون» مدرسهسينده اورتا مکتبين سون ايللرينده تحصيل آلارکن آتا بابا کندينه بند امير کندينده يئني اوصولدا مدرسه تيکمک فيکرينه دوشور. اوزو اون سيرادا دوراراق کند اهاليسيني ايشه چکير و نهايت بير چوخ خرجلري اوزو اودهيهرک 1339-جو ايلده بند اميرين يئني مکتبي ايستيفادهيه وئريلير. ائله همن ايللرده آتاسي اکبر کيشيده ايشلهمک اوچون تئهرانا گلير. آتا اوغول ال اله وئريب، بير مدت ايشلهديکدن سونرا تئهراندا 60 مترليک بير ائو يييهسي اولورلار.

کمالي اورتا مکتب ديپلمونو تئهرانين بوتونلويونده ان اوستون نمرهلرله اعليجي بير اؤيرنجي کيمي آلميشدير. بونا گورهده آدي ايله شکيلي و او زامانين گوندهليکلرينده چاپ اولموشدور.

ايجتيماعي سيماسي

علي کمالي 1341-جي ايلده اونيوئرسيتهيه داخيل اولماق ايله علاقهدار سيناقلاردان موفقيتله گئچيب، تئهران اونيوئرسيتهنين حقوق علملري فاکولتهسينده قبول اولموشدور. او 1345-ده حقوق علملرينده ليسانس آلاراق، افسرليک رتبهسيله ايکي ايلليک ايجباري عسکرليک وظيفهسيني داشيماق اوچون اوردويا داخيل اولدو. اوردودا دا حربي (افسري) فاکولتهده اؤيرنجيلره «حقوق، حکومت و اولوس آراسي ايلگيلري» عنوانلي علملري ايکي ايل درس وئرميشدير. ايکي ايل عسکرليکدن سونرا، علي تحصيلاتينا داوام وئرهمک اوچون بير داها اونيوئرسيتهيه داخيل و 1349-دا «جزايي عيلملر» اوزره يوکسک ليسانس درجهسي ايله بيرينجي درجهلي عدليه وکيلي کيمي ايشه باشلادي. او، آدي بويودوکجه، وار دوولتي آرتديقجا، بارلي آغاج کيمي خالقينين اونونده باش اگيردي. علينين، يوردونون اوغروندا فعاليت ائدهرک مالدان، جاندان کئچيردي.

او 15-12 ياشلاريندا 70 کيلومترليک يولو ياياق گئدهرک اوزونون شهردن کنده، کنددن شهره چادديرماقين يورغونلوغون جانيندان چيخارماغي تاريخ بويو محرم ساخلانيلميش کندلرده قايغي گوسترمکده گوروردو. حدسيز درجهده خالقيني سئوديگي اوچون اوزو چکديگي آغري آجيلاري، يورغونلوقلاري اونلارا قييماييردي.

اونلارين دينجلييي اوغروندا داغلارين گديکلري کوکسونو سوکوب، اونلارا يول چکمهيي اوزونه برج بيليردي. کمالي يول چکمه ايشلريني دوغولدوغو بند امير و «بولو بند» کندلرينين آراسينداکي يولو دوزلتمکله باشلادي. بو يولو ايشلهمکده هر ايکي کندين اهاليسي اونونلا امکداشليق ائتميشدير. ها بئله بند امير کندينين امکداشليقيلا « زراب» چايينين اوستونه بويوک بير کورپو سالديرديغي اونودولماز بير خاطيرهدي. همن چاغلاردا بند امير کنديندن اورانين هندهوريندهکي بولو بند، وسمق، برهموم، کوشکبر، تورشک و آزاد کينه اورادان ايسه گولک، ايسفاهانک، پيغمبر کندي، ده سيد و هبران کندلرينه اوز خرجيله يول چکديرميشدير. اونون قصدي بو يوللاري ساوانين ياخينليقيندا يئرلهشن ساوانين صنايع شهرينه (شهر صنعتي) چادديرماقيدي. ائله او ايشلرين داواميندا سون واختلار بند اميرين يولونو 45 مترليک يولا چئويرمهيي باشلاميشدي؛ آنجاق واختسيز اولومو بوتون ايشلريني ياريمچيليق قويدو.

اولومدن سونرا بير نئچه آي قاباق بند امير کندينين ياخينليقندا بير بويوک کورپو تيکمک اوچون داش توکدورموشدور. اورانين آدينيدا «آنا کورپوسو» قويماق قصدينده ايدي؛ قاباق حياتا گوز يومانا آناسينين مزارينين يولو او کورپودن گئچمهلييدير. تاسفله بو ايشيده سونا چادديرا بيلمهدي.

کمالي اورتا مکتبده اوخودوغو ايللرده چاليشقان، عيني حالدا يوخسول اوشاق اولدوغو اوچون «شيخ رياحي» آدلي بير کيشي اونا بير دست « پنجک- شالوار» وئرميشدي. اودا بو اينسان سئورليگين قارشيسيندا سونرالار بئش ايله کيمي، ايلده 50 دست «پنجک- شالوار»، بند امير کندينين اوشاقلارينا پايلاييردي.

بند امير کندينين مچيدينه 30 جوز قرآن وقف ائتمک، اونجه اوزو 100 جيلد کيتاب باغيشلاماقلا، «دوزج» کندينه کيتاب ائوي قورماق، «ميسيرقان» کندينين امکداشليق ايلا اورادا بويوک بير کيتاب ائوي ياراتماق، او کنددن خستهلري شهره آپارماق اوچون بير امبولانس آلماقا ايشتيراک ائتمک، بولو بند کندينين حاماميني تيکمکده مالي يارديم و امکداشليق ائتمک، بند امبره ديزل موتور ايله ايشلهين دييرمان قورماق، يئنه اوز پولو ايله او کنده ائکلتيريک موتورو گتيرمک، بوتون ائولره قارشيليقسيز و هئچ نه ايستهمهدن ايشيق وئرمک، اکينچيليگين يئني و دوزگون يوللاريني بند اميره اؤيرتمک، و چوخلو بئله بئله ايشلري اونون ايجتيماعي فعاليتلريندن سايماق اولار.

بونلارلا ياناشي وکيلليک ايشلرينده يوخسول آداملاردان پول آلمازدي و يا چوخ آز آلاردي. سؤزؤن قيساسي کمالي اولدوقجا اينسان سئور بير شخصايدي.

اونون کوورک قلبي تکجه اوز يوردداشلارينا دويونموردو. او دونيانين ان اوجقار يئرلرينده حاققي تاپدالانان اينسانلارا، خصوصيله موسلمانلارا قايغي گوسترمک و يارديم ائتمگي اوزونه برج بيليردي.

بونا گورهده ايسلام و موسلمان دوشمني اولان دوولتلرين حيمايهسيله ايسلام سينيرلاريني کئچيب، «دنيزدن دنيزه»، يعني قارا دنيز، آغ دنيز و خزر دنيزي آراسيندا موقدس ايسلام تورپاقلاريندا «بويوک ائرمنيستان» دوولتي ياراتماق قصدينه اولان داشناک ائرمنيلرين بيرينجي آدديم کيمي آذربايجان اولکهسينه تجاوز ائدهرک، بير ميليوندان آرتيق موسلماني ديدرگين ائتمهسينده تئهراندا ياشايان بير سيرا باجي قارداشلارين ايران ايسلام جومهورييهتي «قيزيل آيپارا جمعيتي»نين حيمايهسيله ياراديلان «قاراباغ موسلمانلارينا يارديم کوميتهسي»نده چاليشمادا و مالي يارديم توپلاييب، قيزيل آيپارا جمعيتينين کومهگی ايله آذربايجان اولکهسينه گوندرمهده کمالي قاباقجيل و چوخ چاليشانلاردان بيري ايدي.

علمي ادبي سيماسي

علي کمالي بير عدليه وکيلي ايدي. محکمهيه وکيل اولاراق اونلارين حاققيني مودافيعه ائدردي. وکيلليک ايشي چوخلارين بويوک واونملي ساييليرديسا، اولو و داهي سوز اوستاسي نسيمي[1]نين «من بو جهانا سيغامازام»، دئدييي کيمي، کماليده وکيلليک چرچيوسينده يئرلشميردي. دوغروداندا وکيلليک دونو کمالي کيمي بويوک اينسانين اينينه چوخ دار گلردي. اونون شاعير روحيهسي اوشاقليق چاغينين چوخلو چتينليکلريني دويوب، آجيليقلاريني دادميشدير؛ آغير حياتين زيندانيندا تاپدالانديقجا داها آرتيق بويوک بير داغ کيمي يئنيلمز اولموشدو. ائله بونا گورهده اولا بيلمهين ايشلري اولدورا بيليردي. يورولماق، بئزيکمک، سارسيلماق و ... اونون قاموسوندا آنامسيز سوزلر ليدي. حتي اولومونوده اوزونده اولدورموشدو.

نئچه ايشي بير بيريله ياناشي آپارماق، نئچه ساحهده چاليشماق اونون حياتينين دادي دوزو ايدي. او باغدارليقلا ياناشي اکينچيليکده ائديردي. شاعير اولاراق عدليه وکيلي ايدي. بونلار ايله بئله، ادبي تدقيقات، فلکلور ماترياللاريني توپلاماق و ... اونون باشيني آرتيق قالاباليق ائلهميشدي. بونلارين هاميسيندان دا اونون تکجه بير مقصدي واريدي.

او مقصد اونون باشيندا اولان سئوداني حياتا کئچيرمه، يعني ديل و ادبياتيميزين هئچ اولماسا بير قولونو اوزه چيخارماق ايدي. او بو يولدا مالينيدا قويموشدور، جانينيدا.

بونا گورهده او ايراننين ان چوخ محاکيمه سووان دورد بئش وکيلينين بيريايديسه، اونا تورک دونياسيندا شوهرت قازانديران اوز مدنيتي اوغرونداکي چاليشمالاريدي.

اوز ديدييينه گوره او سکيز ياشيندا، کند محکمهسينده اوخودوغو واختدان شئعر سويلهمهيه باشلاميشدير. تورکجه، فارسجا، عربجه و اينگيليزجهني بيلرکن، يازديغي اثرلر آرتيق تورکجه و فارسجا اولموشدور. تورکجه يازديغي شئعر و مقالهلرين بير حيصهسي تئهراندا چيخان وارليق درگيسي و سايير نشرياتدا چاپ اولموشدور. فارسجا اولان ساتيريک شئعرلريندنده ايسلامي اينقيلابيميزين ايلک ايلينده 152 صحيفهليک «نيفله» آدلي بير مجموعه چاپ ائتديرميشدير. هابئله بير سيرا ساتيريک شئعرلريده اورتا مکتبده اوخودوغو چاغلار «آق کمال» و «نيفله» ايمضاسيله گوندهليکلرده چيخميشدير.

اونون چاپ و نشر اولموش اثرلريندن بيريده «اينقيلاب» کيتابيدير. رحمتليک علي کمالي اينقيلابين غلبه چالماسي اوغروندا وار گوجو ايله ايشتيراک ائدهرک، خالق کوتلهلري طرفيندن وئريلن مختليف ديللردهکي شعارلار، اعلانلار، اينقيلابا عاييد اولان خبرلر، شئعرلر شرقيلر، حماسي حاديثهلر و ساييرهدن توپلاديغيني اينقيلاب آدلي کيتابيندا 1358-جي ايله ايران خالقلارينا ائتحاف ائتدي.

اونون شئعر و ادبياتا نهقدر وورغون اولدوغو بارهده بند امير کندينده شئعر اوخويان درويشين حيکايهسي ان ياخشي بير اورنکدير.

او قولاغينا دين سوزلري ديقتله دينلهيير، آغير يونگول ائديردي. «تيليم خان» آدلي شاعيردن ديللر ازبري اولان شئعرلر اوخوندوقجا علي کماليده آرتيق ماراق دوغوروردو. او درويشين شئعرين سئويب، ياريم باتمان يارمايا آلديغي کيمي، تيليم خاندان اوخونان شئعرلريده هر زحمت و چتينليکله اولورسا يازماغا، اؤيرنمهيه چاليشيردي. گونو گوندن تيليم خانين کيم اولدوغونو بيلمهيه، هابئله اثرلريني توپلاماغا يونهليردي. نهايت بير مدت آختاريشلاردان سونرا، اونو اونون ساوا ايله همدان آراسينداکي مزلقان بولگهسينين «مرهغئي» کندينده ياشاديغي و تخمينن 1205 ه.ش ايلده او کندده وفات ائتديييني بيلدي.

کمالي او کنده گئدير، شاعيرين نوه نتيجهلريني تاپير؛ اونون اونون اثرلريني توپلاماغا، اونلاريندا يارديملاريندان فايدالانير؛ آنجاق اثرلرين داها آرتيق اولدوغونو دويان کمالي بونلارادا راضي اولمايير، بلکه «تيليم خانين شئعرلرين توپلاييرام» دئيه؛ همدان، قوم، خلجيستان، اراک، ملايير و سايير يئرلري کند به کند، اوبا اوبا، اويماق اويماق دولانا دولانا گئدير «قشقايي» ائللرينه چاتير. شيراز اولکهسينده ياشايان تورک ائللريني بير بير دولانير. «کيرمان» ايالتينده ياشان تورک ديللي «افشار» طايفالاريني تاپير. ايصفاهان هندهورينده تورک ديللي خالقلارا باش وورور؛ هر ماحالدا الينه کئچن ماترياللاري توپلايير.

بو آختاريشلار بير ايل ايکي ايل يوخ، اوتوز ايلدن آرتيق داوام ائدير؛ نتيجهده تکجه تيليم خان يوخ، اونلارجا شاعيرين ايتيب باتماقدا اولان شاعيرلريني و فلکلوريک اثرلر توپلاماغا موفق اولور. اولان بير سيراسين آغيزلاردان توپلايير، بعضيسينيده ال يازمالاردا، توکوب داغيلماقدا اولان اسکي بياضلاردا تاپير. بياضلارين بعضيسي اوخوناقلي اولسادا، بير چوخو قارما قاريشيق، اوخونماسي چتين اولان يازيلاردير. اونلارين بير سيراسيني قارشيليقسيز الده ائده بيلميشسهده، چوخونا آغير پوللار وئرمهيه مجبور اولموشدور. هابئله آيري آداملارا پول، ماشين وئريب، ادبي ماترياللاري توپلاماغا گوندرمهسيده آز اولماميشدي. باشدا تيليم خان اولاراق ادبي اثرلر توپلاماق اوچون باش ووردوغو کند و شهرلرين آدلاري او قدر چوخدور کي، اونلاري بير کيتاب کيمي چاپ و نشر ائتمک اولار.

توپلانميش اثرلرين چوخو اورتا ايران تورکلري و نئچهسي ايسه «قاشقاي»لارا عاييددير. فلکلوريک اثرلرين ديلي تورکجهدير. شئعر مجموعهلرين چوخو تورکجه، بعضيسي ايسه فارسجا، کيچيک بير اثرده عربجهدير.

اثرلرين اوخوماسي و کوچورمهسينين نه قدر چتين اولدوغونا باخماياراق، کمالي تيليم خاندان باشقا نئچه آيري شاعيرين اثرينيده کوچوردوکدن سونرا، عرب اليفباسيندا «نستعليق» خطيايله چوخ گوزهل يازديريب، حاضيرلاميشدير.

بو چاليشقان اديب و تدقيقاتچينين بو قدر ايشلريني آلقيشلايان بير اولسايدي، قينايان، آتماجالي آتماجاليسوزلرله اوشنديرن، قاباقينا داش آتان مين اولموشدور. اونو باشا دوشموين چوخلاريدا اليندن توتماديقي، او ياندا قالسين، آياقينداندا ياپيشميشديلار. بويوک اورهکلي، درين دوشونجهلي، کمالي بونلارا باخماياراق، اوز يولونو داوام ائديردي.

او، اوز زنگين ديل ادبيات، گئنيش مدنيتينه اوزاقلاشميش و ياديرغاميش ديلداشلاريني هر يئرده تاپيرديسا، اونلار ايله دانيشيب، آييقليق وئريردي. علي کمالي علمي ادبي ايشلريندن آزدا اولسا، اورنک وئرمکلر اوچون، کئچن سون ايللرده شاعيرلريميز و اونيوئرسيتهلرده اوخويان اؤيرنجيلريميز طرفيندن مختليف يئرلرده کئچيريلن ادبي مجليسلرده ايشتيراک ائدهرک، چوخوندادا علمي، ادبي، تاريخي چيخيشلر ائديردي.

او 1371 و 1372-جي ه.ش ايللرده مدنيتيميز اوغروندا چاليشان «اوستاد شهريار درنگي»نين امکداشليق ايله نئچه يوز نفر عاليم، شاعير، يازيچي و تدقيقاتچيني آتا بابا يوردو ساوا ماحالينا و اوجا داغلارين آراسيندا يئرلهشن «مرهغئي» کندينده تيليم خانين مزارينين زيارتينه آپارميشدي. بو سفرلرين هر بيرينده ايکي گونلوک علمي ادبي قورولتاي کئچيريلهرک، قوناقلار اونون ادبي فلکلوريک ماترياللار توپلاديغي يئرلرين بعضيسي ايله تانيش اولموشلار. هابئله قوناقلار بند امير کندينده «تيليم خان سککيسي» آدلانديرديغي يئري ياخيندان گوردولر. او نئچه ايل بوندان قاباق پول ايله آليب، ميليونلارجا خرج ائدهرک، «لوکتينگهسي[2]» آدلي بير داغين اتگينده بويوک بير يئري، هامارلاييب، دوزنليگه چئويرميشدير. او يئرده بير مدنيت مرکزي، اورايا اويغون اولان سارايلار تيکهجيدي.

رحمتليک کمالي قوناقلارا سوز وئرميشدي، لوکتنگهسينين زيروهسينده تيليم خانين هئيکليني يوندوراجاق، و مرهغئي کندينده اونا لاييق عابيده تيکديرهجکدير.

او تئهراندا چيخان «وارليق» درگيسينين يازارلار هئيتينين عضوو اولموش و بو درگي ايک چيخديغي ايللرده هر ساييندان 200 نوسخه اوز پول ايله آليب، اونلاري قارشيليقسيز اولاراق، خالقا پايلاييردي. بئلهليکله درگيني خالقا تانيتديرير، درگييه ايسه آزدا اولسا، يارديم ائديردي.

توپلاديغي اثرلر

کمالی اولجه تیلیم خان اثرلرینی توپلاماق قصدینده اولسایدیدا، او اثرلرله یاناشی همن دفترلرده تورکمن ماحمود، خسته قاسیم، آشیق رضهلی و ساییرهنین اثرلرینیده اله کئچیرمیشدیر. بونا گؤرهده اؤز فعالیت ساحهسینی داهادا گئنیشلندیریب، چوخلو ایتیب باتماقدا اولان اثرلری توپلاماقا باشلادی و بو اثرلرین سایینی 110 عنوان حدودونا چاتدیردی. اونلارین نئچهسی ناقیص یادا توپلانمالی ماتریاللاری هله موکمل توپلانمامیشدیر. تخمیمنا یوز اثر تکمیل اولموش و یا بیر یئره چاتمیشدیر کی، اونو بیر کیتاب کیمی علم و ادبیات علمینه تقدیم ائتمک اولا.

توپلانمیش اثرلرین تخمینا قیرخی شیفاهی خالق ادبیاتینا عاییددیر. اونلارین ایچینده «آتالار سؤزو»، «تاپماجالار»، «ییرلار» (بایاتیلار) و «سؤلچکلر» (ناغیللار) مجموعهلری واردیر. آتالار سؤزو، ییرلار، تاپماجلار و سؤلچکلر بعضیسی آذربایجاندا اولان نمونهلرایله اوخشار و اورتاق اولورسادا، بیر چوخودا اونلار ایله فرقلیدیرلر.

هابئله اوتوزدان آرتیق آشیق داستانلارینین بعضیسی محض اورتا ایران تورکلرینه عایید اولاراق، بعضیسینین عنوانی ایله آذربایجان، تورکمنلر و ... آشیق داستانلاری وارسادا، بو عنوان بیرلیگی اثرلرین عین اولدوغو آنلامیندا دئییلدیر. دئملی بونلاردا اورتا ایران تورکلری واریانتلاری و شیفاهی خالق ادبیاتیمیزین باشقا بیر قولو کیمی میدانا چیخیلار.

آشیق دستانلارینین ایکی کیچیک توپلوسونو رحمتلیک کمالی اؤزو تنظیم ائتمیشدی. 19 عنوانینی ایسه سون واختلار «حسین م. گونئیلی» کاستلر و مختلیف ال یازمالاریندان کؤچوروب تنظیم ائتمکدن سونرا کمالینین منشیسی خانیم «حبیبه مهدیپناه» تایپ ائتمیشدیر. قالان عنوانلاریندا بیر سیراسی تنظیم ائدیلمک قابلیتینه مالیک اولاراق، بیر سیراسی ایسه ناقیصدیرلر.

آشیق دستانلارینی توپلاماقدا «ملاییرلی آشیق عابباس»، «آشیق اکبر» و باشقا بیر آشیق، هابئله یاخین کئچمیشده وفات ائدن «افشار» آدلی بیر شاعر و بو گونه کیمی اؤیرهنه بیلمهدیگیم باشقا شخصلر اونونلا سیخ امکداشلیق ائتمیشلر.

مرحوم کمالنین فیکری بو ایدی کی هر دستانا یازیلاجاق «اؤن سؤز»ده او دستانی سویلهین، یازان، ترتیب ائدن و باشقا چالیشانلارین امکلری قید اولوناراق هاممیسیندان قدیردانلیق اولسون.

بیز بوردا اونون توپلادیقی اثرلرین حاضیرلانمیش سیاهیسینی زنگین معنوی ثروتیمیزین قورونماسی اوغروندا چالیشان سایغیلی عالیملریمیز و علم عالمینه تانیدیریق:

1- شاه ایسماعیل

2- ماحمود ایلا نیگار

3- آشیق غریب– شاه صنم

4- عابباس- گولگز

5- کلبی– حوریزاد

6- معصوم– افروز

7- خان عسگر– محبوب

8- همراه– سروناز، ساناز

9- طاهار میرزا – زهره

10- محمد– پری

11-اسلی– کرم

12-بهرام– گول اندام

13-سیدی– پری

14-صیاد– سادات

15-فرهاد– گولشاد

16-فرشاد– گولشاد

17-قوربانی– پری

18-نجف– ماه جمال

19-ورقه– گولشن

20-وانلی گؤیچک

21-حسرت

22-اسعد نیظام

23-ولی اوغلو

24-سلیم– شمسی

25-سیامک– سوسن

26-شیرین– بیرچک

27-بهمن– کوچیک

28-لیلی– مجنون

29-حئییف سنه ممد حسن خان

30-خسرو– صنم

31-فغفور بی

32-اسد بی

33-کور اوغلو

34-قره چای

35-تاپماجالار

36-آتالار سؤزلری

37-ییرلار (بایاتیلار)

38-سؤلچکلر (ناغیللار)

39-توتو قوشو

40-گرگرلی ممد

آشاقیداکی گؤستردیگیمیز سیاهی ایله کمالینینتوپلادیقی اثرلرین یازارلارینین آدینی و یا اثرلرین اؤز عنوانلارینی ایچینه آلماقدادیر. اثرلرین تخمینا ایگیرمی عنوانی عرب الیفباسیندا نستعلیق خطی ایله یازیلیب حاضیرلانمیش، قالانینیندا بیر سیراسی ترتیبه سالینمیش، بعضیلری هلهده ایشلنمهمیشلر.

ترتیب ائدیلمیش اثرلرین ان گؤزلی تیلیم خانین دیوانی، ان حجملیسی اکبر خان رزاقینین ایکی دیلده بئش جیلدلیک دیوانیدیر. تیلیم خان دیوانینی توپلاماقدا، تیلیم خان هم یئرلیسی اولان « حاجی جعفر اوغلو غفاری»، رحکتلیک اکبر خان رزاقی، حاضیرلاماسیندا ایسه «پروفسور غلامحسین بَیدیلی»، «دوقتور محمد تقی زهتابی»، «اسماعیل هادی»، «حسین م. گونئیلی» و بلکهده هله اؤیرهنه بیلمهدیگیمیز باشقا عالیملر و ادبیات سئورلر کمالییه یاردیم ائتمیشدیلر.

یوخاریدا ایشاره ائدیگیمیز اثرلرین سیاههسی بونلاردیر:

1- تیلیم خان

2- تورکمن – ماحمود

3- اکبر خان رزاقی

4- میرزا محمد علی مداح

5- داوری

6- درگزینلی موللا احمد

7- آغداشلی مهدی رفیعی

8- سنگکلی آشیق رضهعلی

9- سید احمد تفریشی «کوثر»

10-فانی

11-بند امیرلی شیخ محمد حسن

12-عابباسعلی یقینی

13-آغداشلی مذنب[3]

14-مهدی

15-شیخ حسن محترمی

16-قاراقانلی غیبعلی

17-مأذون قاشقایلی

18-بایدار اوغلی

19-قاشقایلی یوسف خسرو

20-آلماس

21-عندلیب

22-خاکی

23-ساوهلی ذاکر

24-ریضا

25-قدسی خلج

26-علیرضا

27-علی اکبر قدسی

28-بهییم

29-ساوهلی شهاب

30-پناهی

31-صانعی

32-غلامحسین هریانی

33-فرخنده

34-مخلص

35-عاصی

36-آسیم

37-سمندر

38-نوبرانلی ذلیل

39-محسن محمد حسینی

40-محمد محسن محمدی

41-شیدا

42-قزوینلی فقیر

43-حسن

44-مهدی خان کوردآبادی

45-نجفی (آغداشلی)

46-تورکمن فتاح

47-میرزا محمد خوشنویس

48-ماحمود باقری

49-کاظیم

50-آغداشلی نجار

51-ایسمهلی تورک

52-افشار

53-حسین تورکی

54-ایفتیخاریان

55-غرق آبادلی شوقی

56-شیخ مهدی منتظر

57-میرزا نصرالله ادیب

58-سالار ناصر

59-خسته قاسیم

60-سهاب السعادت

61-تعزیه خوانلیق

62-بیچاقچی ائلی

63-الویر

64-ساوه و توابع

65-گلچین

66-تورکها و سفرها

67-داغیناق تورکلرین آثار و نیشانهلری

68-مسکین حسین، قاشقایی سهراب، حسین بی بیات، علی شهلو، مسیح، قول اروج، رحیم بی عبدالرحمانی. یوخاریدا آدی چئکیلن شاعیرلردن بیر شعر توپلوسو.

تاسف کی، کمالی، بو اثرلری چاپ و نشر ائتمکله 35 ایلدن آرتیق چئکدیگی زحمتلری آغریسینی و یورقونلوغو جانیندان چیخارا بیلمهدی.

او بو آغیر یوکو بوتون قلم اهلینی چیگنینه قویوب گئددی. او نئچه ایللر ایدی کی اورک آغیریسی ایله یاخالاشیردی. نهایت 11/5/1375، 1996-جی ایلین «آگوست» آیینین ایلک گئجهسی 52 ایل ائلینین، دیلینین، ادبیات و مدنیتینین سئوگیسی ایله چیرپینان اورهگی دایانیب دوردو. اونون عومرو اوزون سورمهدییسه ادبیات تاریخیمیزده ایتیب– باتمایان ایزلر قویوب گئتدی. ندنسه جوما آخشامی گونو اونون اؤلوموندن اون ایکی ساعات سونرایا کیمی بو آجی خبر ادبیاتچیلاریمیزین هئچ بیرینه چاتمامیشدیرسا، او گون آخشام چاغی بو خبر سرعتله یاییلدیغی ایچین صاباح اونو تشییع ائتمهگه چوخ اوزاق شهرلردن گلن شاعیر و اینجه صنعت خادیملریمیزین سایی آز دئییلیب. او تهرانین «بهشت زهرا» قبریستانیندا 32 ایکینجی پارچادا (قطعهده) تورپاقا تاپشیریلمیشسادا، آدی مدنیت تاریخیمیزدن، همده اورکلریمیزدن سیلینمییهجکدی.

بیز اولو کمالینین روحونا شادلیق، قارداشلارینا، باجیلارینا، ایکی اوغلونا، قادینینا و بوتون قوهوملارینا ساغلیق آرزیلاییراق اونلاردان ایستییریک کی، کمالینین توپلادیقی اثرلری چاپ و نشرینده وار گوجلری ایله چالیشسینلار.

8/7/1375

29/9/1996

حسین م. گونئیلی

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - آذربایجاننین بویوک آدلیم شاعیرلریندن

Luktingəsi -[2]

[3]- Mozneb

قایناق:قاراقان

2009-06-02T14:43:00.001-07:00

آذربايجانين اونودولموش و غريب بؤلگه لري)همدان، قزوين، زنجان و مركزي اوستانلار(

ساوالان هالماتانلي

بيلديگينيز کيمي 85 ايل بوندان اؤنجه فارس حاکيمييتي ايراندا ايش اوستونه گلير و ايران مملکتينده ياشييان غئير فارس اينسانلار اؤزلليکله تورکلر، فاشيستي سيياست لره معروض قاليرلار . فاشيستي سيياست لر اساسيندا آذربايجان ايالتي تجزييه اولور و اوندان نئچه بؤلگه آيريلير. آذربايجانين تجزييه سي ياواش ياواش و چئشيتلي شکيل لرده قاباغا گئدير و بو گونه قدر آذربايجان نئچه اوستانا تجزييه اولونوب کي عيبارتدير: باتي آذربايجان، دوغو آذربايجان، اردبيل، زنجان ، همدان، قزوين و مرکزي اوستانلار. آذربايجانين بير پارا شهرلريده او بيري اوستانلارا وئريليب کي اؤرنک اولاراق آستاراني آد آپارماق اولار.گونئي آذربايجان ميللي حرکتي قئيد اولونموش بؤلگه لرين بير سيراسيندا فاشيستي سيياست لره قارشي موباريزه يه باشلاييب و بو گونه قدر اؤنملي و گؤزه گلين نتيجه لره چاتيب آما ايستر- ايسته مز بير سيرا بؤلگه لرده اونودولوب . اونودولموش بؤلگه لرده (همدان،زنجان و قزوين و مركزي اوستانلار) آشاغيدا قئيد اولونان يوللار اؤنر وئريلير.

1- هر ايل همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لرينه اؤزل بير هفته ايختيصاص وئرينسين کي همدان هفته سي،زنجان هفته سي ، قزوين هفته سي و مركزي اوستان هفته سي آدلانسين. بو اؤزل هفته لرده سيته لر ، وئبلاقلار، كلوب لار و باشقا اينتئرنئت ساحه لري قئيد اولونان بؤلگه لري مئحورييتده قويسونلار و چاليشسينلار تا بو اونودولموش بؤلگه لرين تاريخ ، فرهنگ ، اقتصاد و... مسئله لرينه اؤنم وئريب و اونلاري آرتيخراق تانيدديرسينلار.

2 - قئيد اولونموش بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه تعريف اولونسون.بيلگي سايار ايشينده چاليشانلار، قئيد اولونموش بؤلگه لره و آذربايجانين باشقا بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه طرراحليق ائله سينلر. بو سيمگه اولا بيلر كي هر بؤلگه نين بير گؤرملي يئري يا آدليم شخصييتلريندن بيري يا نئچه سي يا بونلارين تركيبي اولسون. بو سيمگه آذربايجان بؤلگه لرينه اؤزل بير كيمليك و اؤزلوك ياردا بيلر.

3 - همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لريني آرتيخراق تانيدديرماق اوچون اؤيرنجي درگيلرينده اؤزل سايلار چيخماليدير. آذربايجانين چئشيتلي بؤلگه لرينده چيخان اؤيرنجي درگي لري بو قونويا اؤنم وئرملي ديرلر نيسه بيلي يوردلاردا اولان اؤيرنجي لره اويانيش وئرمك بيزيم بيرينجي ايشيمزدير.اگر بير جامعه نين اؤيرنجي لري بير قونودا اويانسا ، بالا بالا جامعه ده ياشييان باشقا اينسانلاردا اوياناجاق و بو مسئله نين اؤنمي ني دوشونجكلر.

4- همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي اوستان لاريندا اولان بيلي يوردلارلا گوجلو ايلگي قورولماليدير. بيلديگينيز كيمي قئيد اولونموش بؤلگه لرده تكجه زنجاندا بير پارا گؤزه گلين اؤيرنجي حركاتي گؤرونور. ميللي حركتده اولان اؤيرنجي لر تحصيل لرينه داوام وئرمك اوچون ائلييه بيلرلر قئيد اولونان بؤلگه لرين بيلي يوردلاريني اولوييتده قويالار. مثلا ليسانس ، يوكسك ليسانس و... مقطع لرين ايدامه وئرمك اوچون قئيد اولونان بؤلگه لره گئده لر.يا اوردا اولان اؤيرنجي لرله ايلگي قوروب و اوردا بير پارا فرهنگي ايشلر يولا سالالار. مثلا كولترل سرگيسي يا آذربايجان كانسرتي قورماق و بو كيمي ايشلر.

5- همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگلرينده ايشلري ياخجي قاباغا آپارماق اوچون ايش تيملري تشکيل تاپماليدير.

6- قئيد اولونموش بؤلگه لره اينتئرنئت ساحه سينده اؤزل وئبلاقلار و وئب سايتلار يولا دوشملي دير.

7- آذربايجان ميلتين تشويق ائده ک تا بايرام اَييام لاريندا قئيد اولونموش بؤلگه لره سفر ائده لر.بو آماجا يئتيرمک اوچون ايسفند آييندا رئکلاملار اولماليدير.

8- قئيد اولونموش بؤلگه لرده چئشيتلي اَيياملاردا اؤزلليکله بايرام اَيياملاريندا کيتابلار، درگيلر و... تؤهفه اوچون ياييلماليدير. يوخاريدا دئييلن ايشلر تكجه بير پارا اؤنرلردير كي يازانين ذئهنينه يئتيريب . باشقا اؤنرلر بونلاردان داها گؤزل و فايدالي اولا بيلر. موباريزني قاباغا آپارماق اوچون لازيمدير آذربايجانين تبريز و اورمو كيمي بؤلگه لرينده حاكيمييتين فيشارين آزالداق و آسيميله اولان بؤلگه لرده مثلا قزوين ده فرهنگي موباريزه ني گوجلو شكيلده باشليياق.

بو مقاله نين گلجك ده داوامي اولاجاق!!!

2009-05-10T18:21:00.000-07:00

درخشش آهنگ "سنگک-مرغئی" از شهريار آزربايجان (استان تهران)
در جشنواره تولیدان سیمای مراکز استانها در استان قزوین آزربايجان

http://qaraguney.blogfa.com/post-5.aspx

نصرت الله زرگر- شهريار-استان تهران-آزربايجان

بسمه تعالی

آهنگ محلی ترکی "سنگک-مرغئی" در شانزدهمین جشنواره موسیقی محلی تولیدات مراکز استانها در قزوین درخشیده و از معصومی فر رئیس صدا و سیمای استان قزوین لوح تقدیر دریافت کرد.

این آهنگ را آشیق نصرت الله زرگر از فعالین فرهنگی منطقه شهریار استان تهران در جشنواره مذکور اجرا نمودند.

لازم به ذکر است که آشیق گونش (علی رمضانی) نیز شعر زیر از اشعار حکیم تیلیم خان را در چهارمین گردهمایی حکیم تیلیم خان با آهنگ مذکور(مرغئی هاواسی) در تاریخ ۲۹/۴/۱۳۸۷ در روستای مرغئی ساوه اجرا نمودند:

سرحد ده حکومت ائدن
عقلی کم لر والی اولماز
داش دگسه قیزیل چاناغا
درجه سی عالی اولماز

نيصفه جامينان مست اوْلان
هرزه دامنه دست اوْلان
عاغلي کماينن دوست اوْلان
خجالتدن خالي اوْلماز

هر بهارين قيشي واردير
هر ناخوشون هوشو واردير
بال ائدهنين نيشي واردير
هر مگسين بالي اوْلماز

سؤزونده کاميل اوْلمايان
چيگنه شماييل سالمايان
علي وصفيني بيلمهين
درويشين جلالي اوْلماز

تيليم, نامرد هم نشينين
پايهسي اوْلماز ايشينين
عاغلي کم اوْلان کيشينين
هئچ مجليسه یولي اولماز

(حکیم تیلیم خان دیوانی - ۱ ص ۱۸۳)

2009-04-24T06:38:00.001-07:00

ساوه، یکی از شهرهای محروم آذربایجان

ساوه شهری در استان مرکزی است که اگرچه در محدوده استان تهران قرار ندارد، اما به دلیل فاصله نه چندان زیادی که با تهران دارد، به عنوان یکی از شهرهای صنعتی نزدیک به تهران شناخته می شود. زمانی ساوه را با انارهای سرخ رنگ آن می شناختند اما امروز خبری از انار نیست. امروز ساوه به شهری صنعتی و بزرگ با ساکنانی که اغلب غیربومی و مهاجر هستند تبدیل شده است.
مهاجرانی اکثرا جوان که برای یافتن شغل در شهر صنعتی ساوه به این منطقه آمده اند. اما نه تنها شغل مناسب و پایداری پیدا نمی کنند بلکه با مشکلات دیگری هم مواجه شده اند. یک جوان 22 ساله می گوید: دو سال است به ساوه آمده ام. اول، کار خوبی در یک کارخانه پیدا کردم اما مشکلات مالی باعث شد کارخانه، نیروهای خود را تعدیل کند و من هم اخراج شدم. الان یک سال است که یا بیکار هستم، یا اینکه موقتا یک ماه کار می کنم و دوباره روز از نو و روزی از نو.
از او می پرسم: سخت نیست که دور از محل زندگی خود باید کار کنی؟ می گوید: چاره ای ندارم. در شهر ما کار خوب پیدا نمی شود. از یکی از نزدیکان شنیدم در ساوه راحت تر می توان کار پیدا کرد. اینجا هم که اوضاع را می بینید. هنوز دنبال کار می گردم ولی با وضع اقتصادی بد مملکت، هیچ شرکت و کارخانه ای دنبال کارگر جدید نیست.
کارگر دیگری که از شمال به ساه آمده و 29 سال دارد می گوید: 4 سال است در ساوه کار می کنم. مدتی در یک کارخانه کار می کردم و وضعیت خوب بود اما کارخانه به دلیل مشکلات مالی تعطیل شد و الان نزدیک به دو سال است که به طور موقت، این طرف و آن طرف کار می کنم تا ببینم می توانم کار ثابتی پیدا کنم یا نه. البته همه جا پارتی بازی است و کسی به سابقه و تحصیلات کاری ندارد. من فوق دیپلم دارم اما به اینکه یک کارگر ساده باشم راضی ام. با این حال کاری برای من پیدا نمی شود. از او می پرسم که چرا به تهران نمی روی؟ می گوید: اول به تهران رفته بودم. آنجا راحت تر کار پیدا می شود ولی خرج کرایه خانه آنقدر بالاست که من تمام درآمدم را باید اجاره خانه بدهم. اینجا کار کمتر پیدا می شود ولی درعوض، هزینه خیلی بالا نیست و راحت تر می توانم پس انداز کنم. البته به شرط آنکه کاری داشته باشم! او که تازه درد دل کردن را شروع کرده می گوید: الان 29 ساله هستم اما هیچ چشم انداز روشنی برای آینده ندارم. وضعیت کار به حدی بد است که پس انداز کافی برای تامین هزینه های مراسم ازدواج و تشکیل زندگی ندارم. آن هم در حالیکه 7 سال است دور از خانه در تهران یا ساوه کار می کنم. چون هزینه ها بالاست و گاهی اوقات هم بیکار می شوم و مجبورم از جیب بخورم. آیا این انصاف است که بهترین سالهای زندگی من اینطور به هدر برود؟
یکی دیگر از جوانانی که برای کار به ساوه آمده و برخلاف دیگران کار ثابتی پیدا کرده، هرچند اعتقاد دارد که امید زیادی به حفظ این کار ندارد، به مشکل دیگری در ساوه اشاره می کند. او می گوید: با اینکه ساوه جمعیت زیادی دارد و خیلی از آنها هم جوانانی هستند که برای کار کردن به این شهر آمده اند، هیچ امکانات مناسبی ندارد. ساوه 500 هزار نفر جمعیت دارد اما نه یک سالن سینما دارد و نه تفریحگاه مناسبی که جوانان در آن سرگرم شوند. جوانان مجبورند اوقات بیکاری خود را در خیابانها به بطالت بگذرانند و اگر هم بیکار شوند دیگر انگیزه ای ندارند و به اعتیاد روی می آورند. مسئوولان که نمی توانند برای اشتغال جوانان کاری کنند، حداقل به فکر تفریح آنها باشند. هرچند که خیلی از تفریحات از نظر آنها ناسالم و مغایر دین و ارزشهاست!

2009-02-28T05:50:00.001-08:00

جغرافياي انساني خلق ترك در ايران

مئهران باهارلي

اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي
Odgün, Boz Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩

سؤزوموز

ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند.

سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:

خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:

يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب: بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند.

دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است.

سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:

در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است).

زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).

گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:

يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي: اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.

ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.

ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي: اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).

متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان

در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد:

١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند.

٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني: گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است.

٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني: گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند.

اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد.

سه حوزه عشايري خلق ترك:

عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند:

يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....

تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.

دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب: اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....

تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است.

سه-حوزه عشايري شمال شرق: اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...

جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:

تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند.

در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است.

هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:

ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.

"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:

يك-جعفري: مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

دو-علوي: اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

سه-سني: تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

پنج-بهائي: دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.

شش-امامي: مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود.

هفت-مسيحي: در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.

زيرگروههاي كشوري ملت ترك

همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند.

به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):

يك-ايران: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.

دو-قفقاز: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.

سه-آخيسقا-مئسخئت: موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.

چهار-شرق تركيه: اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.

پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل: اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.

شش-افغانستان: در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.

پان ايرانيسم و پان توركيسم

-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.

-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.
-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.

-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند.

-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.

-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند.

-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است.

-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود.

-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.

-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.

-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.

-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.

-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.

-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.

گرچه يه هو!!!!

سفرنامه ساروق - معرفی روستای باستانی ساروق

2009-01-31T00:31:00.000-08:00

سفرنامه ساروق - معرفی روستای باستانی ساروق

در تاریخ قم هیچ نامی از ساروق برده نشده است ولی در کتب دیگر از این روستا مطالبی است که به علت قدمت این روستا و جذابیت های متن بد نیست که این پیشینه روستا را در گذشته های دور بررسی کنیم.

بدین گونه دارا به ساختن همدان فرمان داد و در میان کوشکی بزرگ و مشرف که سه نما داشت بساخت و آن را ساروق نام کرد و کارکنان را در ساختن آن به شتاب واداشت بدین سان در این قصر سیصد نها نگاه برای گنجینه و دارایی دارا ساختند و آن را هشت در آهنین برپای داشتند همه دو اشکوبی و دو لختی و هر اشکوب به بلندی دوازده گز آنگاه دارا همه دارایی و گنجینه ها و خاندانش را به همدان بیاورد و پرده گیان ویژه را در همان کوشکی که ساروقش نام کرده بود جای بداد، و خواسته ها و گنجینه هایش را در آن نهانگاهها نهان بکرد و دوازده هزار تن به نگهبانی شهر بگماشت.[1] اهالی معتقدندکه ساروق سارو قمش بوده است که در ترکی به معنای نیزارهای زرد رنگ میباشدوسارو قمش یکی از الیاف ها(خامه های)قالی میباشد.

در کتاب زینت المجالس ساروق را زاهان کفته اند.البته در کتب قدیم این مکان را طهمورث ساخت نیز گفته اند.مهمترین مکان مذهبی ساروق۷۲تن میباشد و امام زاده عون کهبه همراه اقوام وخویشان در زمان خلافت امام محمد باقر (ع)به همراه ۱۱۸نفر وارد منطقه شدند ودر سال ۴۷۸ه این بزرگوارن قتل عام شدند.ساروق از گذشته های دور دارای اهمیت بوده است در زمان مادهاو هخامنشیانو قبل از اسلام برسر را جاده معروف ابریشم بوده است که از سارد تا اکباتان (همدان ) وازآنجا تا شوش وتخت جمشید ادامه داشته است و بعد ها نیز بر سر راه کاروانیان کربلا واقع شده بود در این روستا آثار چندین کاروانسرا قدیمی هنوز موجود استو روستا دارای ۴ برج قدیمی بنامهای قلعه خان وقلعه کامسرا موجود است وقله خا ن دیوار بسیار قطوری داشته استبحدی که درشکه بر روی آن می چرخیده است .

مهترین کار سترگ مردم ساروق آن است که در ۴۰۰۰سال قبل صنعت بافندگی را اختراع کردند و جهان ایران را با نام فرش ساروق میشناسد .و امروزه نیز همین فرش جنبه صادراتی دارد در زمان ناصرالدین شاه فرش سروق دروازه اروپا را فتح کرد وسپس دروازه امریکا را برای صادرات فتح نمود بحدی که دکتر فوریه طبیب دوره ناصر الدینشاه در یادداشت های خود مینویسد که :سالانه ۲۵۰۰۰۰لیره استر لینگ وارد ایران میشده است و البته رونق فرش در اراک را مدیون محمد حسن خان برادر امیرکبیر و نایب الحکومه اراک هستنیم زیرا در دوران این مرد سترگ فردوس فراهانی که اهل تبریز بود ادوارد سیسیل را تشویق به صادرات فرش ساروق میکند.و اندیشه نازک اندیش هنرمند ساروقی فراهان و ایران را در جهان سناساند و ابدی کرد درود بر این مردم افتخار آفرین.

آمار وارقام :مربوط به سال ۱۳۸۰ و حدودی میباشدو از زبان اهالی روستا است

روستا های همجوار :جیریا-قاطر آقاج -گاوجلو-جام آباد -تبرته - کرکان وفارسیجان

جمعیت:۴۵۰۰نفر زبان :فارسی - فاصله تا اراک :۴۵ک- مسجد ۶ باب - حسینیه ۱باب

درمانگاهوبیمارستان :۱باب - تلفن وآب لوله کشی و برق دارد -بانک ۲تا- آژانس ۲تا

کتابخانه:۲۰۰۰جلد - مرکزآموزش کامپوتر پرفسور معصومی

محصولات کشاورزی:گندم جوسیب زمینیر لوبیا یونجه و گوجه و بوستان کاری

دامداری:متجاوز از ۵۰۰۰دام و۲۰۰۰ گاو شیری دارد

محصولات باغی :انگور زردآلو بادام هلو-باغات۴۰۰هکتار باغ انگور

قنوات :میرآباد - مدآباد-قاسم آباد-سه چاهک و آببزرگ

زمینهای کشاورزی:۲۰۰۰هکتار دیم و۱۰۰۰هکتار آبی-تعداد موتور آب:۳۰حلقه عمیق-

خانواده های بومی :نجمی -محمدی-سلیمی-بیانی-مومنی -تربتی

--------------------------------------------------------------------------------

[1]- مختصر البلان ص 37

روستای «پردغان» در کوهستان‌های شمال فراهان

2009-01-31T00:16:00.000-08:00

آتشکده پَردَغان

بازماندی در پیوند با مزدکیان فراهان

رضا مرادی غیاث آبادی

ابن فقیه همدانی در «مختصرالبلدان» (اوایل سده چهارم هجری) و حسن قمی در «تاریخ قم» (از اواخر سده چهارم هجری) آورده‌اند که در روستای «فردجان» آتشکده‌ای بزرگ و کهن با باروهای بلند و قلعه مانند وجود داشته که در زمان حاکمیت حجاج بن یوسف و خلافت عبدالملک بن مروان (اواخر سده یکم هجری) به این روستا یورش آوردند و پس از تسخیر آبادی، درهای زرین آتشکده را کندند و برای کعبه به مکه فرستادند. در این منابع همچنین آمده است که آتشکده فردجان بار دیگر در سال 288 هجری قمری به فرمان امیر قم به نام «بیرون ترکی» با منجنیق و عراده ویران و تباه شد و دیگر هیچگاه رونق نگرفت (نقل به مضمون از: ابن فقیه، ص 75؛ قمی، فصل هفتم).

نام فردجان در تعدادی دیگر از متون جغرافیای تاریخی سده‌های میانه آمده است. یاقوت حَمَوی در «معجم البلدان» (اوایل سده هفتم هجری) اشاره‌ای کوتاه به قلعه فردجان در فراهان کرده و ابن خلدون نیز قلعه فردجان را پناهگاه علاءالدوله کاکویه (حاکم غزنوی اصفهان که بعدها اعلان استقلال کرد) به هنگام حمله سپاه مسعود غزنوی می‌داند (ابن خلدون، ص 543).

در تمامی منابع، جز توصیفی کلی از محل روستا، قلعه و آتشکده در محال فراهان، هیچگونه نشانی دقیقی از محل آن داده نشده است. به ویژه که بسیاری از نام‌ها در گذر زمان دچار تطور و تعریب شده و شکل اصلی آنها از دست رفته است.

نام «فردجان» در متون گوناگون به شکل‌های متفاوتی نوشته و ثبت شده که از آن جمله است: «فوردجان»، «فردغان»، «فردکان» و حتی «مزدجان». شاید ضبط مزجان ناشی از اشتباه کاتب بوده باشد، اما پیوند و وابستگی این آتشکده به مزدک بامدادان در گزارش‌های ابن فقیه از متوکلی باز شناخته شده است. در این گزارش که مفهوم آن چندان روشن و آشکار نیست، به پیشنهاد مزدک به قباد برای برافروختن سه آتشکده بزرگ بجای شمار فراوانی آتشکده‌های بی‌حاصل اشاره شده است و اینکه آتش آذرگشسپ آذربایجان پس از جان باختن مزدک ناپدید شد و مردم آن آتش را در آتشکده فردجان یافتند (ابن فقیه، ص 77).

جای این روستا و آتشکده و قلعه برای همیشه فراموش شده بود تا اینکه در تابستان سال 1373 یکی از هم‌ولایتی‌های پژوهشگر بنام آقای علی محمودی فراهانی خبر داد که به احتمال بازمانده‌های این آتشکده و قلعه در کوهستان‌های شمال فراهان با همت هم‌ولایتی دیگری یعنی استاد محمد رضا محطاط شناسایی شده است. از آنجا که فراهان یکی از معدود مناطقی است که می‌توان نمونه‌های متنوعی از اقوام، ادیان و زبان‌ها را در آن مشاهده و بررسی کرد، آقای محطاط به هنگام پژوهش‌های میدانی خود در باره زبان تاتی با روستای «پَردَغان» و آثار نهفتهٔ تازه پیدا شده در آن آشنا می‌شود.

روستای «پردغان» که با همین تلفظ در میان مردم محلی متداول و تلفظ «فردجان» معرب شده آن است، در کوهستان‌های شمال فراهان جای دارد. برای رسیدن به آنجا ابتدا می‌باید در جاده پَرمَن /فرمهین (در 40 کیلومتری شمال اراک) به سوی کمیجان رفت و پس از رسیدن به روستای «خِنِجین» که در میانه‌های این راه واقع است، به راهی فرعی و صعب‌العبور پیچید که به سوی شمال شرقی می‌رود. این راه کوهستانی و ناهموار پس از دوازده کیلومتر به روستای پردغان می‌رسد.

این روستا اکنون جمعیت اندکی در حدود پنجاه خانوار دارد که ترک زبانند و به باغداری، کشاورزی و گله‌داری می‌پردازند. کمترین امکانات رفاهی، بهداشتی و آموزشی در این روستای دورافتاده وجود ندارد. روستا در وضعیت بن‌بست قرار دارد و از راهی که بدان می‌رود، نمی‌توان به جای دیگری رفت. از کنار روستا، رودی پرآب و بسیار خنک و زلال می‌گذرد که در ادامه به رود قره‌چای می‌ریزد. در بالاتر از این منطقه، رود دیگری به نام «مزدقان/ مزدکان» جاری است که با نام روستا و نام مزدک قابل مقایسه و تطبیق است. چشم‌انداز و طبیعت روستا بسیار زیبا و به دلیل وجود کوهستان‌های بلند و دره‌های عمیق، باشکوه و تماشایی است. نگارنده در دامنه کوهستان‌های پردغان، گیاه مقدس «هوم» (در اوستایی: «هَـئـومَـه») را نیز به هر دو شکل سبز و زرین دیده است.

چنانکه گفته شد، مردمان پردغان گله‌دار هستند و همهٔ آنان آغل‌ها و زاغه‌هایی برای نگهداری حیوانات دارند. زاغه‌ها، محلی برای نگهداری حیوانات در فصل سرد زمستان است که در زیر زمین کنده می‌شوند و راهی شیبدار و تند برای رفت‌وآمد دارند. زاغه‌ها بنا به طبیعت خود تاریک هستند.

یکی از زاغه‌داران روستا که مشغول کندن اطراف زاغه در زیر زمین بوده تا زاغه خود را وسیع‌تر کند، به آثاری از آجر و دیوار برخورد می‌کند. مرد روستایی، بدون آسیب رساندن به بازمانده بنای ناشناخته، زاغه را از سمت‌های دیگر گشاد می‌کند و در نتیجه چند متر از طول و بلندای این سازه آجری از زیر خاک بیرون می‌آید.

بخشی از بازماندهٔ احتمالی آتشکده پردغان، فراهان

عکس از غیاث آبادی، تیرماه 1384

سازه‌ای که اکنون هویدا شده، ظاهراً بخشی از یک ستون آجری بزرگ است. پلان این ستون به مانند چهار ستون استوانه‌ای بزرگ است که از پهلو به یکدیگر چسبیده و یک ستون منفرد خاجی شکل را به وجود آورده‌اند. از بخش بیرون آمده ستون که کمتر از نیمی از آن است، می‌توان تخمین زد که طول هر ضلع آن حدود سه متر و محیطی در حدود دوازده متر به خط مستقیم داشته است. چنین ستون عظیمی بی‌تردید می‌تواند از آنِ بنایی بسیار بزرگ باشد. بازمانده‌های این بنای بزرگ در زیر روستای پردغان قرار دارد و خانه‌های مردم بر روی آوار آن ساخته شده است.

ممکن است که این بنای بزرگ همان قلعه یا آتشکده فردجان باشد که در متون تاریخی از آن یاد شده است. اما به صرف گزارش‌های متون تاریخی نمی‌توان در بارهٔ کاربری واقعی این بنا اظهارنظر کرد و نیاز به کاوش و پژوهش‌های میدانی دارد.

نگارنده تاکنون چند بار از این محوطه بازدید کرده و امیدوار بوده تا در این سال‌هایی که از شناسایی یک بنای بزرگ در روستای پردغان می‌گذرد، گمانه‌ها و کاوش‌هایی برای دستیابی به بخش‌های وسیع‌تر بنا و آزادسازی قسمت‌هایی از آن انجام شود؛ اما تاکنون این کار آغاز نشده است.

--------------------------

منابع:

ابن خلدون، العبر- تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمد آیتی، جلد سوم، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375.

ابن فقیه همدانی، مختصرالبلدان، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1349.

زمانی نیا، مصطفی، کهن دیار فراهان- از سپیده دم تاریخ تا هزیمت خوارزم‌شاه، انتشارات کتاب سیامک، 1382. (این کتاب منبعی مفید برای آشنایی با گذشته فراهان و پیگیری مزدکیان و خرمدینان فراهان است.)

قمی، حسن، تاریخ قم، تصحیح سید جلال‌الدین طهرانی، چاپ دوم، انتشارات توس، 1361.

فراهان فرمهين

2009-01-31T00:08:00.000-08:00

خسروان سفلي يكي از روستاهاي بسيار قديمي فراهان در اين روستاي كهن دو قلعه و تعداي برج مربوط به آخرين بناهاي دوران قاجاريه مي باشد همچنان پا بر جا است . خسروان در 20 كيلو متري شمال مركز بخش شهر فرمهين واقع شده 51 خانوار با 201 نفر جمعيت . ن‍‍‍زاد بيشتر افراد روستا از تركمن ها هستند و به زبان تركي تكلم مي كنند. ‍

روستاي كودزر اين روستا در 24 كيلومتري غرب مركز بخش. شهر فرمهين قرار گرفته كودزر200 خانوار 800 نفر جمعيت دارد زبان اهالي تركي است. در ادوار گذشته كه فراهان به سه قسمت تقسيم شده بوده كودزر با چندين ديه در قسمت فراهان پائين. كه فارسيجان . دستجان . تبرته نيز از قراء كودزر بوده اند. در حال حاضر اين روستا يكي از توليد كنندگان مهم گندم در استان مركزي مي باشد ونزديك به 6هزار هكتار زمين مستعد كشاورزي دارد.

گفتگو با استاد فراهانياز بخش فراهان شهرستان تفرش، صنعتگر ساز تركي چؤگؤر

2009-01-18T10:18:00.000-08:00

غلامرضا فراهاني

گفتگو با استاد فراهاني صنعتگر ساز تركي چؤگؤر

تهيه وتنظيم: علي اصغرجمراسي

1- استاد لطفاً خودتان را معرفي نماييد : من غلامرضا فراهاني سال1334 در روستاي ترك زبان اورتگل (اورتا گؤل )از توابع بخش فراهان شهرستان تفرش بدنيا آمدم .

ازهمان دوران نوجواني براي كسب وكار به تهران كوچ نمودم . در تهران براي مدت 20 سال به شغل قصابي مشغول بوم .

2-از چه سالي به صنعت موسيقي روي آورديد؟ پس از آنكه احساس كردم در شغل قصابي موفقيت چنداني كسب ندارم كم كم به فكر تغيير شغل افتادم از آنجا كه از كودكي به موسيقي علاقه داشتم ابتدا كنجكاو شدم تا بتوانم يك آلت موسيقي بسازم لذا براي اولين بار از يك سنتور ساختم .ازطرف دوستان ونوازندگان آن دوره تشويق شدم به همين سبب تا سال 1370 در تهران به ساخت سنتور مشغول شدم .

3- استاد از چه سالي به ساخت چؤگؤر يعني ساز مورد علاقه ترك هاي مركز ايران مشغول شديد؟

در سال 1370 از تهران به قم مهاجرت نمودم چون بازار سنتور درقم رونق چنداني نداشت و باتوجه به حضور جمعيت عظيم ترك در شهرقم وشهرهاي اطراف آن كه نوازندگان ترك دراين خطه معمولاً از ساز چؤگؤر استفاده مي كنند بنده نيز از همان سال به ساخت ساز چؤگؤر در اين شهر مشغول شدم.

4- لطفاً مختصري از ساز چؤگؤر وفرق آن با قوپوز آزري بفرماييد؟

چؤگؤر سازي است كه متشكل از يازده قطعه (گلويه دسته و9 عدد گوشواره)با 12 پرده كه 9سيم دارد 4 سيم زيل و5 سيم بم.

فرق چؤگؤر با قوپوز در گلويه است.قوپوز فاقد گلويه مي باشد.وسه كوك دارد اما چؤگؤر 2 كوك دارد.

استاد مزيت سازهاي شما باساير سازهاي مشابه در چيست؟

كاسه چؤگؤر از درخت توت است كه بنده آن چوبي كه براي ساخت كاسه در نظرمي گيرم 5 بار درآب مي جوشانم ومرتباً آب را عوض مي كنم وتمام سازهاي من از چوپ پخته ساخته مي شوند.

5- چه مشكلاتي داريد؟ در حال حاضر مهمترين مشكلي كه دارم آن است كه انجمن موسيقي مارا تحت پوشش خود قرارنمي دهد هيچ گونه حمايت مادي ومعنوي از آن ناحيه به ما نمي رسد. تقاضاي ما از انجمن آن است كه از اين صنعت حمايت نمايد وسازندگان آن را تحت پوشش خود قرار دهد تا بتوانند .از مزاياي بيمه و… استفاده نمايي.

سفري با دكتر علي كمالي

2008-12-11T09:24:00.000-08:00

سفري با دكتر علي كمالي

پرويز محمدي
www.parvizm.persianblog.ir

منتشره در :
هفته نامه « سينا » ( چاپ استان همدان )
شماره 161 ( 6 / 8/ 1387 )

داشت كم‏كم سپيده مي‏زد . با "علي كمالي" از سرزمين خويش سخن‏ها رانده بوديم . از قشنگي هاي آن و از دينمام .
دين ما عشق بود ، با "محمد" (ص) تا اوجها مي رفتيم . و "علي" (ع) مولايمان بود . و در آن سپيده ما چه حالي يافته بوديم . "علي كمالي" عاشق وطن‏اش بود . "علي كمالي" عاشق ساختن وطن‏اش و آباداني بود . فرزند روستا بود و فرزند سختي ها . فرزند دلدادگي ها بود . فرزند بي‏ريائي‏ها . "علي كمالي" مي‏گفت دوست دارد تمامي كوير‏ها را بكارد . دوست دارد از اعماق زمين ، سرچشمه‏هاي فراوان بياورد . وقتي كه از كوره‏راه‏ها به سوي روستاي "بند امير" { محل تولّد دكتر كمالي واقع در شهرستان"ساو"ه} مي پيچيديم ، او دست‏اش را بالا مي‏بُرد و براي رفتگان فاتحه مي‏خواند و به كوهي اشاره مي‏كرد و مي‏گفت :
« در اين { كوه }، هيبت "تيليم‏خان" { "ساوَه‏لي تيليم‏خان" شاعر حكيم تؤرك } را مي‏بينم » .
و دوست داشت كه هيكل "تيليم" را در آن كوه بتراشد . آن سپيده ، در چند كيلومتري روستاي "بند امير" ايستاديم و نماز صبح را خوانديم . نماز صبح با او در بيابان "ساوه" ؛ نماز صبح با "علي كمالي" و با دلدادگي‏ها به خدا و به بندگان خدا . و دوباره سوار شديم ؛ چه حالي يافتيم !! چه حالي! . با خودم خواندم به تؤركي :

"بند‏امير"‏لي "امير‏علي کمالي" !
سَنين کيمي ، ائلين سؤوَنلَر هاني !؟
"بند‏امير"دَه بَند اوْلمادون
حق يوْلوندا يوْرولمادون
ديلميزَه امير اوْلدون
"تيليم"ـي ديريلدَن اوْغلان
ديليميزَه اوْلدون اوْزان
دينيميزي ساخلاروک بيز
ديليميزي آتماروک بيز
اؤزلوگوموز دانماروک بيز
دين يوْلو ، کمال يوْلودو
ديلميز حَقلَه دوْلودو
"بند‏امير"دَه ، بَند اوْلمادون
ديليمزدَن سن دوْيمادون
بيزي سن يالقوُز قوْيمادون
"بند‏امير"دَن گَلَن "امير"
"امير" يوْلوندا سن دلير
"تيليم"ـدَن اوْخودون بيزَه
قانات وئردين فيکريميزه
مولام ، ياردو اوْغلان ـ قيْزَه
چالوناجاک گَنَه سازلار
سؤوگي اوْلسو قيْشلار ـ يازلار

"علي كمالي" طبق عادت خويش كه هميشه در سفر ، ديوان بزرگ "تيليم‏خان" را ـ كه سي سال و اندي در گردآوري آن كوشيده بود ـ همراه داشت ، هر بار شعري از آن را با ملودي‏هاي محلّي مي خواند و من با صداي سوزناك او و با اشعار "تيليم" در ميان قصه‏ها فرو‏مي‏رفتم و من گاه در هيبت "علي كمالي" ، "تيليم" را مي‏ديدم . "تيليم" عالم و عارف و عاشق و شاعري شوريده . "تيليم" كه دل در گرو "الله" و آن "عشق كلّ " داشت . "تيليم" كه به دنبال دلبر گم‏شده‏اش "مهري" مي‏گشت . و در اين گشتن‏ها به "عشق كلّ " ، نزديك مي شد .
خدايا عاشقان‏ات را ياري ده ! خدايا روح "علي كمالي" را به كمال برسان ! و ما را در ره عشق خويش پايدار گردان ! كه دوستي بيافرينيم ؛ كه از عشق و دوستي تو سرمست گرديم و "نيست" گرديم و "هست" گرديم .

با "دكتر علي كمالي در "قوروَه" درجزين و در خانة "جليل اكبري" در "چانوگرين""

2008-12-11T09:22:00.001-08:00

با "دكتر علي كمالي"
در "قوروَه" درجزين
و در خانة "جليل اكبري" در "چانوگرين"

نويسنده: پرويز محمدي
www.parvizm.persianblog.ir

منتشره در :
هفته نامه « سينا » ( چاپ استان همدان )
شماره 161 ( 6 / 8/ 1387 )

اشارة سينا : "دكتر علي كمالي" ، حقوقدان و محقق تؤرك ، به سال 1323 در روستاي "بند‏امير" واقع در ناحية" قاراقان" ساوه متولد شد . بعد از اخذ درجة فوق ليسانس از دانشكدة حقوق دانشگاه تهران ، به كسوت وكالت دادگستري درآمد . وي اولين كسي بود كه با جدّيتي وصف ناپذير ، به تحقيق و تدوين ادبيّات شفاهي غني تؤرك‏هاي استان مركزي و تؤرك‏هاي استان همدان پرداخت و دهها اثر تحقيقي و علمي در اين خصوص از خود به يادگار گذاشت . او در سال 1375 ، نابه‏هنگام ، دار فاني را وداع گفت .

باز با "علي كمالي" راهي مي‏گردم . گاه ، خادمي هستم براي‏اش و گاه مخلصي و گاه دوستي و همرهي . گاه شاگردش هستم و پادو‏اش . گاه با هم مي‏خوانيم به تؤركي . بگذار صداي ما در فضا طنين بيافكند ! بگذار با عاشقان ، همدل گرديم ! . به دنبال "تيليم" ، آن عاشق و عارف شوريده مي‏گرديم . و با "تيليم" ، ساز به دست مي‏گيريم و آوازه‏خوان دوره‏گرد مي‏شويم و "آشيْق"ـي ساز به دست ، به دنبال "مهري" ـ آن دلبر گُم‏شده ـ مي‏گرديم .
بهمن‏ماه سال 1373 ، راهي "همدان" و از آنجا به "قوروَه" و به "چانوگرين" مي‏رويم . غروب به "چانوگرين" مي‏رسيم . به ديدار دوست اهل قلم "آقاي جليل اكبري‏صحت" مي‏رويم .

غروب دل‏انگيز و روستاي دل‏انگيز "چانوگرين" و "وَسمَق" و كوه آشنا و مهربان "چانوگرين" . گوئي كسي مرا از بلنداي كوه "چانوگرين" صدا مي‏كند ، و من احساس مي‏كنم كه بايد به سوي قلّه بروم . در آنجا قصري هست كه چراغهاي‏اش روشن است . و در آنجا جمع انديشه‏ورزان‏ دُردي‏كش و عاشقان عارف ، جمع است . و "چنگير" ، چنگ بر دست دارد و مي‏نوازد و كسي مي‏خواند . من راهي كوه مي‏گردم با آقاي "علي داوري" كه پدرش اهل "عين آباد" است . او حقوق و حسابداري خوانده است . با هم به كوه مي‏زنيم و از قيد و بند زمانه مي‏رهيم . باد سوزناكي مي‏وزد و بوران مي‏شود و سرما و باد و برف بر صورتمان مي‏نوازند . و "علي داوري" با صداي خوشي مي‏خواند و صدايش در تمام كوه و منطقة "درگزين" مي‏پيچد . و بوران و سرما و باد و نواي شورانگير "علي داوري" . ما گوئي يك‏باره از زمين و زمان رها گشتيم . آه اي وطن ! آه اي كوه پير "چانوگرين" و اي "آشيْق چنگيرِ" چنگ‏نواز ! بنواز دوباره ، تا غم‏ها‏يمان شسته گردد ؛ تا دل‏هايمان با عشق ، آراسته گردند . گوش كن ! نگاه كن! مي‏شنوي؟ مي بيني؟ ... .

و "علي كمالي" ، شعري مي‏خواند كه در آن ، "ساوه" را به تصوير كشيده است . "ساوه" ، زماني بندر‏گاهي بوده است و كشتي‏ها در آن ، لنگر مي‏گرفتند و تا خليج فارس و درياي آزاد راهي مي‏گشته‏اند . در "ساوه" ، كاروانها به سوي شرق و غرب مي‏رفتند و ايلات ، چادر‏ها برپا مي ‏ساختند . و چه قصه‏ها كه "ساوه" در دل خويش نهان دارد . چه عالماني كه از اين ديار برنخاسته‏اند ! . "علي كمالي" دوباره درياچه نمك را دريايش نمود و ما و دل ما را به دريا زد .

زبان اصلی اکثریت مردمان مأمونیه ترکی است

2008-11-23T04:19:00.000-08:00

http://qizilyurt.blogfa.com/cat-2.aspx

مأمونیه مرکز شهرستان زرند می باشد. این منطقه توسط راه آهن یا اتوبان به شهرهای تهران، همدان، قزوین، قم و ساوه متصل است .آب و هوای آن در قسمت های شرقی، کویری و از غرب کوهستانی می باشد. زبان اصلی اکثریت مردمان آن ترکی است که با زبان ترکی همدان و زنجان قرابت دارد.

وجه تسمیه:

به تحقیق نمی توان گفت که این مقتبس از مأمون بن هارون عباسی باشد. زیرا در تاریخ این سرزمین به سلسله مأمونیه بر می خوریم که ارتباط بیشتری با این کلمه دارد.

سلسله مأمونیه از تابعین ترکستان در قرون چهارم و پنجم هجری قمری بوده اند. دربار ایشان مجلس علمای بزرگی چون ابوریحان بیرونی و ابوعلی سینا بوده است و احتمالا مهاجرت ابو علی سینا از بخارا به همدان نیز به دعوت ایشان بوده است. آل مأمون از ماوراء النهر به قسمت های مرکزی ایران مهاجرت نموده اند.

موسس این سلسله مأمون بن محمد خوارزمشاه است.

عالم تر ایشان ابو علی بن محمد بوده است. وی خواهر سبکتکین را به همسری خویش برگزید. اما میان او و دیگر امرا جنگی در گرفت و وی به فتل رسید. سبکتکین انتقام خون شوهر خواهرش را گرفت و کل محروسات ابو علی را منضم حکومت خویش ساخت.

آخرین ایشان مأمون بن مأمون است. وی نخست کسی است که به نام سلطان محمود غزنوی خطبه خوانده است سلطان محمود غزنوی او را به دامادی خویش برگزید. اما میان او و دیگر امرا جنگی در گرفت و وی به فتل رسید. محمود انتقام خون دامادش را گرفت و کل محروسات مأمون را منضم حکومت خویش ساخت.

بازدید از ساوه

2008-11-23T04:17:00.000-08:00

http://qizilyurt.blogfa.com/cat-2.aspx

وارد شهر كه مي شوي‘ اولين بنايي كه مي بيني مسجد عتيق سلجوقي است. اين مسجد از جهاتي با مسجد اياصوفيه در استامبول قابل قياس است. مثل ساخت آن توسط تورك ها كه مناره مساجد را در ايوان مي ساختند نه در شبستان. اين مناره نقشبندي است و با اين كه از مناره هاي اياصوفيه قديمي تر است ولي صلابت خود را حفظ كرده است. راهنماي سازمان ميراث فرهنگي چنين مي گويد: اينجا يك آتشكده بوده است! كه براي هدايت كاروان ها در شب روي اين برج آتش روشن مي كرده اند! (نمي دانم ! شايد از اينجا زماني كشتي هاي اقيانوس اطلس شمالي عبور مي كرده اند يا شايد سلاجقه زرتشتي بوده اند يا ....)

از او مي پرسم: وجه تسميه "ساوه" چيست؟ مي گويد: اين به علت عبور سه رود از اينجا بوده است. ساوه يعني " سه آب به". ( نتيجه: شركت آب معدني دماوند در ساوه چند هزار سال فعاليت دارد!) مي پرسم: اين موجه نيست. مي گويد:" دكتر ... گفته است ساوه از سايش آمده است! ( پس ساوه اي ها كشك ساب بوده اند!)

مي پرسم: تاريخي ترين قسمت هاي ساوه كدامند؟ مي گويد اكثر آنها در زمان حمله ترك ها ويران شده اند. مي گويم: يعني ترك هاي ساوه مهاجم هستند؟ مي گويد: مردم ساوه اصالتا فارس هستند. ترك ها بعد از حمله مغول به صورت قبيله هاي بيابانگرد وارد ساوه شدند و هنوز هم در كوهها زندگي مي كنند.

مي پرسم: پس اين " قيز قلعه" كه 3000 سال قدمت دارد را چه كساني ساخته اند؟ راهنما مغشوش نشان مي دهد. مي گويم : شما تمام آثار تمدني كه عنوان كرده ايد مربوط به تورك هاست. از خود ساوه تا تبريز تمام مردم به زبان توركي صحبت مي كنند. پس همه اين ها بعد از حمله مغول به ايران وارد شده اند؟ به جمعيت مي گويم: ( خدا خودش حقيقت را بر ملا خواهد كرد) و بيرون مي زنم.

ساوه

2008-11-23T04:14:00.000-08:00

http://qizilyurt.blogfa.com/cat-2.aspx

ساوه شهری است در مرکز ایران که مردم آن به گونه ای از زبان ترکی تکلم می کنند که با لهجه آذری کمی متفاوت است. گذشتگان آن را "ساوا" می نامیدند و آن اشتقاقی از ساواش به معنای " جنگیدن" است.

وقتی چنگیز خان متصرفات شرقی خوارزمشاهیان را به تصرف خویش در آورد، تصرف نواحی غربی را به دو سردار خود جبه و سوبوتای بهادر سپرد. ایشان حین ورود به ری و قم، بنابر فرمان چنگیز خان، علما و روحانیون را مختار گذاشتند ولی فرمان دادند دیگر به نام محمد خوارزمشاه اذان نگویند.

قم مرکز غربی ترین مسقط فارس های خراسانی به شمار می رفت. سپس سرحدات قزوین و آذربایجان شروع می شد. سوبوتای و جبه هنگامی که بدانجا رسیدند، داستان برادری خود با ترک ها را با اتابک آذربایجان بازگفتند و وی گوشزد کرد که جهت ایمنی امپراتوری، بهتر است قلاعی در نواحی مرکزی ایران ساخته شود.و بدین سان بود سوبوتای، ساوه را بنا نهاد.

در آنجا عشایر نزدیک وی همچون بیات ها، جلایرها، خلج ها و ... اسکان داده شدند. بایات به معنای " قوت لا یموت" و آن فوجی از مغولان بوده که امید آخرین در جنگ ها به شمار می رفته اند. ایشان اصالتا سپاه آخر و اضطراری مغولان و بعدها ایلخانان بوده اند. در زمان شاه عباس صفوی، امنیت اصفهان را مین باش های بیات تامین می نمودند و عشایر ایشان به عنوان نیروهای بسیجی به سراسر امپراتوری صفویه از قفقاز تا کرمان و از خراسان تا شامات رفتند و جای قزلباش ها را گرفتند.

خرقان (قاراقان)، ريشه شناسي و وجه تسميه آن

2008-11-18T12:23:00.000-08:00

قاراقانQaraqan
خرقان- قره قان

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

مهران بهاري

دوشنبه، ١٧ نوامبر- ٢٠٠٨
باشگون، اولو سويوق آيي، سيچان ايلي
Başgün, Ulusoyuq ayı, Siçan ili

http://toponimler.blogspot.com/

قاراقانQaraqan
خرقان- قره قان

قاراقان (خرقان) منطقه اي وسيع از آزربايجان جنوبي است كه در راستاي سياستهاي آزربايجان زدائي، بين استانهاي آزربايجاني همدان، مركزي و قزوين تجزيه شده است. امروز بخشي از آن كه در شهرستان رزن استان همدان قرار دارد "دهستان خرقان"؛ بخشي از آن كه در استان قزوين قرار دارد "خرقان شرقي" و "خرقان غربي"؛ و بخشي از آن كه در شهرستان ساوه استان مركزي قرار دارد "بخش خرقان" ناميده مي شود. قسمتي از اراضي خرقان از رودهاي خررود و کلنجين و آوه و رودک و قسمت عمده بوسيله چشمه سارهاي متعدد مشروب ميشود. سرزمين خرقان در مجموع ناحيه ايست كوهستاني كه دو سلسله جبال معروف آن يكي "خرقان داغ" در حد فاصل خرقان و دهستان درجزين و خلجستان ساوه و ديگري رامند ميان خرقان و رامند و دهستان زهرا قرار دارند. سلسله خرقان داغ در طول منطقه‌اي كه در داخل آن واقع است در هر محل بنامي خوانده مي‌شود. دو گردنه معروف اين سلسله كوه يكي "سلطان بلاغ" و ديگري "آوه" نام دارد. در گذشته (و امروز؟) کوههاي خرقان ييلاق ايلات ترك شاهسئوه ن بغدادي بوده است.

دهستان خرقان: در قسمت جنوب غربي قزوين قرار دارد و از شمال به رودخانه خررود و دهاتي از دهستانهاي دودانگه، نواحي افشاريه، زهرا و .... استان آزربايجاني قزوين، از شرق به دهستان خلجستان شهرستان آزربايجاني ساوه، از جنوب قسمتي به دهستان درجزين استان آزربايجاني همدان و از مغرب به ناحيه خمسه استان آزربايجاني زنجان محصور است. در معجم البلدان آمده است: "خرقان نام قريتي از قراي همدان که بعدها از مضافات قزوين شده است". اين همان خرقان نزديک قزوين است که به نام سه طائفه عمده ناحيه، به سه بلوک خرقان افشار [آوشار]، خرقان بکشلو [بكيشلي] و خرقان قتلو [قوتلو] تقسيم ميشده است. در حال حاضر جاده آسفالته قزوين ـ همدان، دهستان خرقان را به دو قسمت شرقي و غربي تقسيم مي‌نمايد. مركز بخش خرقان غربي "آوه" (نك. آبا-آوه) است كه در ١١٠ كيلومتري جنوب قزوين بر سر راه قزوين ـ همدان قرار دارد. مركز خرقان شرقي، قصبه كلنجين است كه در ٢٤ كيلو متري شرق آوه قرار دارد. كلنجين در گذشته اعتبار بيشتري داشته و مركز تمامي خرقان بشمار ميرفته است.

نامهاي جغرافيائي مشابه:

به نام خرقان در سرتاسر آزربايجان برخورد مي شود. علاوه بر ناحيه خرقان، در بخش آوج استان آزربايجاني قزوين برج‌هاي دوقلوي مشهوري بنام برجهاي خرقان كه شاهكار معماري تركي دوره سلجوقي مي باشند وجود دارند. با اين نام همچنين در ديگر مناطق ملي تركان ايران، در قاشقاي يورد در جنوب ايران، افشار يورد در شمال شرقي ايران و همچنين در آسياي ميانه نيز مواجه مي شويم:

١-خرقان: "نام شهري بوده به نزديکي تبريز به آزربايجان و اصل آن ده نخيرجان بوده منسوب به نخيرجان صاحب بيت المال کسري" (معجم البلدان).
٢-قاراقان-قاراغان: در سقز، كردستان فعلي (در متون تاريخي دوره اسلامي، شهر ساققيز-سقز شهري در جغرافياي تاريخي آزربايجان شمرده مي شود. نك. ساققيز-سقز).
٣-قاراقانلي، قاراقانلي مامان (ماوي قيشلاق): در ميانه (نك. مويانجي-ميانه).
٤-قره خان: دهي از دهستان زلقي بخش اليگودرز شهرستان بروجرد
٥-ده قره خان: دهي از دهستان گوهر بخش بافت شهرستان سيرجان. در شمال باختري بافت. ساکنين آن از طايفه ترك افشار هستند.
٦-خرقان: "نام قريتي در چهار فرسخي بسطام بر راه استرآباد، در دامنه کوه و با درختان ميوه نيکو بوده است. اين شهر در قرون هفتم و هشتم هجري محلي با اهميت بوده و از مزار اکابر، تربت شيخ ابوالحسن خرقاني در آن موضع قرار دارد".
٧-قره خان بندي: دهي از دهستان گرم خان بخش حومه شهرستان بجنورد در شمال خاوري بجنورد و سر راه شوسه بجنورد به قوچان در افشاريورد.
٨-خرقان طويل: دهي از دهستان درزاب بخش حومه شهرستان مشهد واقع در شمال باختري مشهد.
٩-کال قره خان: نام کانالي است به مشهد.
١٠-خرقان: نام قريتي از قراء سمرقند بر هشت فرسنگي آنجا.
١١-خرقان: نام يکي از رودهاي بخارا و نام يکي از روستاهايي بوده که قبل از بناي بخارا بوجود آمده است.

١٢- در نزديكي شهر مراغه آزربايجان، ناحيه اي به اسم "ساروقرغان" كه در دوره امپراتوري تركي آزربايجاني صفويه داراي اهميت بالنسبه بوده و با ناحيه ديگري به نام گاورود حكومت نشين بوده، وجود داشته است. در گذشته در اين ناحيه قلعه اي بنام "ساروقورقان" وجود داشته كه امروز در حوالي آن دهي بنام "ساري قورخان" واقع شده است. به نظر مي رسد هر سه اين نامها يعني "قرغان"، "قورقان" و "قورخان" تلفظهاي گوناگون كلمه تركي "قورقان" بوده و با كلمه "قاراقان" بي ارتباط اند. "قورقانQurqan " كلمه اي تركي است كه براي ناميدن پشته هاي كوچك بر مزارهاي مرسوم در ميان اقوام اوراسيا در ٥ هزار سال پيش و تركان باستان بكار مي رفته است. اين كلمه بعدها معني استحكامات و قلعه و ... را نيز پيدا كرده است (نك. قورقان-گرگان).

ريشه شناسي و وجه تسميه

"خرقان" و "قره قان" كلماتي تركي به معاني زير اند:

١-نوعي از درخت و يا بوته، اقاقي (به تركي همچنين "آغ سالخيم آغاجيAğ Salxım Ağacı " ناميده مي شود)، گل ابريشم. بنا به كاشغري نوعي درخت كوهستاني، بوته بيشه. فرمهاي گوناگون آن قاراقان (قاراخاني، تركي ميانه، تركمني، خلجي)، قاراقانا (تركي ميانه)، كاراگان (قيرقيزي، آلتائي)، قاراغان (قزاقي، باشقوردي، شور)، خاراغان (خاقاسي، تووا-توفالار). اين كلمه تركي در اشكال قاراغانا Qarağana، قاراغونا Qarağuna، قارغانا Qarğana به زبان مغولي وارد شده است (پسوند –غانا، -گنه در زبان مغولي براي ساختن اسم گياهان و حيوانات بكار مي رود: كگورجي گنه =گؤيه رچين تركي، قاييراغانا= مرغ نوروزي)

٢-به معني رود كوچك و يا باريكه آب كوهستاني، معادل Qôroxan قرخان مغولي.

٣-قاراقان و يا قاراخان نام برخي شخصيتهاي تاريخي واقعي و يا افسانه اي ترك بوده است، از جمله پدر اوغوزخان؛ يكي از چهار فرزند چنگيزخان؛ نام خاني مشهور از اويراتها و ... اين نام همچنين در نام نخستين دولت تركي پس از اسلام، يعني دولت قاراخانلي (در متون اسلامي خانيه، قاراخانيه، آل افراسياب، آلپ ايليگ خانلار، آرسلان بوغرا خانلار، ...) برگرفته شده از نام پدر بزرگ ساتوق بوغراخان موسس سلسله قاراخاني نيز مشاهده مي شود.

٤-در تاريخ سياسي و اجتماعي ترك، قاراخان به عنوان لقب و رتبه اي دولتي و ندرتا به معني بزرگ قوم بكار رفته است. در نظام دولتي تركي، قاراخان مقام بلندپايه اي بوده است كه دارنده آن از طبقات پايين مردم و غيراشرافي به حكومت و حاكميت رسيده باشد.

٥-"قاراخان" در ميتولوژي تركي، به معني خداي خدايان و معادل زئوس يونانيان است.

٦-در برخي از نامهاي اماكن جغرافيائي، "قاراقان" را مي توان تركيبي از "قارا" به علاوه پسوند-اسم تركي-اورال آلتائي "-قان-قانا" كه دلالت بر مكان، .... دارد دانست. در زير در باره واحدهاي "قان" و "قارا" به اختصار توضيحاتي داده مي شود:

قان-قانا:
پسوندهاي قانqan و قاناqana و مشتقات آنها (كانkan ، گانgan ، جانcan ، وانvan ، غانğan ، انan ، ... و نيز خاناxana ، خانهxanә ، خنهxәnә ، خوناxona و ....) كه دلالت بر جاي و مكان دارند، به حد وفور در نامهاي جغرافيائي سراسر آزربايجان و ايران بكار رفته اند. ريشه اين پسوندها را مي توان همزمان در زبانهاي گوناگون اورال آلتائي مانند توركي و موغولي، و زبانهاي پروتوتوركي مانند سومري تعقيب نمود. احمد كسروي نيز متوجه وجود همچو پسوند-كلمه اي در نامهاي جغرافي آزربايجان شده بود، اما آنرا به نادرستي پسوند-كلمه اي فارسي-ايراني-آريائي پنداشته بود: "کلمه وان که اينان بر آخر اين شهرها ميگذراند کلمه اي است که در آخر نام هاي آباديها بسيار معروف ميباشد چنانکه در اين نامها: شيروان نخجوان، هفتوان، ايروان، کردوان .... ان، گان، ران، لان، رام که در آخر نامهاي آباديها فراوان مي آيد همه از يک ريشه مي آيد و بمعني شهر يا جاي يا بوم ميباشد". بر خلاف نظر كسروي، نه تنها مرتبط شمردن پسوند-كلمه "قان" تركي در نامهاي جغرافيائي با زبانهاي ايراني، مطلقا نادرست است، بلكه هر نام جغرافيائي كه دارا پي افزوده قان-گان و .... باشد به احتمال بسيار زياد نامي تركي و يا اورال آلتائي است:

الف- قان-قانا در زبان سومري: در زبان سومري كه از سوي برخي از صاحبنظران زباني پروتوتورك شمرده مي شود اسمي با فرمهاي قانا Qana، قانQan و كانKan به معني محل، موضع، مكان، جا؛ جايگاه، چهارچوب، تكيه گاه، گنجه؛ ناحيه، قلمرو، عرصه، منطقه؛ بسته، دسته، قوطي و .... وجود دارد. فرم مصدري آن به معني به پيش راندن و تحمل كردن است. در اين زبان همچنين كلمه اي به شكل قانا Qâna، قانQân و به معني بخشي از مزرعه، قسمتي از خاك، كشتزار، سطح مسطح، واحد سطح، .... شكل موجود است. بي شك بسياري از نامهاي جغرافيائي مختوم به "–قان"، "-گان"، "-جان"، "-وان" و ... در آزربايجان و نواحي مجاور آن، و همچنين محتملا اسامي بسياري از مكانهاي جغرافيائي كه داراي كلمه "خانا" مي باشند (نك. خانا-پيرانشهر، خونا-خلخال)، نامهائي بسيار قديمي مشتق شده از همين ريشه و يا داراي ارتباط با آن مي باشند.

ب-قان در زبان تركي: پسوند ائتنوتوپونيم ساز "-غان-ğan " "-قان-qan "، "-گان-gan "، "-كه ن-kən " نشان دهنده جا، مكان و محلهاي جغرافيائي در زبان توركي است. اين پسوند در زبان موغولي نيز موجود بوده و بويژه پس از عناوين، نام رودخانه و كوهها آورده مي شود. به اين پسوند در توپونيمهاي باستاني مانند كورقان-قورقان (پشته اي كوچك بر مزار مرسوم در ميان اقوام اوراسيا در ٥ هزار سال پيش. بعدها به معني استحكامات و قلعه و ...)، قاديرقان، بارسيغان-بارسقان، قارقان (قاراقان-خرقان، معادل قوراخان مونغولي. رود كوچك، باريكه آب كوهستاني)، قاتقان (خم، انحنا، كج و مورب)، يارقان، يارليقان (از اسامي جزائر درياچه اورميه. محل پرتگاه، كناره دره، شكستهاي كنار رودخانه)، بارقان (زمين سست، محل باتلاقي)، چالاغان (از اسامي جزائر درياچه اورميه. محل زندگي طائفه چالا-چلا از توركان قيپچاق)، اؤتوكه¬ن (به معني محل دعا و نام الهه مكان، فرم اوليه آن "اؤتوك+-كه ن") و ... بكار رفته است. اين پسوند در توپونيمهاي بيشماري در سرتاسر سرزمينهائي كه روزگاري تحت حاكميت اقوام آلتائي، پروتوتورك و تورك بوده اند بويژه در ايران و آزربايجان بيادگار مانده است، از آن جمله اند نامهاي جغرافيائي زير: آزربايجان، بلاسجان-بلاشگان، داخرقان-توفارقان، بيلقان-بايلاقان، مغان-موغان، زنگان-زنجان، سيساقان-سيسجان، كوشگان-جوشقان، يئكه¬ن، شانجان، سدقان (صدقان)، چادگان (چادقان)، چؤهره¬قان، دليجان، انديجان، ديلمقان، نوشيجان، كميجان، ورزقان، گوگان، گرگان-جرجان، واسپورقان، ارزينجان، اوجان، ترجان، مزلقان، چاپاقان-چپقان، جنقان-جنگان، و... گفته شده است كه پسوند "-قان-qan " از طريق قوم و يا اتحاديه اقوام پروتوتورك ساكا به زبان پارتيان و از آنجا به زبانهاي ايراني پيش از اسلام وارد و پس از استيلاي عرب و نفوذ فرهنگ زباني عربي، تبديل به "-جان-can " شده است.

قارا [قرا، قره، خره، خارا]
كلمه "قارا" در زبان تركي (و "خره-خارا"، در زبان مغولي و برخي ديگر از زبانهاي آلتائي و التصاقي باستاني در منطقه) به معني سياه (قاراگئجه) است. علاوه بر آن، اين كلمه در تركيبات گوناگون دلالت بر بديمني (قاراگون، قاراخبر)، ياس (قارا گييمه ك) ، مردمي بودن (قارابودون، قاراخالق)، شدت (قاراقيش) و بزرگي (قاراچئريك: ارتش معظم؛ قاراداياق: گرز بزرگ، قاراگؤز: چشم درشت) دارد. كلمه "خارا" در زبان فارسي در تركيب سنگ خارا، به معني سنگ درشت، نيز همين كلمه تركي است. صفت قارا در نامهاي جغرافيائي و امكنه در اكثر موارد به معني رنگ سياه است. اما اين صفت علاوه بر رنگ سياه، ممكن است كه بسته به مورد، نشان از انبوهي و متراكم بودن (در مورد گياهان و جنگلها، مانند قارااورمان، قاراچيمه ن)، جهت شمال (قارايئل، قارادنيز)، مرتفع بودن (قاراداغ، قاراقايا، قاراتپه، قاراآغاج) داشته باشد. قارا در نام رودخانه ها (قاراسو، قاراچاي) به معني رودخانه اي مي باشد كه آب آن به آرامي روان است.

با دو مقدمه فوق، واژه "قاراقان" در برخي از نامهاي جغرافيائي را مي توان به عنوان نامي مركب از دو كلمه "قارا" و "قان" و در مجموع به معني مكاني بزرگ و يا محلي مرتفع دانست (براي قارا، نك. قاراچيمه ن).

٦-در ريشه شناسي كلمه خرقان، نام تركها و ايلات منسوب به دولت قاراخاني نيز پيشنهاد شده است. بنا به اين ريشه شناسي برخي از نامهاي جغرافيائي بويژه روستاهائي كه اسامي آنها به شكل قاراخانلي مي باشد، به معني منسوب به تركان و يا دولت قاراخاني مي باشند. قاراخانيان ويا خاقانيه و ايليگ خانلار، دولتي تركي است كه از طرف تركهاي قارلوق، چيگيل، يغما، توخسي و غيره تاسيس شده است (دو شاخه شرقي و غربي، ١٠٤٢-١٢١٢). قسمتهاي جنوبي آزربايجان (مناطق ترك نشين استانهاي قزوين، مركزي و تهران، قم، همدان) از جمله نقاطي ميباشند كه طوائف تركي تشكيل دهنده قاراخانيان به شكل انبوه در آنجا ساكن شده اند. به علاوه برخي از نامهاي خرقان-قره¬قان؛ اسامي چگين، قارلوق و غيره در اين نواحي بازمانده اين طوائف ميباشد. در استان قزوين و مناطق ترك نشين جوار آن در استان تهران به نام چگين-چيگين-چيگيل چيگيل برخورد ميشود. چيگيلها طائفه اي از تركهاي قاراخانيان اند كه در اين نواحي از آزربايجان ساكن شده بودند. چيگيلها به همراه تركهاي "قارلوق" و "يغما" دولت قراخانيان (قاراخانلي) را بين قرون ١٠-١٢ در آسياي ميانه تاسيس نموده اند. سلطانهاي قراخان=قاراخان هميشه از بين اين طائفه چيگيل انتخاب ميشده اند. (كلمه "چگين" به معني شاهزاده بوده معادل كلمه تركي "تكين" ميباشد. در استان آزربايجاني قزوين و بخشهاي مجاور آن به هر دو نام "چگين، چگيني" و "تكين" (تكين داغي) برخورد ميشود. ايل چگني امروزه عمدتا لرزبان، گروههائي از آنها كه در استان آزربايجان قزوين ساكنند تركي زبان و گروههائي كه در شمال كشور عراق مسكن گزيده اند كردزبانند).

ريشه شناسيهاي نادرست:

١-نهادها و مقامات دولتي ايران به موجب سياست تركي زدائي از چهره جغرافياي آزربايجان و ايران، در حال تعويض سيستماتيك و گام بگام تمام اسامي جغرافيائي و تاريخي تركي در ايران و آزربايجان با نامهائي فارسي اند. آنها در اين راستا، بسياري از نامهاي داراي كلمه "قارا" را نيز بدون توجه به معني آن در تركيب مورد نظر، با كلمه "سياه" فارسي جايگزين ساخته و مي سازند. چنانچه نام "قاراقان" (قاراغان) در شهرستان سقز از استان كردستان را به نادرستي به "سياه دشت" تغيير داده اند. حال آنكه در اينجا قاراقان و يا قاراغان به معني اقاقي و يا محلي كه داراي اقاقي فراوان مي باشد است. (شهر ساققيز-سقز بنا به متون دوره اسلامي همواره در جغرافياي آزربايجان قرار داشته است. نك. ساققيز-سقز).

٢-در عكس العملي افراطي به تعويض نامهاي تركي و جانشين ساختن همه كلمات "قارا"هاي تركي در نامهاي جغرافيائي با كلمه "سياه" فارسي از سوي دولت و نهادهاي دولتي ايران، عده اي از تركان ادعا مي كنند كه هيچكدام از كلمات قارا در نامهاي تركي به معني سياه نبوده و همه قاراها در نامهاي جغرافيائي در واقع به معني بزرگ اند. اين ادعا مقرون به حقيقت نيست، زيرا به واقع معني قارا در اكثر نامهاي جغرافيائي رنگ سياه بوده كه صرفا در رديف رنگهاي ديگري (آغ، ساري، گؤي، قيزيل، ياشيل، آل، آلا، ...) براي ناميدن آنها بكار برده شده است. البته موارد ديگري نيز وجود دارند كه كلمه قارا به معاني انبوه، متراكم، مرتفع، بزرگ ... مي باشد. به عبارت ديگر كلمه قارا در نامهاي جغرافيائي همواره به معني بزرگ نيست، همانگونه كه همواره به معني سياه نيز نمي باشد. چنانچه "قاراچاي" و يا "قاراسو" به معني رودسياه و يا رود بزرگ نبوده، به معني رودي كه به آرامي جريان دارد؛ "قاراداغ" به معني كوه سياه و يا كوه بزرگ نبوده، به معني كوه مرتفع؛ و "قاراچمه ن" به معني چمن سياه و يا چمن بزرگ نبوده، به معني چمن متراكم و انبوه است.

٢-در مقاله "اطلاعات آباديهاي ميانه" نام روستاي "قاراقانلي" به معني "بسيار محزون" آمده است. اين معني نادرست است، زيرا قاراقانلي در نامهاي جغرافيائي به معني محلي كه داراي قاراقان (اقاقي و يا نهر) بوده و يا محلي كه منسوب به قاراخان (شخص و يا طائفه) مي باشد است.

نتيجه:

قاراقان (خرقان) نام منطقه اي از آزربايجان جنوبي است كه امروزه بين استانهاي قزوين، همدان و مركزي تقسيم گرديده است. در ايران و آزربايجان جنوبي اماكن جغرافيائي متعدد ديگري با نامهائي مشابه و نزديك وجود دارند. نام منطقه قاراقان، كلمه اي تركي به معني محل و سرزميني بزرگ مي باشد. برخي از ديگر نامهاي قاراقان (بويژه آنها كه به شكل قره غان و قره قان اند) برگرفته از كلمه تركي "قاراقان" به معني اقاقي و گل ابريشم، و يا مكان و امكنه بزرگ و بخشي از آنها (كه به شكل خرقان اند) به معني نهر، بخش كوچكي از اين نامها نيز منسوب به امرا و واليان دولتهاي تركي در تاريخ كه در آن مناطق رحل اقامت گزيده و يا بر آنها حكومت كرده و داراي نام قاراخان بوده اند مي باشد. در اينگونه نامها قاراخان به معني خداي خدايان و برگرفته شده از ميتولوژي تركي است. در نظام دولتي دول تركي نيز، قاراخان به معني حاكم مردمي، حاكمي از توده مردم و غيرمنتسب به طبقه اعيان و اشراف است كه به حكومت مي رسد.

ساوا (ساوه)، ريشه شناسي و وجه تسميه آن

2008-11-09T10:45:00.000-08:00

ساوا-Sava
ساوه

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

مهران بهاري

يكشنبه، سوم نوامبر- ٢٠٠٨
آراگون، اولو سويوق آيي، سيچان ايلي
Aragün, Ulusoyuq ayı, Siçan ili

http://toponimler.blogspot.com/

ساوا-Sava
ساوه

ساوه: نام شهري مشهور و ولايتي معروف در ناحيه ايراق (عراق) آزربايجان (نك. ايراق-اراك) نزديک آوه (نك. آوه-آبا، آواجيق). همچنين نام درياي ساوه كه در گذشته شامل حوض سلطان در شمال شرق قم (نك. قوم-قم) و در سمت شرقي آزادراه قم ـ تهران و درياچه امروز كاشان (نك. قاشانگ-كاشان) بوده است. ساوه شهري قديم و مرکز شهرستان ساوه است. اين شهر در جنوب باختر تهران و شمال باختر شهر آزربايجاني قم (نك. قوم-قم)، در ميان ري و شهر آزربايجاني همدان واقع گرديده است. در بسياري از منابع دوره اسلامي (معجم البلدان، تاريخ قم، مجمل التواريخ، تاريخ گزيده، ....) اطلاعات گوناگوني در باره اين شهر آزربايجان داده مي شود از جمله اينكه: "حد اول قم از ناحيت همدان است تا ميلادجرد که آن ساوه است. شهر نيکوئيست و نزديک شهر ديگر موسوم به آوه. در بين اين دو، دو فرسخ مسافت است. اهالي ساوه سابقا سني شافعي و اهالي آوه شيعه امامي بوده اند و نهري مابين آنهاست". آب شهر از رودخانه هاي مزدقان چاي و قره چاي و قنوات خيرآباد و اسکندرآباد تامين ميگردد. شهر قديم خراب شده ولي آثار قلاع و باروي آن مشاهده ميشود.

ساوا (ساوه) در روزگار پارتيان با نام "سواكينه" يكي از منازل مهم ميان راهي به شمار مي رفته است (احتمالا "ساوا"+"-كينه" به تركي به معني ساوه كوچك. "-كينه" و يا"-قينا" پسوند تصغير در تركي باستان و قديم است). رونق و‌ آباداني شهر ساوه در روزگار امپراتوري تركي سلجوقيان به اوج خود رسيد و به مركز سران قبايل متحد تركان سلجوقي كه لقب اتابك داشتند تبديل شد. از اين روزگار تا دوره امپراتوري تركي خوارزمشاهيان بسياري از وزراي دولتين تركي سلجوقي و خوارزمشاهي از اهالي ساوه و يا ساوجي بودند كه هر يك در زمان خود در آباداني و ايجاد بناهاي شهري آن كوشيدند. در دوران جانشينان هلاكو خاقان امپراتوري تركي ايلخانان، قسمت عمده اي از خرابي هاي هجوم مغول بازسازي شد. در دوران امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه بلوكات ساوه يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. در دوره دولت تركي-آزربايجاني قاجاريه با پايتخت شدن تهران، از اهميت ساوه كاسته شد. هم اكنون ساوه يكي از شهرهاي آباد استان مركزي آزربايجان است.

وجه تسميه

آن گونه که از متون تاريخي پيداست "ساوه"، "سابه"، "شابه" نام پادشاهي توراني و محتملا از گؤي‌تورک‌ها بوده است. تاريخشناس روس و مولف كتاب تركان باستان، لئو ن. گوميلئو نيز بر اين عقيده است و ساوه را بر گرفته از نام سرداري ترك مي داند كه در اوائل قرن ٦ ميلادي در اين محل درگذشته است. در ادبيات فارسي از اين پادشاه ترك به شكل "ساوه شاه" ياد مي شود. چنانچه در مقدمه شاهنامه بايسنقري (ابومنصوري) ميخوانيم: "... و در هنگام که ساوه شاه ترک بر در هري آمذ، کنارنگ پيش او شذ بجنگ و ساوه شاه را بنيزه بيفکند" (مقدمه شاهنامه ابومنصوري از سبک شناسي بهار، ج ٢، ص ٧). "ساوه نام پهلواني است توراني، خويش کاموس کشاني که در جنگ رستم کشته شد و او را ساوه شاه نيز ميگويند" (برهان). "نام پهلواني بود کشاني، او را ساوه شاه نيز ميگفته اند و در دست رستم کشته شد" (آنندراج). "نام مبارزي قرابت کاموس که رستمش کشته" (شرفنامه منيري). "ملک ملکان مجوس آمده اند از شرق يعني زمين پارس از آوه و ساوه تا بيت المقدس". (انجيل متّي ترجمه دياتسارون. در شاهنامه نيز جنگ ساوه شاه با بهرام چوبين به تفصيل آمده و تصريح شده که ساوه شاه، شاه ترکان بوده است (شاهنامه، صص ٤٦٠-٤٦٤):

يکي خويش کاموس بد ساوه نام
سرافراز و بر جاي گسترده کام
وز ايرانيان نامور مرد چند
بدژ ماند با ساوه ارجمند.
بيامد ز راه هري ساوه شاه
ابا کوس و پيلان و گنج و سپاه
.....
نخستين سر ساوه بر نيزه کرد
درفشي که او داشتي در نبرد
سران و بزرگان توران زمين
چنان هم سران و سواران چين (شاهنامه، ص ٤٦٤)

چون قصد به ري کرد و به قزوين و به ساوه
شد بوي و بها از همه بويي و بهايي (منوچهري) .

ريشه شناسي

"ساوه" [سوا، ساوا، سابا، سابو]: اين كلمه تركي در ميان تركان باستان هم به عنوان نام مردان و هم زنان بكار رفته است. چنانچه در يكي از متون مربوط به سال ٧١١ ميلادي، نام ملكه خلج به شكل بيلگه ساووهBilga Savoh آمده است. كلمه "ساوا" را مي توان به سه صورت ريشه شناسي كرد. "ساوا" كه بن مصدري فعل ساواماق-ساباماق مي باشد، "ساو" بن مصدري فعل ساوماق به علاوه پسوند اسم ساز از فعل "-ا" و اسم "ساو" به علاوه پسوند اسم ساز از اسم "-ا":

١-ساباماقSabamaq (ساواماقSavamaq ): به معني كوبيدن، زدن، جنگ كردن و دفع كردن است. اين مصدر ريشه اسم "ساواشSavaş " به معني جنگ و مصدر تركي "ساواشماق" به معني جنگيدن كه در زبانهاي تركي بسيار رايج است مي باشد. به زبان مغولي نيز وارد شده است.

تبديل "بb " هاي كلمات تركي باستان به "وv " پديده اي به خوبي ثبت شده در تاريخ زبان تركي است. مانند تبديل "سوبSub " به "سووSuv " به "سوSu "؛ "يالبارماقYalbarmaq " به "يالوارماقYalvarmaq "، "سئبينمه¬كSebinmәk " به "سئوينمه كSevinmәk "، "يابلاقYablaq " به "ياولاقYavlaq " و ...

٢-قالب "بن مصدري+-ا": كلمه "ساوا" با استفاده از پسوند "-ا، -ه" كه به بن مصدر ساوماق افزوده شده حاصل گرديده است.

سابماقSabmaq (ساوماقSavmaq ): به معني متوقف گرديدن، با مانع مواجه شدن، منقطع شدن، پايان يافتن، خلاص شدن، نزول كردن، رفع شدن، پراكنده گشتن. اين مصدر در تركي خاقاسي و آلتائي به شكل سوبماقSobmaq ، در تركي مدرن به شكل ساوماقSavmaq و در محاوره آزربايجاني به شكل سووماقSovmaq بكار مي رود. در زبان سومري نيز كلمه اي به شكل سوخSux به معني پراكنده وجود دارد. كلمات زير از ريشه اوليه سابماق (ساوماق) مي باشند: ساووشماقSavuşmaq (در محاوره آزربايجاني سوووشماق)، ساويلماقSavılmaq (در محاوره آزربايجاني سووولماق)، ساوراماقSavramaq (در تركي قاراخاني)، ساوونماقSavunmaq (مدافعه كردن)، ساوارSavar (در تركيب اوچاق ساوارUçaqsavar به معني ضدهوائي). از همين ريشه است ساوورماق Savur- (عثماني، جغتائي، كاشغري)، سووورماق (محاوره آزربايجاني)، سؤوؤرماق Sõvõr (چوواشي)، سويرماق Suır (تاتاري) كه به شكل سور. Szór- به زبان مجاري داخل شده است.

پسوند "ا-ه": پسوند اسم ساز از فعل در تركي است، اين پسوند در تركي باستان و قديم بسيار رايج بوده و اين قالب در نامهاي جغرافيائي قديمي تركي به وفور بكار رفته است: مانند پسوند "-آوا" در نامهاي جغرافيائي (نك. آبا-آوه، و آواجيق)، "قوشاQoşa " (از مصدر قوشماق)، "ساواSava " (از مصدر ساوماق، نك. ساوا-ساوه)، "درهDәrә " (از مصدر درمه¬ك)، "قالاQala " (از مصدر قالاماق). اين قالب را در كلمات "ياراYara " (از مصدر يارماق)، "دوغاDoğa " (به معني طبيعت از مصدر دوغماق)، "دؤنهDönә " (به معني دفعه و بار، از مصدر دؤنمه ك)، "سورهSürә " (به معني برهه و مهلت، از مصدر سورمه ك)، "دوراDura " (به معني نقطه از مصدر دورماق)، "هاچاHaça " (دوشاخه، از مصدر آچماق)، "چكهÇәkә " (به معني ويرگول از مصدر چكمه ك)، "سيغاSığa " (به معني ظرفيت، از مصدر سيغماق)، "ائورهEvrә " (به معني مرحله از مصدر ائويرمه ك)، "چئورهÇevrә " (به معني محيط از مصدر چئويرمه ك)، .... نيز مي توان مشاهده كرد.

٣-قالب اسم+-ا": در زبان تركي پسوندي اسم ساز از اسم به شكل "-ا، -ه" وجود دارد. عده اي اين پسوند را مخفف پسوند "-قا، -گه" شمرده اند. بنابر اين ريشه شناسي اسم "ساوا" مركب است از اسم "ساو" ("ساب" قديمي، نك. ساوآلانگ-سبلان) به علاوه پسوند "-ا" و كلا به معني خبر خوش، مژده. از نمونه هاي ديگر كاربرد اين پسوند در تركي قديم: "توراTura " (قلعه، سقفي كه با انداختن چوب بر ديوارها حاصل مي شود، در ديوان لغات الترك به معني سپر. نك. توراقايا-طراقيه)، "گؤزهGözә " (چشمه آب)، "تؤرهTörә "، "يالازاYalaza " (شعله). و از كلمات معاصر: "ايلكهİlkә "، "اركهƏrkә " (انرژي)، "تورهTürә " (عدالت)، "توزهTüzә " حقوق"، "قوموتاQomuta " (فرماندهي)، "جورهCürә " (نوع).

نامهاي جغرافيائي هم ريشه:

١-سبلان-ساو آلانگSavalañ : "ساوSav –سابSab " و محرف آن "چاوÇav " با بسط معني از دفع و پخش كردن، به معني آوازه، شهرت، صدا، پيغام، خبر ... نيز بكار رفته است. به اين معني اخير اين كلمه در نامهاي "سبلان" (نك. ساو آلانگ-سبلان) و تركيب "سؤز سوو" باقي مانده است.

٢-سيبري: نام اقوام باستاني ترك "سابير-سابار" و يا "ساوار" نيز از همين ريشه است. "سابير" و يا "ساوار" نام اقوامي گوناگون از تركان باستان خزر، كومان، اوقور و بولغار و ... همچنين نام يكي از گروههاي تركي باستان ساكن در آزربايجان بوده و به عنوان نام اشخاص نيز بكار رفته است. گفته شده است كه نام "سيبري" ماخوذ از نام اين قوم باستاني ترك ميباشد. (در زبان سومري نيز كلمه اي به شكل "سووار" و به معني انسان شمالي وجود دارد).

٣-نام روستاي ساوراSavra : در غرب سالماس (سلماس) روستايي وجود دارد كه در مکاتبات اداري "سوره" نوشته شده اما در زبان مردم ساورا ناميده مي شود. به نظر مي رسد اين کلمه اسم ساخته شده بن مصدر "ساوراماق Savramaq" (در تركي قاراخاني) و يا بن مصدر "ساوورماق" به علاوه پسوند اسم ساز "-ا"، هر دو به معني محل محافظه شده باشد. (در زبان سومري كلمه اي به شكل سابرا-ساپرا و به معني مدير معبد وجود دارد، از مصدر "ساب" به معني جمع كردن و "رو" به معني دادن. تاريخشناس معاصر توحيد ملكزاده به احتمال ارتباط اين نام با نامهاي اورارتويي ساردور، روسا در چهار هزار سال قبل اشاره مي كند). همچنين در دوره دولتهاي تركي مغولي، در ميان انواع مالياتها با نامهاي تركي مانند سيورسات، قبچور، يام، قالن، تمغا و .... يكي نيز بنام "ساوري" وجود داشته است. نام ديگر اين ماليات "ترغو" بود. ساوري به معني هدايائي كه از طرف حكام محلي به ايلخان تقديم مي شود است.

نتيجه

نام شهر ساوا (ساوه) آزربايجان، منتسب به پادشاه اسطوره اي توران زمين كه از او در ادبيات فارسي بنام "ساوه شاه" ياد شده ميباشد. فرم اوليه اين نام، "سابا" است. اين نام به معني جنگجو (بن مصدر سابا.ماق، ساوا.ماق)، مدافع (از بن مصدري ساب.ماق، ساو.ماق به علاوه پسوند "-ا") و يا مژده (از بن "ساو-ساب" به معني خبر به علاوه پسوند "-ا") است. "ساوا" (ساوه)، مانند "آوا" (نك. آبا-آوه) و يكي از شهرهاي آزربايجاني است كه بي هيچ ترديدي نام آن منتسب به تركان باستان بوده و وجه تسميه تركي آن به صراحت در متون تاريخي قيد شده است.

ساوالي آشيق علي ولدخاني / اسدالله امیری

2008-11-09T08:20:00.000-08:00

ساوالي آشيق علي ولدخاني / اسدالله امیری
۱۳۸۷

“گؤزوم قالدي گول بنيزده / اردبيل زنجان تبريزده”

دوغوم يئري و تاريخي: ساوانين نوواران بخشينين جوشقان(كوشگان) كندي- ۰۱ /۰۳/۱۳۵۷ (گونش ايلي).

قوم-ساوا آشيق محيطيندن، تيليم خان وورغون‌لاريندان اولان گنج آشيق، علي ولدخاني، اوشاقليقدان چؤگورله تانيش اولوب و بؤيوك قارداشينين چؤگورونو گيزليجه گؤتوروب چاليرميش. سونرالار اوستاد آشيق مسيح الله رضايي و غرق آباد(كرگاوا)لي آشيق سولطاندان دا درس آليبدير و ايندييه كيمي اوچ آلبوم ياييبدير: ۱- قوم-استريو خيام ۲- قوم- استريو عشاير ۳- كرج- استريو قدس، هابئله ۱۳۸۶ دا اراكدا قورولان “سفره هاي آسماني” مراسيمينه قاتيليب و حكيم تيليم خاندان بير شعر اوخويوب و او برنامه ايران تلويزيونونون ۳ونجو كاناليندان ياييملانيبدير. او مراسيمدن سونرا، بير ترافيك قضاسي نده ني ايله آشيق اؤلومدن قاييتدي. نئچه گون كُمادا قالان اشيق، آييلاندا ايلك دئديگي سوز بو: ” مسيح الله نو گتيريي گئديره م مَرَغئيده اوخويام”. بو حادثه دن سونرا تهرانا دعوت اولان علي ولدخاني، تهرانداكي مراسيمه قاتيلابيلمه دي.

بورادا ديرناق آراسي بير قونويا توخونماق ايسته ييره م و اودا بيزيم يوللاريميز مساله سيدير. رسمي سندلره گؤره ايلده ياخين ۲۷۰۰۰ نفر ايراندا ترافيك قضالاري نده ني ايله حياتلاريني ايتيريرلر كي تاسفله بيزيم ده بو یولدا ايتگينلريميز اولوبلار. بو مساله ني سانکی ايللر اؤنجه رحمتليك علي كمالي حس ائتميش و ساوانين قاراغان بؤلگه سينده يول چكمه یه باشلاميش كي همن بؤلگه نين، بندامير- بلوبند كندلرينين يولو علي كمالي امكلرينين محصولودور. آيريجا ايندي ايشله نمكده اولان: ساوا-همدان اتوباني و نوبران- كميجان يولونون ايشه باشلامالاريني آرزولاركن، سايين علي ولدخاني ايچين تانريدان كامل صحت و ساغليق ايسته ييرم.

آشيغين، ايران تورك ادبياتيندا ان چوخ سئودي‌یي آدلار بونلار: تيكمه داشلي خسته قاسيم- ساوالي حكيم تيليم خان- آشيق مسيح الله رضايي.

تيليم خانا حدسيز سایغی‌سی اولان آشيق، غريبدن، شاه اسماعيلدان، اصلي-كرم و كوراوغلوداندا اوخويور.

بير اوغول اوشاغين آتاسي اولان علي ولدخاني، بعضی سببلره گؤره اوغلونون آدینی “تیلیم خان” قویابیلمیر.

آشیق ولد خانی حكيم تيليم خانين ۴ و ۵ جي قورولتايلارينا قاتيليب و چيخيشي دا اولموشدور.

اوستاد عاشیق مسیح الله رضایی

۱۳۷۱، حکیم تیلیم خان ۲جی قورولتایی – ساوانین جوشقان کندی- رحمتلیک علی کمالی و حاج احمد ولدخانی

بيزيم آشيق، اوستادينين امه‌یینی ايتيرمه ييب و هامي آشيقلاردان باش بيله ن اوستاد آشيق مسيح الله ي بئله دَيَرلنديرير.

( بوتون آشيقلاريميزا سايغيمي بيلديرركن):

ترلانلار گزر هاوادا
يئل ايله بولود داوادا
كاشاندا قومدا ساوادا
سنين كيمي آشيق يوخدور

باليق‌لار اوينار دنيزده
گؤزوم قالدي گول بنيزده
اردبيل زنجان تبريزده
سنين كيمي آشيق يوخدور

سؤزوي ساخلاما نهاندا
آشكار اولموشاي جهاندا
نه شيراز، نه اصفهاندا
سنين كيمي آشيق يوخدور

خيام سني سئودي توْيدا
هئچ آشيق اولماز بو بوْيدا
اورمودا سلماسدا خوْيدا
سنين كيمي آشيق يوخدور

براتعلی فتح اللهی: شاعر معاصر ساوه -آزربايجان

2008-10-21T14:58:00.000-07:00

براتعلی فتح اللهی: شاعر معاصر ساوه [آزربايجان]/ اسدالله امیری

http://tilimxan.blogfa.com/post-44.aspx

محقق بزرگوار جناب سيد حيدر بيات در مقالهاي با عنوان "سيبي ميان دو آينه" در خصوص اين شاعر اينگونه مينويسد:

"فتح‌اللهي در ۱۳۲۸ در روستاي کَردَر بخش نوبران]ساوه[ (روستايي در مجاورت مرَغئي زادگاه تيليم‌خان) متولد شد. پس از دوره‌هاي ابتدايي و متوسطه وارد دانشگاه شده و با مدرک ليسانس از دانشگاه فارغ تحصيل گرديد و در يکي از وزارتخانه‌ها مشغول کار شد. ايشان اکنون در کرج زندگي مي‌کند و بازنشسته‌ي وزارت بهداشت و درمان مي‌باشد. يک کاست از شعرهاي او با نام «کؤرپو» در سال 1384 توسط استوديوي "نواي دلشده" در تهران منتشر و مورد استقبال ادب دوستان قرار گرفت. گويا نشريه ياشماق به سردبيري سعيد موغانلي مجموعه‌ شعرهاي اين شاعر را در دست انتشار دارد." (يادنامه حکيم تيليمخان-ص215)

فتحاللهي در چهارمين و پنجمين مراسم يادبود حکيم تيليم خان در روستاي مرغئي ساوه حضور يافته و در هر مراسم يک قطعه از اشعار خود را قرائت نمود. اشعار ذيل، شعرهاي ارائه شده ايشان در مراسمات فوقالذکر ميباشد:

(1)

اي يوردومون ويقاري, ويقارين توٍكنمه سين

اي قلبيمين داماري، دامارين توٍكنمه سين

ياي گوٍنلرينده قالمايا ككليكلرين سوسوز

داغلار باشي اوجاليغي قارين توٍكنمهسين

تا ايتمهسين غباردا گئدن آتلارين ايزي

اي چال پاپاقلي, يكّه سوارين توٍكنمهسين

تا ايتمهسين دوماندا ديدرگين اوشاقلارين

الده چيراق, آغيزدا هاوارين توٍكنمهسين

تا باغلانان قاپيلاري سيٌنديرماييم, بويور:

فيلسوفلارين جيبينده آچارين توٍكنمهسين

ياي- ياز گليب گئچيب هله من قيٌشدا قالميشام

اي باغچالار باهاري, باهارين توٍكنمهسين

چيي شئعريني پيشيرمگه شاعير چوپان دئير

ائللر اوجاغي, كوٍلده شرارين توٍكنمهسين

اوْد يوردو قوْي سوٍموكلريمي سنده آختاريم

اي يوردومون ويقاري، ويقارين توٍكنمهسين

(2)

آهاي ساچلاري کتيرهلي اوغلان

هاردا قويلاميسان

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدم

بو شهريدن گئدهرم

گئج يا تئز

قاليب دؤزهبيلمم

بو شهريدن گئدرم من

گتيرکلشلريمي

قيرخ ايل گئچيبدي او گوٍندن

اوزون بورون اتوبوس کنده گلمهميشدي هله

کي من

تمام ييرلريمي

بوغداليقلار ايچيندهکي بيلديرچينلره تاپشيرديم

و سؤيودلر ايچره گزن يئللره بورج وئرديم بالابانيمي

قميش قلملريمي،

نئچه يارمچيليق يازيلان دفتريمي و سوپانديمي

کؤرپه عموغلانلاريما ياديگار وئرديم

اوٍرک سيخينتيمي آمما

قويو گؤگرچينلري دنجيگينده گيزلتديم

دان يئري سؤکولمهميشدي کي من

بولاغ باشيندا

کندلي پالتاريمين توزونو سيلکهلهديم

يودوم ال اوٍزومي

گئيديم کلشلريمي

اوزون بورون اتوبوس مني بو جهنمده انديريدي

آهاي ساچلاري گتيرهلي اوغلان

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدهم

دميردن تيکديگيم ائولر

حيفاظلي پنجرهلر

پلاستيکي گوٍللر

سيزين اولسون

من کؤلگهليکلر ايچيندهکي کوٍزهدن سو ايچمگه گؤيلوم اسير

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدهم

پلاستيکي قابلاردا ساخلانان پاستوريزه سوٍت

زروَرقه چولانان بيسکوويتلر سيزين اولسون

من آردي قارا پنير چؤرهگه

ننهم ياپان فتيره

قويونلار امجگيندن سوٍزولن چيگ سوٍته يئريکلهميشم

سنين نه ايشين وار

قوي مال تيسسيتمهسي مني بوغسون

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدهم

واليوم قورصلارينين يوخو نئشهسي سيزين اولسون

من يورغونلوقدان

يونجاليقلار پانيندا يوخلاماغا داريخميشام

سنين نه ايشين وار

قوي ايلان مني چالسين

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدهم

بزهکلي بوتيکلرده دوٍزولن عطير اودکلنلار سيزين اولسون

من عطريم اودکلنوم شبدر چيچکلريني درهن قيزلارين دؤشونده قاليب

سنين نه ايشين وار

گتير کلشلريمي

ايسديرهم گئدهم

آهاي ساچلاري گتيرهلي اوغلان

هاردا يوخلاميسان

گتير کلشلريمي

لينک مرتبط: http://www.shahseven.blogfa.com/post-7.aspx

منابع:

1- آلبوم "کورپو"(دکلمه تعدادي از اشعار براتعلي فتحاللهي توسط خود شاعر)

2- کتاب "يادنامه حکيم تيليمخان"-انتشارات نويد اسلام قم-1387-ص215 ( مقاله سيبي ميان دو آينه-سيذ حيدر بيات)

3- آرشيو مقالات و اشعار ارائه شده در چهارمين و پنجمين مراسم بزرگداشت حکيم تيليمخان-مرغئي، ساوه- تاريخهاي 29/04/1386 و 26/04/1387